انفاق چهار درهمی امام علی(ع)؛ روایتی که چهار شیوه بخشندگی را نشان می‌دهد

به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، ابن مغازلی شافعی در کتاب «مناقب امام علی(ع)» روایتی درباره شیوه انفاق امیرالمؤمنین علی(ع) نقل کرده است؛ روایتی که بخشندگی آن حضرت را در چهار شکل متفاوت به تصویر می‌کشد.

کتاب «مَناقِبُ الإمام عَلِیّ بْن أبی طالب(ع)» که با عنوان «مناقب ابن مغازلی» نیز شناخته می‌شود، از جمله منابع روایی اهل‌سنت درباره فضائل و مناقب حضرت علی(ع) به شمار می‌آید. این اثر مجموعه‌ای از روایات و احادیث مربوط به فضایل، ویژگی‌ها، جایگاه معنوی و کرامات امیرالمؤمنین علی(ع) است و ابن مغازلی بخش قابل توجهی از این گزارش‌ها را از منابع اهل‌سنت گردآوری کرده است.

ابن مغازلی در بخشی از کتاب خود، به احادیث تفسیری مرتبط با آیات قرآن پرداخته و از جمله روایتی را ذیل آیه «الَّذِینَ یُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ بِاللَّیْلِ وَ النَّهارِ سِرًّا وَ عَلانِیَة» آورده است.

در این روایت، از مجاهد، از پدرش و از ابن‌عباس نقل شده است که مصداق این آیه، علی بن ابی‌طالب(ع) است؛ زیرا آن حضرت چهار درهم داشت و یکی از آنها را پنهانی، دیگری را آشکارا، یکی را در شب و درهم دیگر را در روز انفاق کرد.

ابو عبدالرحمن سلمی نیز در روایتی دیگر به این فضیلت اشاره می‌کند. او می‌گوید چهار منقبت از علی بن ابی‌طالب(ع) را به خاطر دارد که چیزی جز ترس یا حسد مانع بیان آنها نیست. هنگامی که از او خواسته شد این فضائل را بیان کند، به تلاوت آیه «کسانی که اموال خود را شب و روز، پنهان و آشکار انفاق می‌کنند…» اشاره کرد.

سلمی در ادامه می‌گوید امام علی(ع) در آن روز تنها چهار درهم در اختیار داشت و هر چهار درهم را در راه خدا انفاق کرد؛ یک درهم را شب، یک درهم را روز، یک درهم را به صورت پنهانی و یک درهم را آشکارا بخشید.

در کنار این گزارش، سند دیگری نیز درباره فضیلت انفاق امیرالمؤمنین(ع) در کتاب «جعفریات» یا «الأشعثیات»، اثر محمد بن محمد بن اشعث، از راویان شیعه قرن چهارم هجری، نقل شده است. در این روایت، موضوع انفاق با اسب‌های مورد استفاده در جهاد ارتباط پیدا می‌کند.

در متن روایت آمده است که رسول خدا(ص) در غزوه سلاسل، سی اسب را همراه علی(ع) فرستاد و فرمود: «ای علی، آیه‌ای درباره انفاق برای اسب‌ها برایت می‌خوانم: کسانی که اموال خود را شب و روز، پنهان و آشکار انفاق می‌کنند.» سپس توضیح داده می‌شود که این آیه درباره هزینه کردن برای اسب‌هاست؛ به گونه‌ای که انسان برای آنها پنهانی و آشکارا انفاق می‌کند. این روایت در کتاب «الجعفریات (الأشعثیات)»، صفحه ۸۶ نقل شده است.

شیخ صدوق نیز در کتاب «عیون أخبار الرضا(ع)» با سند خود از پیامبر اکرم(ص) روایتی نقل کرده که در آن، نزول این آیه درباره امام علی(ع) بیان شده است. این گزارش در جلد دوم کتاب، صفحه ۶۲ آمده است.

با کنار هم قرار دادن این روایات، صرف‌نظر از بحث درباره شأن نزول آیه، می‌توان دریافت که امام علی بن ابی‌طالب(ع) در این گزارش‌ها به عنوان مصداق برجسته و کامل آیه معرفی شده است. بر اساس این روایات، آیه اگرچه درباره فضیلت عمومی انفاق در راه خدا سخن می‌گوید، اما پیامبر اکرم(ص) آن را بر رفتار و سیره امیرالمؤمنین(ع) تطبیق کرده‌اند.

این انفاق نیز تنها به یک شیوه محدود نبوده است؛ بلکه در روایت چهار درهم، چهار حالت برای بخشش بیان شده است: انفاق در شب، انفاق در روز، انفاق پنهانی و انفاق آشکار. در روایت دیگر نیز انفاق برای اسب‌های جهاد به عنوان یکی از مصادیق این فضیلت مورد توجه قرار گرفته است.

از این منظر، ماجرای چهار درهم امام علی(ع) تنها حکایتی از بخشش مال نیست؛ بلکه روایتی است که گستره انفاق آن حضرت را نشان می‌دهد و تأکید می‌کند که ارزش بخشش، به مقدار مال محدود نمی‌شود، بلکه نیت و شیوه هزینه کردن آن در راه خدا نیز اهمیت دارد.