مبلغ – سرویس جامعه: انسان امروز بیش از هر دوره دیگری در تاریخ به ابزارهای ارتباطی مجهز است. با یک لمس ساده صفحه نمایش می‌توان پیامی را به آن سوی کره زمین مخابره کرد، با ده‌ها گروه هم‌فکر پیوند خورد و صدها چهره را در قاب‌های دیجیتال تماشا نمود. اما در پشت این ویترین شلوغ و پرهیاهو، پدیده‌ای هولناک به نام پارادوکس تنهایی قد علم کرده است. پژوهش‌های اخیر رابرت پاتنام، جامعه‌شناس برجسته دانشگاه هاروارد، نشان می‌دهد که جوامع مدرن با شتابی نگران‌کننده در حال از دست دادن سرمایه اجتماعی پیونددهنده هستند؛ وضعیتی که افراد اگرچه در فضای آنلاین دائماً در معرض یکدیگرند، اما در دنیای واقعی توان برقراری یک گفتگوی همدلانه، ساختن یک رابطه پایدار و اتکا به یک تکیه‌گاه انسانی مطمئن را ندارند.
این فقدان مهارت ارتباطی، انسان مدرن را به سمت نوعی فلج اجتماعی سوق داده است. هنگامی که ارتباطات به ارسال لایک، کامنت‌های فرمایشی و واکنش‌های آنی و شتاب‌زده تقلیل می‌یابد، ظرفیت روانی فرد برای شنیدن ، مدارا با تفاوت‌ها، بخشش لغزش‌ها و سرمایه‌گذاری عاطفی به شدت تحلیل می‌رود. فردگرایی افراطی که زیر نقاب استقلال فردی ترویج می‌شود، این توهم را پدید می‌آورد که انسان برای زیست روانی و روحی خود بی‌نیاز از دیگری است؛ در حالی که از نگاه عصب‌شناسان، مغز انسان برای همزیستی و تبادل عاطفی سیم‌کشی شده و انزوای اجتماعی عملکردی مخرب‌تر از بسیاری از بیماری‌های جسمی دارد.
بحران واقعی زمانی رخ‌نمایی می‌کند که دایره اطرافیان انسان در روزهای سخت خالی می‌شود. هنر پیوند با دیگران صرفاً یک مهارت رفتاری ساده نیست، بلکه نمادی از بلوغ فکری و توانایی روحی فرد است. اگر کسی توان جذب انسان‌های همسو و تبدیل آن‌ها به پشتوانه‌های فکری و روحی را نداشته باشد، دچار نوعی درماندگی ساختاری در زیست فردی و جمعی است. اما دردناک‌تر از نیافتن همراه، سوزاندن پل‌های ساخته‌شده و از دست دادن رفقایی است که در طول سال‌ها کنار ما زیسته‌اند. بی‌حوصلگی ناشی از فرهنگ مصرف‌گرایی مدرن باعث شده انسان‌ها همان‌طور که کالاها را دور می‌اندازند، به راحتی بر پیوندهای دیرینه خط بطلان بکشند و با کوچک‌ترین دلخوری یا تعارض، رفاقت‌های ارزشمند را ضایع کنند.
سعدی نیز در کلامی حکیمانه هشدار می‌دهد که پیوند دوستی سرمایه‌ای است که به آسانی به دست نمی‌آید، اما بی‌توجهی و تندخویی می‌تواند آن را در چشم‌به‌هم‌زدنی نیست و نابود کند؛ از همین رو، نگهداشت یاران موافق، نشانه‌ای از خردمندی و دوراندیشی شمرده می‌شود. انسانی که در هیاهوی اینترنت دچار فقر مفرط همنشین شایسته است، در واقع در اوج توهم اتصال، در جزیره‌ای متروک و منجمد زیست می‌کند. این قحطی عاطفی زنگ خطری جدی برای سلامت روان جامعه است و ضرورت بازآموزی مهارت دوست‌یابی، گفتگو، چشم‌پوشی از خطاهای جزئی و مراقبت مستمر از شبکه روابط انسانی را بیش از هر زمان دیگری آشکار می‌سازد.
مفاهیم تبیین‌شده در این گزارش پیرامون معنای واقعی ناتوانی انسانی، ضرورت شبکه‌سازی مؤمنانه، و اهمیت مضاعف صیانت از پیوندهای برادرانه و دوستانه در برابر آفت بی‌توجهی، برآمده از بیانات حکیمانه امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام است:
۱. وسائل الشيعة (طبع الإسلامیة)، شیخ حر عاملی، جلد ۸، ابواب احکام العشرة فی السفر والحضر، باب ۱۲ (باب استحباب الاستكثار من الاخوان فی الله)، صفحه ۴۰۸، حدیث ۷:
متن عربی روایت:
«مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَیْنِ الرَّضِیُّ فِی نَهْجِ الْبَلَاغَةِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ عَلَیْهِ السَّلَامُ أَنَّهُ قَالَ: أَعْجَزُ النَّاسِ مَنْ عَجَزَ عَنِ اكْتِسَابِ الْإِخْوَانِ، وَأَعْجَزُ مِنْهُ مَنْ ضَیَّعَ مَنْ ظَفِرَ بِهِ مِنْهُمْ.»
ترجمه فارسی:
سید رضی در نهج‌البلاغه از امیرالمؤمنین علیه‌السلام نقل می‌کند که فرمود: ناتوان‌ترین مردم کسی است که از به دست آوردن برادران و دوستان ناتوان باشد، و ناتوان‌تر از او کسی است که دوستی را که یافته است تباه سازد و از دست بدهد.
لینک دسترسی کتابخانه فقاهت:
https://lib.eshia.ir/11024/8/408
۲. میزان الحکمة، محمد محمدی ری‌شهری، جلد ۱، باب الأخوة، فصل ترغیب در برادرگزینی، صفحه ۳۹، احادیث شماره ۲ و ۵:
متن عربی روایات:
«الْإِمَامُ الصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَامُ: مَنْ لَمْ یَرْغَبْ فِی الِاسْتِكْثَارِ مِنَ الْإِخْوَانِ ابْتُلِیَ بِالْخُسْرَانِ.»
امام صادق علیه‌السلام: هر کس رغبتی به افزودن و زیاد کردن برادران و دوستان ایمانی نداشته باشد، به زیان و خسران گرفتار می‌شود.
https://lib.eshia.ir/11023/1/39