به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، در روایتی از امام صادق(ع) توصیهای درباره خرید کالاها حتی در زمان گرانی نقل شده است؛ توصیهای که شاید در نگاه نخست به معنای بیتوجهی به افزایش قیمتها یا تشویق مردم به خرید در هر شرایطی برداشت شود. اما بررسی این روایت نشان میدهد که منظور امام(ع) تأکید بر حفظ چرخه اقتصادی جامعه و جلوگیری از رکود کسبوکارهاست؛ نه تأیید گرانی، اسراف یا خرید فراتر از توان مالی خانواده.
بنابر روایت شفقنا، اسلامکوئست در پاسخ به این پرسش که آیا امام صادق(ع) مردم را به خرید کالاها حتی با قیمت بالا توصیه کردهاند، به روایتی از آن حضرت استناد کرده است:
«اشْتَرُوا وَ إِنْ کَانَ غَالِیاً فَإِنَّ الرِّزْقَ یَنْزِلُ مَعَ الشِّرَاءِ»؛ یعنی خرید کنید، هرچند کالا گران باشد؛ زیرا روزی با خرید کردن نازل میشود.
این روایت در کتابهای معتبر روایی نقل شده و بر اساس نظر برخی حدیثشناسان، از نظر سند نیز صحیح است. با این حال، برای فهم درست آن باید به دیگر آموزههای امام صادق(ع) درباره گرانی و پیامدهای اقتصادی آن توجه کرد.
امام صادق(ع) گرانی را تأیید نمیکردند
افزایش قیمتها از جمله مسائلی است که میتواند زندگی اقشار ضعیف و متوسط جامعه را تحت فشار قرار دهد و زمینهساز مشکلات اجتماعی و اقتصادی شود. امام صادق(ع) نیز از پیامدهای منفی گرانی غافل نبودند و در روایتی به آثار آن اشاره کردهاند:
«غَلَاءُ السِّعْرِ یُسِیءُ الْخُلُقَ وَ یُذْهِبُ الْأَمَانَهَ وَ یُضْجِرُ الْمَرْءَ الْمُسْلِمَ»؛ گرانی قیمتها موجب بدخلقی، از بین رفتن امانتداری و پریشانی و ناراحتی انسان مسلمان میشود.
بنابراین، توصیه به خرید در زمان گرانی را نباید به معنای تأیید افزایش قیمتها یا بیاهمیت دانستن فشار اقتصادی بر مردم دانست.
خودداری از خرید میتواند رکود اقتصادی را تشدید کند
برای درک بهتر این توصیه باید به نقش خرید و مصرف در چرخه اقتصادی توجه کرد. مردم برای تأمین نیازهای روزمره خود ناگزیر از خرید کالاها و استفاده از خدمات هستند. اگر با افزایش قیمتها، همه مصرفکنندگان از خرید خودداری کنند، ممکن است تولیدکنندگان، کارخانهها، مراکز توزیع و مجموعههای حملونقل با کاهش درآمد و رکود فعالیت مواجه شوند.
تداوم چنین وضعیتی میتواند به ورشکستگی واحدهای تولیدی، تعطیلی کسبوکارها و بیکاری کارگران منجر شود؛ اتفاقی که در نهایت فشار اقتصادی بیشتری بر همان مصرفکنندگانی وارد میکند که خرید خود را متوقف کردهاند.
از این منظر، توصیه امام صادق(ع) را میتوان دعوت به حفظ جریان طبیعی خریدوفروش و جلوگیری از آسیب بیشتر به اقتصاد جامعه دانست. ادامه خرید متناسب با نیاز و توان مالی، به گردش پول، حفظ اشتغال و فعالیت مراکز تولیدی و خدماتی کمک میکند.
توصیه امام صادق(ع) به معنای خرید بیحساب نیست
البته این روایت به معنای آن نیست که مردم بدون توجه به درآمد، نیازهای واقعی و اولویتهای زندگی خود خرید کنند. در عمل به این توصیه باید به چند نکته توجه داشت:
۱. مدیریت هزینهها و پرهیز از اسراف: افراد باید با قناعت و صرفهجویی، درآمد و هزینههای خانواده را مدیریت کنند و از خریدهای غیرضروری و اسرافآمیز بپرهیزند.
۲. تفاوت خرید عادی با تحریم هدفمند: خودداری برنامهریزیشده از خرید کالایی که با گرانفروشی تصنعی و سوءاستفاده برخی افراد مواجه شده، با نخریدن کالاها صرفاً به دلیل افزایش عمومی قیمتها متفاوت است و لزوماً مشمول توصیه روایت نمیشود.
۳. حمایت از تولیدکنندگان در معرض ورشکستگی: اگر کارخانهای به دلیل بحرانهای اقتصادی و کاهش تقاضا در آستانه تعطیلی قرار گرفته و اشتغال کارگران آن تهدید شده باشد، خرید محصولات آن در حد توان مالی میتواند اقدامی حمایتی و حتی دارای پاداش اخروی باشد.
۴. پرهیز از احتکار و خرید بیش از نیاز: توصیه به خرید در زمان گرانی به معنای انبار کردن کالاها یا افزایش بیرویه تقاضا نیست؛ زیرا چنین رفتاری میتواند به تشدید کمبود و افزایش بیشتر قیمتها منجر شود. احتکار نیز در روایات اسلامی مورد نکوهش قرار گرفته است.
۵. حمایت از خدمات عمومی: میتوان مفهوم این روایت را فراتر از خرید کالاها نیز در نظر گرفت. برای مثال، استفاده از وسایل حملونقل عمومی به جای کنار گذاشتن سفر یا استفاده از تاکسی و اتوبوس در حد توان، میتواند به ادامه فعالیت این بخشها و حفظ جریان اقتصادی کمک کند.
در مجموع، توصیه امام صادق(ع) به خرید در زمان گرانی، دعوت به مصرف بیرویه یا پذیرش گرانی نیست؛ بلکه میتوان آن را تأکیدی بر نقش خریدوفروش در پویایی اقتصاد جامعه دانست. بر این اساس، افراد باید ضمن رعایت توان مالی و نیازهای خانواده، از رفتارهایی که به رکود و توقف فعالیتهای اقتصادی منجر میشود، پرهیز کنند.
منابع روایی:
۱. شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج ۳، ص ۲۶۸، قم، جامعه مدرسین، چاپ دوم، ۱۴۰۴ق.
۲. مجلسی، محمدباقر، مرآة العقول، ج ۱۹، ص ۱۳۲، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ دوم، ۱۳۶۳ش.
۳. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۵، ص ۱۶۴، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.