فقط پول دادن کافی نیست؛ ۱۰ شرط قرآن برای یک انفاق ارزشمند

به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی درباره انفاق پاسخ گفته‌اند: متن پرسش مطرح شده و پاسخ این مرجع تقلید شیعیان بدین شرح است:

ده شرط قرآن برای انفاق ارزشمند کدام است؟

پاسخ اجمالی:

قرآن درباره انفاق در راه خدا ده شرط بیان کرده است:

۱. از بهترین قسمت مال انتخاب شود، نه از اموال کم ارزش.
۲. مورد نیاز مردم باشد.
۳. انفاق به نیازمندان واقعی با در نظر گرفتن اولویّتها.
۴. پنهان باشد.
۵. همراه با منّت و آزار نباشد.
۶. توأم با اخلاص و پاکى نیّت باشد.
۷. مال انفاق کردنی را کوچک و کم اهمیت بشمارد، ولو ظاهراً بزرگ باشد.
۸. از اموال مورد علاقه و دل بسته باشد.
۹. خود را مالک حقیقى نداند و تنها واسطه‌ اى میان خالق و خلق بداند.
۱۰. انفاق از اموال حلال باشد؛ چون خدا فقط آنرا مى‌ پذیرد.

پاسخ تفصیلی:

قرآن مجید تعبیر لطیف و بزرگوارانه‌‏ اى در مورد انفاق در راه خدا دارد و از آن به عنوان وام ‏دادن به خدا تعبیر مى‌‏ کند؛ وامى که سود کلانى از سوى خدا به آن پرداخته مى‌ ‏شود. جالب این است که از آن تعبیر به «قرض الحسنه» مى‌ ‏کند؛ این تعبیر، اشاره‌ ‏اى به این حقیقت دارد که وام دادن انواع و اقسامى دارد که بعضى را «وام نیکو» و بعضى را وام کم‌ ارزش و یا حتّى بى‌‏ ارزش مى‌ ‏توان شمرد! قرآن مجید شرایط وام نیکو را در برابر خداوند یا به تعبیر دیگر، «انفاق ارزشمند» را در آیات مختلف بیان کرده است و بعضى از مفسّران از جمع‌ ‏آورى آن، ده شرط به شرح زیر استفاده کرده‌‏اند.

۱. انفاق از بهترین قسمت مال انتخاب شود، نه از اموال کم‌ارزش. از این رو می فرماید: «یأَیُّهَا الَّذِینَ ءَامَنُوا أَنْفِقُواْ مِنْ طَیّبَاتِ مَا کَسَبْتُمْ وَ مِمَّا أَخْرَجْنَا لَکُم مّنَ الْأَرْضِ وَ لَاتَیَمَّمُوا الْخَبِیثَ مِنْهُ تُنْفِقُونَ وَ لَسْتُمْ‏ بَآخِذِیهِ إِلَّا أَن تُغْمِضُواْ فِیهِ وَ اعْلَمُواْ أَنَّ اللَّهَ غَنِىٌّ حَمِیدٌ»؛ (اى کسانى که ایمان آورده اید!از اموال پاکیزه اى که به دست آورده اید، و از آنچه از زمین براى شما خارج ساخته ایم [از منابع و معادن و درختان و گیاهان]، انفاق کنید؛ و براى انفاق، به سراغ بى ارزش آن نروید در حالى که خودِ شما، [به هنگام پذیرش اموال] حاضر نیستید آنها را بپذیرید؛ مگر از روى اغماض و کراهت. و بدانید خداوند، بى نیازو ستوده است).

۲. از اموالى که مورد نیاز مردم است، باشد، همان‌ ‏گونه که مى‌ فرماید: «وَ یُؤْثِرُونَ عَلَى‏ أَنْفُسِهِمْ وَ لَوْ کَانَ بِهِمْ خَصَاصَهٌ»؛ (آنها دیگران را بر خود مقدّم مى‌‏دارند، هر چند خودشان بسیار نیازمند باشند).

۳. به کسانى انفاق کند که سخت به آن نیازمندند و اولویّت‌ها را در نظر گیرد: «لِلْفُقَرَاءِ الَّذِینَ أُحْصِرُواْ فِى سَبِیلِ اللَّهِ»؛ ([بهتر است انفاق شما] براى نیازمندانى باشد که در راه خدا، در تنگنا قرار گرفته اند).

۴. انفاق اگر مکتوم باشد، بهتر است: «وَ إنْ تُخْفُوهَا وَ تُؤْتُوهَا الْفُقَرَاءَ فَهُوَ خَیْرٌ لَّکُمْ»؛ (و اگر آنها را مخفى ساخته و به نیازمندان بدهید، براى شما بهتر است).

۵. هرگز منّت و آزارى با آن همراه نباشد: «یَأَیُّهَا الَّذِینَ ءَامَنُوا لَاتُبْطِلُوا صَدَقَاتِکُم بِالْمَنّ وَ الأَذَى»؛ (اى کسانى که ایمان آورده اید! صدقات خود را با منّت و آزار، باطل نسازید).

۶. انفاق باید توأم با اخلاص و پاکى نیّت باشد: «یُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ ‏اللَّهِ»؛ (و [عمل] کسانى که اموال خود را براى خشنودى خدا انفاق مى کنند).

۷. آنچه را انفاق مى ‏‌کند، کوچک و کم‌ اهمّیّت بشمارد، هر چند ظاهراً بزرگ باشد: «وَ لَاتَمْنُن تَسْتَکْثِرُ»؛ (و منّت مگذار و عملت را بزرگ مشمار).

۸. از اموالى باشد که به آن دل‌ بسته است و مورد علاقه او است: «لَن تَنَالُواْ الْبِرَّ حَتَّى‏ تُنفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ»؛ (‏هرگز به [حقیقتِ] نیکوکارى نمى رسید مگر این که از آنچه دوست مى دارید، [در راه خدا] انفاق کنید).

۹. هرگز خود را مالک حقیقى تصوّر نکند؛ بلکه خود را واسطه‌ ‏اى میان خالق و خلق بداند: «وَ أَنْفِقُوا مِمَّا جَعَلَکُمْ مُسْتَخْلَفِینَ فِیهِ»؛ (و از آنچه شما را جانشین و نماینده [خود] در آن قرارداده انفاق کنید).

۱۰. و قبل از هر چیز باید انفاق از اموال حلال باشد، چرا که خداوند فقط آن را مى‌ ‏پذیرد: «إِنَّمَا یَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقِینَ»؛ ( خدا، تنها از پرهیزگاران مى پذیرد).

آنچه گفته شد در واقع قسمت مهمّى از اوصاف و شرایطِ لازم، انفاق مقبول است؛ ولى منحصر به اینها نیست و با دقّت و تأمّل در آیات و روایات اسلامى به شرایط دیگرى نیز مى‌‏توان دست یافت. ضمناً آنچه گفته شد، بعضى از شرایط، «واجب» است (مانند عدم منّت، آزار و ریاکارى) و بعضى از شرایط کمال است (مانند ایثار به نفس در موقع حاجت خویشتن) که عدم آن، ارزش انفاق را از میان نمى‌ ‏برد هر چند در سطح اَعلی قرار نگیرد.

منبع:شفقنا