به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، احساس ارزشمندی یکی از پایه‌های اصلی آرامش روانی و رشد معنوی انسان است؛ اما گاهی افراد برای رسیدن به این احساس، به سراغ معیارهایی می‌روند که ذاتاً ناپایدارند. موقعیت اجتماعی، ثروت، تحصیلات، موفقیت شغلی و تأیید دیگران، از جمله عواملی هستند که ممکن است به‌اشتباه معیار ارزشمندی انسان قرار بگیرند.
بنابر روایت ابنا، حجت‌الاسلام والمسلمین علیرضا پناهیان در سلسله مباحث تربیتی خود، این نگاه را یکی از خطاهای مهم در مسیر رشد انسان می‌داند و معتقد است سرچشمه احساس ارزشمندی باید در کرامت ذاتی انسان جست‌وجو شود، نه در دستاوردهای دنیوی.
ارزشمندی انسان نباید به موفقیت‌های دنیوی وابسته باشد
به گفته پناهیان، یکی از مهم‌ترین عوامل نشاط باطنی و انرژی روانی انسان، برخورداری از احساس ارزشمندی اصیل است؛ احساسی که هم در زندگی مادی و هم در ساحت معنوی نقش تعیین‌کننده دارد.
اگر انسان تصور کند باید با کار کردن، درس خواندن یا کسب موقعیت اجتماعی به موجودی ارزشمند تبدیل شود، از ابتدا بر یک پیش‌فرض اشتباه تکیه کرده است؛ اینکه اکنون ارزشی ندارد و باید با دستاوردهایش برای خود اعتبار کسب کند.
در چنین نگاهی، حتی بالاترین موفقیت‌ها نیز نمی‌توانند آرامش و احساس ارزشمندی پایداری ایجاد کنند؛ زیرا انسان همواره نگران از دست دادن موقعیتی خواهد بود که ارزش خود را به آن گره زده است.
کرامت ذاتی، زیربنای رفتار و شخصیت انسان است
میان دو نگاه تفاوت اساسی وجود دارد؛ اینکه انسان به دلیل برخورداری از کرامت الهی و جایگاه ویژه‌ای که نزد پروردگار دارد، رفتار مؤدبانه و شایسته‌ای داشته باشد، یا اینکه برای جلب توجه دیگران و ارزشمند به نظر رسیدن، ادب و رفتار مناسب را انتخاب کند.
در نگاه نخست، رفتار درست ریشه در شناخت جایگاه واقعی انسان دارد؛ اما در نگاه دوم، ارزشمندی به قضاوت دیگران وابسته می‌شود. کسی که نشاط و انگیزه زندگی خود را از کرامت ذاتی‌اش نگیرد، در مواجهه با دشواری‌ها و تلخی‌های روزگار، تکیه‌گاه محکمی برای ایستادگی نخواهد داشت.
مؤمن در برابر سختی‌ها احساس بی‌ارزشی نمی‌کند
در روایات، مؤمن به کوهی استوار تشبیه شده است: «المؤمن کالجبل الراسخ». این تشبیه بیانگر پایداری و استقامت مؤمن در برابر مشکلات و ابتلائات است.
یکی از ریشه‌های این استقامت، داشتن احساس کرامت و ارزشمندی مستقل از شرایط بیرونی است. انسانی که ارزش خود را از ارتباط با خداوند می‌گیرد، با گرفتار شدن در تنگناهای اقتصادی، مشکلات اجتماعی یا از دست دادن موقعیت‌های دنیوی، احساس حقارت نمی‌کند.
چنین فردی می‌داند که دشواری‌های زندگی نمی‌توانند از ارزش وجودی او بکاهند و برخورداری از امکانات و نعمت‌های بیشتر نیز به‌خودی‌خود نشانه برتری او نیست.
قرآن؛ نعمت و محرومیت را معیار کرامت نمی‌داند
قرآن کریم در سوره مبارکه فجر، به یکی از برداشت‌های نادرست انسان از حوادث زندگی اشاره می‌کند. هنگامی که انسان با تنگی روزی یا مشکلات و گرفتاری‌ها روبه‌رو می‌شود، تصور می‌کند خداوند او را تحقیر کرده است و می‌گوید: «رَبِّی أَهَانَنِ»؛ یعنی پروردگارم مرا خوار و کوچک شمرده است.
در مقابل، وقتی نعمت و گشایش در زندگی به وجود می‌آید، گمان می‌کند مورد تکریم ویژه خداوند قرار گرفته و می‌گوید: «رَبِّی أَکْرَمَنِ»؛ یعنی پروردگارم مرا گرامی داشته است.
اما قرآن این نوع قضاوت درباره ارزش انسان را تأیید نمی‌کند. برخورداری از نعمت، لزوماً نشانه برتری و محرومیت از امکانات نیز به معنای بی‌ارزشی یا اهانت الهی نیست.
کرامت انسان با فراز و فرودهای زندگی تغییر نمی‌کند
بر اساس این نگاه، کرامت انسان موهبتی الهی است که نباید با معیارهای ناپایدار دنیوی سنجیده شود. ثروت، رفاه، جایگاه اجتماعی و موفقیت‌های فردی نمی‌توانند به‌تنهایی بر ارزش وجودی انسان بیفزایند؛ همان‌طور که فقر، شکست و گرفتاری نیز از کرامت او کم نمی‌کنند.
پیام محوری این بحث آن است که انسان برای داشتن آرامش و احساس ارزشمندی، نباید خود را به نعمت‌ها و موقعیت‌های دنیوی وابسته کند. مؤمن بصیر در روزهای آسایش و سختی، ارزش حقیقی خود را در پیوند با پروردگار جست‌وجو می‌کند و اجازه نمی‌دهد حوادث گذرای زندگی، معیار قضاوت او درباره خویشتن باشند.