گاهی انسان در برابر لطف و نعمتی که خداوند به او عطا میکند، نمیداند چگونه باید شکر این لطف الهی را به جا آورد و بهترین شیوه برای قدردانی از پروردگار چیست.
پیامبر اکرم(ص) در پاسخ به پرسشی درباره گریههای فراوان خود فرمود: «آیا بندهای شکرگزار نباشم؟»؛ سخنی که به تعبیر مرحوم علامه مصباح یزدی، نشان میدهد توجه به نعمتهای الهی میتواند فطرت شکرگزاری و عشق به خدا را در انسان بیدار کند.
گاهی بزرگترین نعمتهای زندگی همانهایی هستند که هر روز بیصدا در اختیار ما قرار دارند؛ سلامت بدن، امنیت، روزی و آرامش. در نگاه روایات اسلامی، این نعمتها چنان ارزشمندند که انسان تنها پس از فقدانشان به اهمیت واقعی آنها پی میبرد؛ اما فراتر از نعمتهای دنیوی، اسلام، هدایت و ولایت اولیای الهی جایگاهی ویژه دارند و میتوانند کاملکننده نعمتهای دنیا و آخرت باشند.
حجتالاسلام محسن قرائتی با استناد به آیات قرآن، از چهار کارکرد مهم نماز سخن گفت و تأکید کرد این فریضه، هم شکر نعمت است، هم عامل خودسازی، هم مایه آرامش و یاد خدا و هم راهی برای رسیدن به قرب الهی.
پس از برآورده شدن حاجت یا رسیدن نعمتی بزرگ، بهترین راه شکرگزاری چیست؟ در آموزههای اسلامی، علاوه بر سجده شکر و ذکر «الحمدلله»، نماز مستحبی ویژهای به نام «نماز شکر» توصیه شده است. این نماز دو رکعتی چگونه خوانده میشود و امام صادق(ع) چه ذکرها و دعاهایی برای آن سفارش کردهاند؟
آیات ۱ تا ۱۳ سوره جاثیه، با یادآوری نعمتهای بیشمار خدا در آسمان و زمین، این پرسش را مطرح میکند که چرا انسان با وجود غرق بودن در نعمتها، شکرگزار نیست و گاه راه غفلت، سرکشی و دشمنی با حق را برمیگزیند.
عاشورا یادآور این حقیقت است که رنجهای بزرگ میتوانند سرچشمه بیداریهای بزرگتر باشند، که انسانهای بزرگ را پرورش میدهند.
غذا خوردن در اسلام، با آداب و سنتهای خاصی همراه است و تنها یک نیاز بیولوژیک نیست. پرهیز از خوردن بیش از حد و... همگی از آداب غذا خوردن در اسلام و سنت های پیامبر اکرم (ص) هستند.
امیرالمؤمنین(ع) در حکمت ۱۴ نهج البلاغه حقیقتی از سیر نعمت را آشکار میسازند؛ جاییکه میفرمایند: «هرگاه آغازهای نعمت به شما رسید، با کمشکری پایان آن را از خود دور مسازید». این سخن، یادآور مسئولیت انسان در قبال نعمتهای الهی است؛ زیرا هر نعمت، پیش از آنکه در اوج و کمالش پدیدار شود، نشانهها و جلوههایی ابتدایی دارد که قدردانی از همان لحظههای نخست، زمینه تداوم و فراوانی آن را فراهم میکند.
فرزند آیتالله حائری شیرازی از نگاه عرفانی ایشان به نعمتهای الهی روایتی نقل کرده است که در آن، خریدن انارهای بهظاهر بیارزش، دریچهای تازه به معنای رزق و شکرگزاری میگشاید.
خدای متعال از بندگانی که با اخلاص کار کردند و همه ی سرمایه ی خودشان را آوردند وسط، شکرگزاری میکند.یکی از بخشهای شکرگزاری هم همین است که این نام نیک در سالهای متمادی برای اینها باقی میماند.
در این بیانات تأکید میشود که جایگاه وجود امام و قرآن کریم در هدایت انسان بهگونهای است که نمیتوان یکی را بر دیگری ترجیح داد. هر دو جلوهای از نور هدایت الهیاند و از این حیث، شکر وجود هر دو لازم و اساسی است.
در این بخش از بیانات، به معنای عبارت قرآنی «أَوْزِعْنِی» اشاره میشود که به معنای الهام و توفیق عملی برای شکرگزاری است. شکر نعمتها صرفاً جبران یک بدهکاری نیست، بلکه خود وسیلهای برای جلب عنایات بیشتر الهی به شمار میرود.
عطا و سلب الهی بر اساس ملاک، انجام میشود؛ خداوند به ملاک میدهد و به همان ملاک نیز میگیرد. اگر ملاک باقی بماند، برکات نیز باقی خواهد ماند، اما اگر ملاک تغییر کند، برکات نیز گرفته میشود.اعمال، اثر واقعی دارند. اگر انسان درست عمل کند، نعمتها افزوده میشود و اگر بد عمل کند، نعمتها گرفته میشود.
یک پژوهشگر قرآنی گفت: قرآن کریم در آیات ۷۱ تا ۷۳ سوره یاسین، انسان را به تأمل در آفرینش چهارپایان و بهرهمندی از آنها فرامیخواند و یادآور میشود که تمام این نعمتها با اختیار و قدرت الهی در دسترس انسان قرار گرفته، اما پذیرش و شکرگزاری انسان نسبت به این نعمتها، معیار درک و شناخت واقعی اوست.
در قرآن کریم پایان سوره اعراف و آغاز سوره انفال است. سوره انفال که در مدینه نازل شده، به تبیین وظایف مؤمنان در نبرد، بهویژه جنگ بدر، و احکام انفال، جهاد، صلح و وفای به عهد میپردازد. این سوره با دعوت به تقوا، وعده «فرقان» و مغفرت الهی میدهد و انسان را به تأمل در ناسپاسی در برابر نعمتها فرا میخواند.
امام سجاد علیهالسلام، شکر خدا را برای ورود به ماه رمضان و هدایت به حمد الهی لازم میدانند. اگر انسان اهل حمد نباشد، از محدوده انسانیت خارج و به بهیمیت میرسد. در روایت دیگری امام صادق علیهالسلام فرمودند: ذکر «الحمدلله رب العالمین» صبح و شب انسان را در شمار شاکران قرار میدهد.
آیتالله مصباح یزدی با استناد به آیه هفتم سوره ابراهیم گفت: اگر در هر مرتبه که نورانیتی حاصل میشود، به وظیفه خود عمل کنیم، خداوند نیز به وعده خویش مبنی بر افزایش آن عمل خواهد کرد و در صورت شکرگزاری، نعمتهای مادی و معنوی را زیاد میکند.
در دنیایی که انسان در میان انبوه داراییها و اشیاء غرق شده، مفهوم واقعی شکرگزاری اغلب نادیده گرفته میشود. محمد کرمینیا در این یادداشت نشان میدهد شکر، فراتر از ارزش مادی نعمت، نه تنها زندگی را متحول میکند، بلکه پلی است برای رهایی روح و دستیابی به معنای حقیقی هستی، همان نکتهای که از منظر امام هادی (ع) اهمیت فوقالعادهای دارد.
دنیا صحنهای از نیش و نوش است؛ هر بلا و نعمتی که سر راه ماست، فرصتی برای درس گرفتن و نزدیکتر شدن به رستگاری است. قرآن راه عبور از این آزمونها را روشن میکند.
باید هرگاه لطف خدا را در پوشاندن عیبهای خود دیدیم، بهجای خوشدل شدنِ بیجا، به خود آییم و با شرمندگی زمزمه کنیم: «خدایا؛ شکر که رسوایم نکردی، کمکم کن تا اصلاح شوم.»
در قرآن کریم آمده است هرگز نمیتوانید نعمتهای خدا را برشمارید. حالا باید پرسید ما چقدر قدردان و شکرگزار نعمتهای الهی هستیم.
دعای شکرگزاری معروف حضرت علی(ع) و حضرت سلیمان نبی(ع) از زیباترین اذکار الهی است که با خواندنش درهای رزق، آرامش و برکت به روی انسان گشوده میشود.
مرحوم استاد فاطمی نیا در گفتاری به بیان تفاوت میان عجب و شکرگزاری پرداخته است.
به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، آیت الله جوادی آملی در بخشی از تفسیر آیه 151 بقره « فاذكرونى اذكركم و اشكروا لى و لا تكفرون » در بیان تفاوت شکر و مدح و حمد می گوید: بین شكر و مدح و حمد معمولاً فرقهایی در كتابهای ادبی از نظر مورد و مصداق ذكر […]
سخنران حرم مطهر بانوی کرامت گفت: انسانها در میان انبوه نعمتها زندگی میکنند اما به جای شکرگزاری، گرفتار ناشکری، گلایه و مقایسهاند.
ازجمله اموری که قرآن بهمثابه کتاب هدایت و راهنمایی بشر باید به ما یاد بدهد شیوه بندگی خدا، آداب پرستش او و روش کمک خواستن از اوست.
امام علی (ع) در حکمت ۶۸ نهج البلاغه، عفت را مایه آبرومندی و سربلندی فقیر دانسته و شکرگزاری را زیور و مایه فزونی نعمت برای ثروتمند معرفی میکند.
امام سجاد(ع) در دعای ۴۴ صحیفه میفرمایند: «الْحَمْدُلِلَّهِ الَّذِی هَدَانَا لِحَمْدِهِ، وَ جَعَلَنَا مِنْ أَهْلِهِ لِنَکُونَ لِإِحْسَانِهِ مِنَ الشَّاکِرِینَ؛ ستایش ویژه خداست که ما را به سپاسگزاریاش هدایت فرمود و ما را درخور سپاس قرار داد»؛ بنابراین جبران احسان خدا شکرگزاری است.
در زندگی، نعمتها همیشه در قالب راحتی و رفاه ظاهر نمیشوند. گاهی سختیها و ناملایمات، بستر شناخت نعمتهای پنهان و نشانهای از توجه خداوند به انساناند. شکر واقعی یعنی دیدن همین خوبیهای پنهان در دل لحظههای دشوار.