به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، عبادت در هر آیین و فرقه، بخشی از نظام اعتقادی و عملی پیروان آن را تشکیل میدهد و بررسی شیوههای عبادی میتواند شناخت دقیقتری از باورها و سبک زندگی آنان ارائه کند. در آیین بهائی نیز عبادت و احکام مربوط به آن جایگاه مشخصی در آموزههای این آیین دارد.
بنابر روایت حوزه، شیوه عبادت و برخی احکام عبادی بهائیان بر اساس متون و منابع خود این آیین بررسی شده است تا مخاطب با ساختار نماز، قبله، وضو، اذکار، روزه و احکام مربوط به نماز فوتشده آشنا شود.
شناخت یک آیین تنها با بررسی تاریخ، شخصیتهای اصلی و چگونگی شکلگیری آن کامل نمیشود؛ احکام عملی و شیوه عبادت نیز بخش مهمی از شناخت هر نظام اعتقادی است. به همین دلیل، در این مطلب بدون ورود به نقد یا داوری درباره ادعاهای آیین بهائی، صرفاً احکام عبادی آن بر اساس منابع بهائی مرور میشود.
نماز در آیین بهائی چگونه خوانده میشود؟
نماز در آیین بهائی از جمله عبادات واجب به شمار میرود. در کتاب «اقدس» در ابتدا از نماز واجبی با ۹ رکعت سخن گفته شده بود، اما در ادامه، سه نوع نماز واجب جایگزین آن شد.
این سه نماز با نامهای نماز بلند، نماز متوسط و نماز کوتاه شناخته میشوند و فرد بهائی موظف نیست هر سه را به جا آورد، بلکه میتواند یکی از این سه نماز را برای عبادت روزانه خود انتخاب کند.
تفاوت میان این نمازها تنها به طول متن آنها مربوط نیست، بلکه زمان و نحوه انجام آنها نیز متفاوت است. نماز بلند یک مرتبه در شبانهروز خوانده میشود؛ نماز متوسط در سه نوبت صبح، ظهر و عصر انجام میگیرد و نماز کوتاه نیز یک بار در فاصله زمانی ظهر تا غروب خوانده میشود.
بنابراین، بر اساس این احکام، فرد بهائی در هر شبانهروز یک نماز واجب دارد و از میان سه نماز تعیینشده، یکی را انتخاب میکند.
مضامین سه نماز واجب بهائی
نماز کوتاه
در نماز صغیر، فرد ابتدا به این موضوع گواهی میدهد که برای شناخت و عبادت خداوند آفریده شده است. سپس به ناتوانی و نیاز خود و در مقابل، به قدرت و بینیازی خداوند اقرار میکند:
اَشهُدُ یا الهی بأنّکَ خَلَقتَنی لِعِرفانِک و عبادتک. أشهُدُ فی هذَا الحین بعَجزی و قوّتک و ضعفی و اقتدارِک و فقری و غنائِک. لا اله الاّ أنت المهیمن القیّوم
معنی: «پروردگارا، گواهی میدهم که مرا برای شناخت و پرستش خود آفریدی. در این دم به ناتوانی خویش و توانایی تو، ضعف خود و اقتدار تو، نیازمندی خویش و بینیازی تو گواهی میدهم؛ خدایی جز تو، نگهبان و پاینده نیست.»
نماز متوسط
نماز وسطی با اقرار به یگانگی خداوند و اعتراف به ظهور جدید او آغاز میشود. در ادامه، نمازگزار از خداوند درخواست میکند که او را که با امید به رحمت و بخشایش الهی روی آورده است، از لطف و رحمت خود محروم نکند.
نماز بلند
نماز کبیر یا نماز بزرگ، متنی طولانیتر دارد و مجموعهای از دعاها و مناجاتها را دربرمیگیرد. در این نماز، فرد از خداوند درخواست میکند عبادتش همچون آتشی باشد که حجابها و موانع مشاهده جمال الهی را از میان ببرد و مانند نوری او را به دریای وصال برساند.
در بخشهای دیگری از این نماز، بر تسلیم شدن در برابر اراده الهی و رضایت به خواست خداوند تأکید میشود و نمازگزار از فضل، بخشش و کرم الهی طلب میکند. در پایان نیز از دوری و فراق سخن گفته شده و رسیدن به وصال و بهرهمندی از فضل و بخشایش خداوند درخواست میشود.
قبله بهائیان کجاست؟
قبله در آیین بهائی، کعبه نیست. بر اساس احکام کتاب «اقدس»، پس از درگذشت بهاءالله، محل دفن او در بهجی در نزدیکی عکا به عنوان قبله تعیین شده است.
از این رو، فرد بهائی هنگام خواندن نماز واجب باید رو به این مکان قرار گیرد.
البته این حکم مربوط به نماز واجب است و برای دعاها و عبادتهای مستحب یا غیرواجب، الزام به ایستادن رو به این جهت وجود ندارد.
وضو در آیین بهائی چگونه انجام میشود؟
وضو نیز از احکام عبادی بهائیان است، اما نحوه انجام آن با وضوی اسلامی تفاوت دارد. در این آیین، پیش از نماز واجب، دستها و سپس صورت شسته میشود.
در نماز متوسط، هنگام شستن دستها و صورت، اذکار مشخصی نیز خوانده میشود. همچنین وضو صرفاً به معنای پاکیزگی ظاهری اعضای بدن نیست؛ بنابراین حتی اگر فرد پیش از نماز استحمام کرده باشد، باز هم باید وضوی مربوط به نماز را انجام دهد.
اصل بر این است که برای هر نماز واجب، وضوی تازه گرفته شود. با این حال، اگر دو نماز واجب در هنگام ظهر خوانده شوند، یک وضو برای هر دو نماز کافی خواهد بود.
در صورتی که آب در دسترس نباشد یا استفاده از آب برای شستن دست و صورت زیان داشته باشد، به جای وضو باید ذکر مشخصی پنج مرتبه تکرار شود:
«بِسْمِ اللّهِ الأَطْهَرِ الأَطْهَرِ»
ذکر «الله ابهی»؛ ۹۵ بار در روز
عبادت در آیین بهائی تنها به نماز واجب محدود نمیشود و یکی دیگر از اعمال عبادی، تکرار روزانه ذکر «الله ابهی» است.
بر اساس کتاب «اقدس»، فرد بهائی باید هر روز پس از شستن دستها و صورت، بنشیند و رو به خداوند، این ذکر را ۹۵ مرتبه تکرار کند.
در منابع بهائی، عبارت «الله ابهی» به معنای «خداوند باشکوهترین است» توضیح داده شده و با مفهوم «اسم اعظم» در این آیین ارتباط دارد.
در نتیجه، عدد ۹۵ در این حکم صرفاً یک انتخاب فردی یا توصیه شخصی نیست، بلکه در احکام عبادی بهائیان به این تعداد تصریح شده است.
آیا نماز واجب بهائیان جماعت دارد؟
نماز واجب در آیین بهائی به صورت فردی انجام میشود و نماز جماعت به معنایی که در اسلام شناخته شده، برای آن وجود ندارد.
در کتاب «اقدس» بر فردی بودن نماز واجب تأکید شده و نماز میت تنها مورد استثنا در این زمینه معرفی شده است.
البته بهائیان میتوانند در اجتماعات مختلف گرد هم آیند و به دعا، مناجات یا قرائت متون بپردازند، اما چنین گردهماییهایی با نماز جماعت واجب تفاوت دارد.
نماز و روزه از چه سنی واجب میشود؟
بر اساس احکام آیین بهائی، سن تکلیف برای نماز و روزه ۱۵ سالگی تعیین شده است و این حکم برای زنان و مردان یکسان است.
با این حال، در برخی شرایط معافیتهایی در نظر گرفته شده است؛ از جمله برای افراد بیمار و اشخاص بالای ۷۰ سال. برای زنان نیز در دوران عادت ماهانه حکم جداگانهای وجود دارد.
حکم زنان بهائی در دوران عادت ماهانه چیست؟
در دوران عادت ماهانه، زنان بهائی از انجام نماز واجب معاف هستند. در عوض، پس از وضو باید در فاصله زمانی ظهر یک روز تا ظهر روز بعد، ذکر مشخصی را ۹۵ مرتبه تکرار کنند:
«سُبْحانَ اللّهِ رَبِّ الْبَهاءِ وَالْجَمالِ»
بنابراین در این دوره، نماز واجب به شکل معمول انجام نمیشود و ذکر تعیینشده جایگزین آن خواهد بود.
اگر نماز واجب فوت شود، چه حکمی دارد؟
در احکام بهائی برای نماز فوتشده، شرایط مختلفی مطرح شده است. برای نمونه، در کتاب «اقدس» درباره فردی که هنگام فرارسیدن وقت نماز در شرایط ناامن قرار دارد و امکان انجام نماز برای او فراهم نیست، حکم جبرانی تعیین شده است.
چنین فردی پس از رسیدن به محل امن باید به جای هر نماز واجبی که در آن شرایط از دست داده است، یک سجده انجام دهد و پس از پایان سجدهها، ذکر مشخصی را در حالت نشسته تکرار کند.
در بخش «پرسش و پاسخ» مرتبط با کتاب اقدس نیز تصریح شده است که اگر فرد در سفر به مکان امنی دسترسی داشته باشد، همچنان موظف به خواندن نماز واجب است و صرف سفر کردن باعث ساقط شدن نماز نمیشود.
در مورد نماز فوتشده در خانه نیز حکم سجده جبرانی مطرح شده است.
روزه در آیین بهائی چگونه است؟
روزه یکی دیگر از احکام عبادی آیین بهائی است که در ماه «علاء» انجام میشود. این ماه، آخرین ماه سال در تقویم بهائی است.
تقویم بهائی از ۱۹ ماه تشکیل شده و هر ماه نیز ۱۹ روز دارد؛ بنابراین ماه علاء نیز ۱۹ روز است.
این دوره معمولاً با بخشی از ماه اسفند در تقویم شمسی همزمان میشود و روزه بهائی در همین ۱۹ روز انجام میگیرد.
در این مدت، فرد از طلوع آفتاب تا غروب خورشید از خوردن و آشامیدن خودداری میکند.
منابع:
. کتاب «اقدس» و بخش احکام نماز و عبادت . وبسایت رسمی بهائیت . کتابخانه مرجع بهائی . متن کامل کتاب «اقدس» و بخش «پرسش و پاسخ»