به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، گاهی انسان خودش را آرام می‌داند، اما بدنش چیز دیگری می‌گوید؛ دست‌ها می‌لرزند، قلب تندتر می‌زند و حتی سخن گفتن دشوار می‌شود. آیا این واکنش‌ها فقط نشانه ترس و اضطراب است یا می‌توان ریشه‌های دیگری برای آن پیدا کرد؟ در نگاه روان‌شناختی، این حالات می‌تواند با اضطراب موقعیتی ارتباط داشته باشد و در نگاه دینی، توجه به خداوند، دعا و توکل می‌تواند به آرامش و کاهش نگرانی‌های درونی کمک کند.
بنابر روایت حوزه، گاهی ممکن است فرد در یک موقعیت مهم، احساس ترس آشکاری نداشته باشد، اما بدن او با نشانه‌هایی مانند لرزش، افزایش ضربان قلب یا دشواری در صحبت کردن واکنش نشان دهد. این واکنش‌ها می‌توانند بیانگر نوعی اضطراب پنهان باشند که دستگاه عصبی آن را به شکل علائم جسمی نشان می‌دهد. شناخت این پیام‌های بدنی، می‌تواند نخستین قدم برای بازگرداندن آرامش و ایجاد تعادل باشد.
تپش قلب و لرزش بدن هنگام انجام مأموریت‌های کاری یا روبه‌رو شدن با مسائل مهم، لزوماً یک واکنش اتفاقی و زودگذر نیست و می‌تواند با «اضطراب موقعیتی» ارتباط داشته باشد. با شناخت علت این واکنش‌ها و به‌کارگیری برخی روش‌های ساده روان‌شناختی، می‌توان به تدریج میزان استرس را کاهش داد و کنترل بیشتری بر این شرایط پیدا کرد.
پرسش:
مدتی است هر وقت قرار است کار مهمی مانند یک مأموریت کاری یا یک موضوع مهم شخصی را انجام دهم، بدنم ناخواسته شروع به لرزیدن می‌کند. این لرزش در هوای سرد بیشتر می‌شود. همچنین دچار تپش قلب می‌شوم و گاهی حتی صحبت کردن برایم بسیار دشوار می‌شود. این حالت حتی زمانی که مشغول مطالعه یک موضوع مهم هستم نیز به سراغم می‌آید؛ به گونه‌ای که احساس می‌کنم در واقعیت در همان مکانی قرار دارم که در حال مطالعه درباره آن هستم.
خودم می‌دانم که منشأ این حالت ترس نیست، اما دلیل به وجود آمدن آن را نمی‌دانم.
پاسخ:
با توجه به علائمی که بیان کرده‌اید، یکی از مهم‌ترین عواملی که می‌تواند در شکل‌گیری این حالات نقش داشته باشد، استرس و اضطراب آشکار یا پنهان است. با شناسایی و کنترل تدریجی این عوامل می‌توان تا حد زیادی بر این مشکل غلبه کرد.
برای مدیریت بهتر اضطراب و استرس، توصیه‌های زیر می‌تواند مورد توجه قرار گیرد:
۱. واکنش بدن در برابر شرایط جدید را طبیعی بدانید.
انسان معمولاً هنگام ورود به یک محیط تازه یا مواجهه با مسائل جدیدی که شناخت کافی نسبت به آنها ندارد، تا اندازه‌ای دچار استرس، اضطراب و تشویش ذهنی می‌شود. با گذشت زمان، افزایش شناخت فرد نسبت به محیط و شرایط و همچنین بیشتر شدن تسلط او بر موقعیت، معمولاً میزان این اضطراب‌ها کاهش پیدا می‌کند و فرد به وضعیت طبیعی بازمی‌گردد. بنابراین بهتر است از بابت این واکنش‌ها بیش از اندازه نگران نباشید؛ زیرا با افزایش شناخت و تجربه، تشویش ذهنی نیز می‌تواند کمتر شود.
۲. علت اضطراب خود را به‌صورت دقیق بررسی کنید.
برای اینکه بتوانید سریع‌تر بر استرس و اضطراب غلبه کنید، لازم است عوامل ایجادکننده این حالت را تا حد امکان شناسایی و ارزیابی کنید. پس از مشخص شدن علت‌ها، به این موضوع فکر کنید که برای برطرف کردن یا مدیریت آنها چه اقدامی می‌توانست انجام شود و چه کاری اکنون از دست شما برمی‌آید. توجه به راه‌حل‌های ممکن و همچنین شناخت توانایی‌ها و قابلیت‌های فردی، می‌تواند به کاهش اضطراب کمک کند و توانایی فرد را برای مواجهه با مشکلات افزایش دهد.
۳. تمرین‌های آرام‌سازی و فعالیت بدنی را در برنامه خود قرار دهید.
استفاده از برخی تکنیک‌ها می‌تواند به کاهش اضطراب و افزایش کنترل فرد بر این حالات کمک کند. یکی از این روش‌ها تنفس عمیق است؛ به این صورت که چند ثانیه هوا را در ریه‌ها نگه دارید و سپس به آرامی تا عدد ۱۰ بشمارید و هوا را خارج کنید.
تن‌آرامی یا ریلکسیشن نیز از دیگر روش‌هایی است که می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد. برای یادگیری درست این تمرین‌ها می‌توان از کتاب‌ها و منابع آموزشی مرتبط بهره گرفت یا به مراکز مشاوره روان‌شناختی مراجعه کرد.
همچنین انجام فعالیت‌های ورزشی و تفریحی مورد علاقه مانند پیاده‌روی، شنا، کوهنوردی و طبیعت‌گردی می‌تواند در کاهش میزان اضطراب مؤثر باشد.
۴. افکار خود را مدیریت کنید و اجازه ندهید ذهن درگیر افکار منفی شود.
مثبت‌اندیشی و کنترل افکار از جمله راهکارهای مهم برای مقابله با اضطراب به شمار می‌رود. یکی از روش‌های کنترل فکر این است که هنگام افزایش شدید استرس، فرد به شکل ارادی مسیر ذهن خود را از افکار منفی و اضطراب‌آور به سمت موضوع دیگری هدایت کند.
برای نمونه، می‌توان ذهن را به فعالیت‌هایی مانند کار و تلاش، تحصیل، مطالعه یک رمان، حل یک مسئله ریاضی یا قدم زدن در فضای آزاد مشغول کرد. این تغییر جهت ذهن کمک می‌کند افکار منفی فرصت کمتری برای ادامه پیدا کردن داشته باشند و فرد بتواند تمرکز خود را از موضوع اضطراب‌آور دور کند.
۵. از دعا و ارتباط با خداوند برای آرامش بیشتر استفاده کنید.
از منظر دینی، یکی از راه‌های مقابله با اضطراب، نگرانی و ناامیدی، توجه به دعا و راز و نیاز با خداوند متعال است. دلیل این امر آن است که قدرت خداوند بسیار فراتر از توانایی افرادی است که ممکن است با زبان یا توانایی‌های خود بتوانند در رفع برخی مشکلات مادی و روانی انسان مؤثر باشند.
بنابراین تکیه بر خداوند در زمان مواجهه با مشکلات و گفت‌وگو و راز و نیاز با او می‌تواند به کاهش اضطراب، افکار منفی و احساس ناامیدی کمک کند.
۶. در صورت ادامه‌دار بودن علائم، از روان‌شناس کمک بگیرید.
اگر با وجود انجام راهکارهای گفته‌شده همچنان نتوانستید اضطراب خود را کنترل کنید و این علائم ادامه پیدا کرد، مراجعه حضوری به یک روان‌شناس متخصص و باتجربه توصیه می‌شود.
امروزه مشکلات اضطرابی شکل‌ها و انواع مختلفی دارند و برای هر یک از آنها ممکن است روش درمانی متفاوتی مورد استفاده قرار گیرد. انتخاب روش مناسب نیز به ارزیابی دقیق وضعیت روانی فرد و شناسایی ریشه مشکل توسط روان‌شناس متخصص نیاز دارد.