علل و عوامل کودتای ۲۸ مرداد چه بود؟

به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، کودتای ۲۸ مرداد، کودتایی است که با طرح و حمایت مالی و اجرایی سرویس اطلاعات مخفی بریتانیا (اس‌آی‌اس) و آژانس اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) انجام شد.

همراهی بخشی از ارتش شاهنشاهی ایران و همکاری محمدرضا پهلوی و پشتیبانی مخالفان محمد مصدق مانند سید ابوالقاسم کاشانی با هدف سرنگونی دولت قانونی محمد مصدق در به ثمر رسیدن کودتا تاثیر مستقیم داشت.

کودتای ۲۸ مرداد آغاز بازگشت دوباره استبداد و دیکتاتوری پهلوی در سپهر سیاست و اجتماع ایرانی بود.

این کودتا یکی از مهم‌ترین و سرنوشت‌ساز‌ترین حوادث سیاسی تاریخ معاصر ایران و سرمنشاء بسیاری از مصائب و حوادث تلخ تاریخ این سرزمین به شمار می‌آید.

دولت انگلیس پس از ملی شدن صنعت نفت، به جهت از دست‌دادن یکی از منابع عمده ارزی خود، لحظه‌ای از توطئه علیه دولت مصدق دست برنداشت.

ملی کردن صنعت نفت، مصدق و جبهه ملی را رویاروی دولت انگلیس قرار داد و در نهایت انگلیس را به این نتیجه رساند که تنها راه‌حل مسأله نفت، سرنگونی دولت مصدق است.

اما به جهت موقعیت بین‌المللی و قرار داشتن در جایگاه درجه دوم از قدرت در فرایند امر مذکور، ناگزیر از جلب موافقت و همراهی یک قدرت درجه یک بود.

به همین منظور با عنوان کردن خطر کمونیزم سعی در متقاعد کردن آمریکا کرد.

سرانجام این کودتا در ایران، سقوط دولت ملی مصدق و بازگشت دیکتاتوری خشن و سرسختانه پهلوی پس از سال‌ها به عرصه اجتماع ایران بود.

علل و عوامل سیاسی و اجتماعی کودتای ۲۸ مرداد چه بود؟

بازنده اصلی این کودتا، نه دولت مصدق که مردم ایران بودند. مردمی که با کلی امید از سال ۱۳۲۷ دست به اقدامات ضداستعماری زدند و برای روی کار آمدن یک دولت ملی تلاش کردند؛ ناگهان با دو قدرت آمریکا و بریتانیا روبه‌روشدند که یک روزه تمام دستاور‌های آنان را برهم زد و بار دیگر استبداد داخلی و استعمار خارجی را به ایران وارد کرد.

پس از جنگ‌جهانی دوم و اشغال ایران توسط سه دولت متجاوز بریتانیا، آمریکا و اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی، کشور ما به مدت چهار سال تحت سیطره اشغال و نفوذ بیگانگان قرار گرفت که در این بین، ورود قحطی و بعضی ناملایمات سیاسی و اجتماعی، حاصل این استعمار پساجنگی و قرار گرفتن زیر چکمه اشغال خارجی‌ها بود.

اما با تمام این اوصاف، مردم ایران شاهد آن بودند که در چنین وضعیتی استبداد ۲۰ ساله رضاخان پایان یافته است و سیاست‌های خشن و ضداسلامی این شاه سرکش تمام شده است.

کودتای و تاثیر آن بر فعالیت های احزاب

این موقعیتی برای مردم ایران شد که از لحاظ آزادی‌های سیاسی، مطبوعاتی و حزبی، نسبت به قبل شرایط مساعدتری پیدا کنند و بتوانند فعالیت‌های خود را بنا به عقاید و افکار سیاسی پیگیر شوند. رؤیای به دست گرفتن سرنوشت کشور در فضای باز سیاسی و اجتماعی، چیزی بود که ایرانیان را نسبت به آینده امیدوار می‌کرد و به تکاپو درمی‌آورد. ایجاد احزاب گوناگون سیاسی، رشد مطبوعات و رسانه‌ها و از سرگیری برگزاری مراسم‌های دینی از جمله پیامد‌های سقوط دیکتاتوری رضاخان بود.

روزولت، چرچیل و استالین در کنفرانس تهران

ظهور قدرت استعماری جدید در منطقه

در سوی دیگر این سال‌ها مصادف شده بود با پایان قرارداد «دارسی اول» و این بدان معنا بود که نفت ایران پس از ۶۰ سال باید به خود ملت برمی‌گشت. اما در همین بین، خطری تازه، مردم ایران و اساساً ملل مسلمان منطقه را تهدید می‌کرد.

جنگ‌جهانی دوم فرصتی برای به میدان آمدن یک قدرت استعماری جدید شد.

نفوذ آمریکا در ایران بعد از کودتا

آمریکا، که تا پیش از جنگ جهانی چندان در منطقه ما، فعالیت خاصی نداشت، در کشاکش جنگ فرصت یافت تا سیطره سیاسی و نظامی‌اش را در جای‌جای جهان گسترش دهد و یکی از همین مناطق که از قضا برای سیاسیون آمریکایی طعمه‌ای مناسب و خوب بود، ایران ماست.

از همین جهت پس از شهریور ۲۰؛ که ایران به اشغال متفقین درآمد آمریکایی‌ها نفوذ و گستره منافشان در ایران را بیشتر و بیشتر کردند.

کودتایی که ۲۵ سال در ایران ادامه داشت

کودتای ۲۸ مرداد؛ امید را به یأس تبدیل کرد و سر آغاز ۲۵ سال دیکتاتوری برای حکومتی شد که به کمک غرب و نیرو‌ها ساواک، خون مردم را در شیشه کرده بودند.

فضای پساکودتا، سفره‌ای را پهن کرد که هرکس از ایران به عنوان منطقه‌ای که در شاهراه جهان قرار دارد، بهره‌ای می‌برد.
مسأله به این هم محدود نشد و جریان استعمار برای پیش‌برد اهدافش کار را به جایی رساند که ایران را همسو با اسرائیل علیه جهان اسلام قرار داد.

منبع : فارس