به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، امنیت و تندرستی از مهم‌ترین مؤلفه‌های زندگی فردی و اجتماعی به شمار می‌روند؛ با این حال، انسان معمولاً زمانی به اهمیت این دو نعمت توجه می‌کند که با تهدید یا فقدان آنها مواجه شود. پیامبر خدا(ص) در روایتی، امنیت و تندرستی را از جمله نعمت‌هایی معرفی کرده‌اند که انسان‌ها در بسیاری از موارد نسبت به آنها ناسپاس‌اند.
بنابر روایت فارس، در روایتی که اسماعیل بن مسلم از امام صادق(ع)، ایشان از پدرانشان و علی(ع) از پیامبر خدا(ص) نقل کرده‌اند، آمده است:
«عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ آبَائِهِ أَنَّ عَلِيًّا ع كَانَ يَقُولُ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص: نِعْمَتَانِ مَكْفُورَتَانِ: الْأَمْنُ وَ الْعَافِيَةُ»
ترجمه این روایت چنین است: اسماعیل بن مسلم از امام صادق(ع) و ایشان از پدرانشان نقل می‌کند که علی(ع) می‌فرمود: پیامبر خدا(ص) فرمودند: «دو نعمت است که همواره ناسپاسی می‌شوند: امنیت و تندرستی.»
امنیت و تندرستی؛ دو نعمت مورد غفلت
در این روایت، پیامبر(ص) از امنیت و تندرستی با عنوان «نعمت» یاد کرده‌اند. این تعبیر نشان می‌دهد که برخورداری از این دو، امری ارزشمند است که باید مورد توجه و شکرگزاری قرار گیرد.
با این حال، عادی شدن شرایط زندگی موجب می‌شود انسان بسیاری از داشته‌های خود را بدیهی تلقی کند. امنیت و سلامت نیز از جمله همین نعمت‌ها هستند؛ نعمت‌هایی که در شرایط عادی کمتر دیده می‌شوند، اما فقدان آنها می‌تواند تمام ابعاد زندگی فردی و اجتماعی را تحت تأثیر قرار دهد.
«مَکْفُورَتَانِ»؛ ناسپاسی ناشی از عادت
یکی از واژه‌های قابل توجه در این حدیث، «مَکْفُورَتَانِ» است. این تعبیر به معنای پوشانده‌شدن و ناسپاسی‌شدن نعمت است و می‌توان آن را ناظر به شرایطی دانست که انسان به دلیل استمرار برخورداری، ارزش یک نعمت را کمتر مورد توجه قرار می‌دهد.
بسیاری از افراد هر روز فعالیت‌های عادی زندگی خود را انجام می‌دهند؛ از خانه خارج می‌شوند، در سطح شهر تردد می‌کنند، به محل کار یا تحصیل می‌روند و امور روزمره خود را پیگیری می‌کنند، بدون آنکه به این موضوع توجه داشته باشند که تحقق این فعالیت‌ها تا حد زیادی در گرو برخورداری از امنیت است.
از این منظر، امنیت زمانی بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرد که اختلالی در آن ایجاد شود. در حالی که نگاه مورد تأکید این روایت، توجه به ارزش نعمت پیش از زمان از دست رفتن آن است.
امنیت؛ بستر شکل‌گیری زندگی اجتماعی
امنیت را می‌توان یکی از مهم‌ترین پیش‌نیازهای زندگی اجتماعی دانست. فعالیت‌های اقتصادی، علمی، فرهنگی و خانوادگی در شرایطی امکان استمرار و رشد پیدا می‌کنند که جامعه از سطح مناسبی از امنیت برخوردار باشد.
در نبود امنیت، بسیاری از فعالیت‌های عادی زندگی با اختلال مواجه می‌شوند و آرامش فردی و اجتماعی نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرد. از همین رو، قرار گرفتن «امنیت» در کنار «تندرستی» در این روایت، بیانگر اهمیت این دو نعمت در کیفیت زندگی انسان است.
توجه به این نعمت نیز تنها به اظهار زبانی محدود نمی‌شود؛ بلکه حفظ امنیت، نیازمند مسئولیت‌پذیری و مشارکت اجتماعی است.
تندرستی؛ نعمتی که ارزش آن پس از بیماری آشکار می‌شود
بخش دیگری از حدیث به «الْعَافِيَةُ» اختصاص دارد که در ترجمه فارسی می‌توان از آن با عنوان تندرستی و سلامت یاد کرد.
سلامت جسم و روان از جمله داشته‌هایی است که انسان در دوران برخورداری کمتر به ارزش آن توجه می‌کند. بسیاری از امور روزمره، از حرکت و فعالیت گرفته تا کار و حضور اجتماعی، در شرایط سلامت طبیعی به نظر می‌رسند؛ اما بیماری می‌تواند همین امور عادی را با دشواری مواجه کند.
از این منظر، پیام روایت آن است که انسان نباید ارزش سلامت را به زمانی موکول کند که با بیماری مواجه شده است. مراقبت از بدن و توجه به سلامت جسم و روان، بخشی از مسئولیت انسان در قبال این نعمت به شمار می‌رود.
شکرگزاری؛ فراتر از یک عبارت
مفهوم شکرگزاری در این روایت را می‌توان فراتر از بیان زبانی دانست. شکر نعمت زمانی معنا پیدا می‌کند که انسان ابتدا نعمت را بشناسد، ارزش آن را درک کند و سپس در جهت حفظ آن گام بردارد.
بر این اساس، توجه روزانه به امنیت، سلامت و سایر داشته‌های زندگی می‌تواند موجب تغییر نگاه انسان به شرایط موجود شود. فردی که نعمت‌های در اختیار خود را می‌بیند، کمتر آنها را اموری قطعی و همیشگی تلقی می‌کند.
مسئولیت اجتماعی در قبال امنیت و سلامت
مفهوم مطرح‌شده در این حدیث، علاوه بر زندگی فردی، در سطح اجتماعی نیز قابل توجه است. امنیت عمومی و سلامت جامعه، از سرمایه‌هایی هستند که حفظ آنها نیازمند همکاری و مسئولیت‌پذیری افراد و نهادهای اجتماعی است.
جامعه‌ای که از امنیت و سلامت برخوردار است، علاوه بر قدردانی از این شرایط، باید برای استمرار و تقویت آنها نیز تلاش کند. در این چارچوب، رعایت حقوق دیگران، مسئولیت‌پذیری اجتماعی و توجه به سلامت فردی و عمومی را می‌توان از مصادیق شکر عملی این نعمت‌ها دانست.
نعمت‌هایی که باید پیش از فقدان شناخته شوند
حدیث پیامبر خدا(ص) درباره «امنیت» و «تندرستی» در عین کوتاهی، توجه انسان را به مسئله‌ای مهم جلب می‌کند: بسیاری از ارزشمندترین داشته‌های زندگی، تا زمانی که در اختیار ما هستند، کمتر دیده می‌شوند.
امنیت و تندرستی نیز از همین جنس‌اند؛ نعمت‌هایی که حضور مستمرشان موجب عادی شدن آنها می‌شود، اما فقدانشان می‌تواند زندگی انسان را به شکل جدی تحت تأثیر قرار دهد.
از این منظر، شکرگزاری تنها گفتن «الحمدلله» نیست؛ بلکه شناخت نعمت، قدردانی از آن و تلاش برای حفظ و تقویت آن است. بر اساس این نگاه، امنیت باید با مسئولیت‌پذیری اجتماعی پاس داشته شود و تندرستی نیز با مراقبت از جسم و روان مورد توجه قرار گیرد؛ چراکه گاهی ارزش یک نعمت را زمانی می‌فهمیم که دیگر در اختیارمان نیست.