سامری در فرهنگ قرآن، نهتنها یک صنعتگر ماهر و دارای موقعیت معتبر اجتماعی، بلکه فتنهگری است که با سوارشدن بر بستر جهل و سطحینگری جامعه و با بهرهگیری از سرمایه اعتماد عمومی، حقایق را وارونهسازی میکند.
«یومالدین» همان روز حساب است و مالکیت و داوری در آن روز فقط در اختیار خداوند است.
در روزگاری که فشار دشمن و سختیهای مسیر حق، بسیاری را خسته و ناامید میکند، آیات ۲۷ تا ۴۲ سوره «ص» یادآوری میکند که پیروزی، بیصبر و استقامت به دست نمیآید. قرآن با روایت زندگی داوود، سلیمان و ایوب(ع) نشان میدهد راه نصرت الهی، از دل آزمونها و رنجها میگذرد.
آیات ۱۵ و ۱۶ سوره زمر تصویری متفاوت از مفهوم پیروزی و شکست ارائه میکنند. جایی که قرآن میفرماید که «إِنَّ الْخَاسِرِینَ الَّذِینَ خَسِرُوا أَنفُسَهُمْ وَأَهْلِیهِمْ یَوْمَ الْقِیَامَةِ...». معیار قدرت در منطق الهی، سلطه ظاهری و هیاهوی مقطعی نیست و چهبسا جریانی که در ظاهر دست بالا را دارد، اما در نهایت بازنده و زیانکار باشد.
در برخی تفاسیر آمده است که شیطان از این جهت «خناس» خوانده شده است که به طور مداوم آدمی را وسوسه میکند، و به محض اینکه انسان به یاد خدا میافتد پنهان میشود و عقب میرود؛ اما باز هم همینکه انسان از یاد خدا غافل میشود، جلو میآید و به وسوسه میپردازد.
هر انسانی که به مالش فخرفروشی کند و خود را از دیگران برتر بداند، پیش از آنکه به آتش دوزخ گرفتار شود و آتش خداوند او را درهم بشکند و قلبش را بسوزاند و همه درها به رویش بسته باشد و به ستونهای بلند بسته شده باشد، اینجا و در همین دنیا در نتیجه احتکار و مباهات به مال و تحقیر مردم گرفتار میشود.
در سوره قصص میفرماید که اراده الهی آرام، تدریجی و گاه از دل ضعیفترین موقعیتها مسیر تاریخ را عوض میکند و این آیات نشان میدهند که وعده الهی نه یک شعار انتزاعی، بلکه برنامهای دقیق برای تغییر معادلات قدرت است.
پایان این جنگ، بر مدار وعدههای قطعی الهی پیش میرود، نه خیالات دشمن، همان وعدهای که در آیات ۲۴ و ۲۵ سوره لقمان به آن اشاره شده، جایی که خداوند از «بهرهای اندک» برای منکران سخن میگوید و سپس از بازگشت حتمی آنان به سوی عذابی سخت پرده برمیدارد.
دو عنوان از مجموعه تفسیری رهبر شهید انقلاب بر قرآن کریم از سوی انتشارات دارتمکین در عراق ترجمه و منتشر شد.
استاد و مفسر قرآن کریم با بیان اینکه آیه ۴ سوره فتح در تجمعات مردم محقق شده است، گفت: گویا دست خدای متعال بر سر این ملت قرار گرفته و خدا دست امام زمان(عج) را بر سر ملت قرار داده است و دلها به آرامش رفته و خوف و ترس از این مردم برداشته شده است.
استخاره با قرآن دارای ظرایف و نکاتی است که آگاهی به آن میتواند در سرنوشت انسان بسیار مؤثر باشد.
در آیات ۵۲ تا ۵۷ سوره صافات، قرآن از روابطی پرده برمیدارد که آرامآرام بذر تردید را در دل میکارد و انسان را تا مرز انکار و سقوط پیش میبرد؛ دشمن هم چنین است، در مسیری تدریجی و پنهان کار میکند که اگر لطف الهی نباشد، به هلاکتی همانند سرنوشت دوزخیان ختم میشود.
رهبر شهید ما فرمودند: «هرکسی ضربهای به اسرائیل بزند به بشریت خدمت کرده است.» این بیانات ریشه قرآنی داشته است.
خدا در سوره احزاب به هشت شرط مهم برای غلبه بر دشمن مطرح میکند، از دشمن نترس، تقوای الهی داشته باش، فریب جریانهای سستکننده را نخور، به هدایت الهی تکیه کن، بدان که خدا ناظر همه چیز است، با توکل آرامش پیدا کن، یکدل در مسیر حق بایست، وحدت و پیوند اجتماعی را حفظ کن.
در قرآن «نور» بهصورت مفرد و «ظلمات» بهصورت جمع آمده تا نشان دهد حق و هدایت واحد است، اما باطل و گمراهی متکثر و پراکندهاند.
در اوج تهدید دشمن، قرآن راه پیروزی را در «ذکر کثیر» میداند، آنجا که در آیه ۴۱ سوره احزاب میفرماید که «اذْکُرُوا اللَّهَ ذِکْرًا کَثِیرًا»؛ یاد خدا است که ترس را میشکند و معادله جنگ را تغییر میدهد.
قرآن بیان میکند که برخی عالمان یهود با تحریف و نسبتدادن مطالب نادرست به خدا، دو ادعای برتری نژادی و حلالبودن اموال غیریهودیان را مطرح کردند، نه عموم یهودیان.
وقتی قرآن در آیات آغازین سوره یس از بسته شدن راههای ادراک و ناتوانی دشمن در دیدن حقیقت سخن میگوید، در واقع از بنبستی پرده برمیدارد که نتیجه لجاجت و دشمنی با حق است، بنبستی که نهتنها قدرت تشخیص را از متجاوز میگیرد، بلکه او را قدمبهقدم به سوی شکست نزدیکتر میکند.
«تفسیر سوره حمد»، ویراستهٔ شش جلسه تفسیری است که در بازهی زمانیِ ۱۵ اسفند ۱۳۶۹ تا ۱۸ اردیبهشت ۱۳۷۰ برگزار شده است.
در میانه فشارهای دشمن، قرآن با یادآوری سرنوشت تکذیبکنندگان پیشین در آیات ۱۹ تا ۳۰ سوره فاطر، افقی روشن پیش روی مؤمنان میگشاید، صبر در این مسیر. ایستادگی آگاهانه بر سنتی استوار است که هرگز تغییر نمیکند و سرانجام، دشمن را در همان مسیر ظلمش به مجازات خواهد رساند.
در دل آیات ۱۲ تا ۱۸ سوره فاطر، آنجا که قرآن از تفاوت نور و ظلمت و نابینا و بینا سخن میگوید، یک حقیقت روشن میشود، جبهه حق هرگز تنها نیست. سنتهای الهی در عالم جاری است و همانگونه که باطل را از حق جدا میکند، مقاومت را به ثمر میرساند و دشمن را در مسیر حتمی حساب و مجازات قرار میدهد.
قرآن در آیات ۵ و ۶ سوره فاطر با هشداری صریح، میدان اصلی نبرد را نه فقط در صحنه درگیری، که در ذهنها و باورها ترسیم میکند، آنجا که وعده حق الهی در برابر وسوسهها و فریبها قرار میگیرد و مقاومت، معنایی عمیقتر از ایستادگی نظامی پیدا میکند.
قرآن با صراحت اعلام میکند «جاء الحق و ما یبدئ الباطل و ما یعید»، این آیات تصویری روشن از سرنوشت دشمن ترسیم میکنند؛ جایی که توهم قدرت فرو میریزد، راههای گریز بسته میشود و جبهه باطل در بنبستی قطعی، نتیجه ایستادگی در برابر حق را با تمام وجود لمس میکند.
دین، انسان را از بهرهمندیهای مشروع منع نکرده است؛ خوردن، نوشیدن، دیدن و حرکت در چارچوب حلال آزاد است. تنها یک قید اساسی وجود دارد و آن، پرهیز از حرام است: لقمه حرام نخوردن، نگاه حرام نکردن، قدم نگذاشتن در مسیر حرام و دست بلند نکردن بر مظلوم. همین یک قید، محور همه تکالیف است. اگر انسان به این اصل پایبند باشد و حرمت الهی را حفظ کند، برکات آن را در همین دنیا خواهد دید؛ و افزون بر آن، عزت در عالم برزخ و نتایج شگفتانگیز در روز قیامت در انتظار او خواهد بود.
دشمن شاید امروز جنایت کند و هزینه ندهد، اما قرآن میفرماید که این پایان ماجرا نیست، در آیات ۳۰ و ۳۱ سوره سبأ، آنجا که منکران با تمسخر میپرسند که وعده الهی چه زمانی است؟ پاسخ میشنوند که برای شما موعدی قطعی است که نه ساعتی از آن پس میافتید و نه پیش.
در میانه هجوم دشمن، قرآن خطر نفوذ و جنگ روانی در درون را هم جدی میگیرد. در آیه ۶۰ سوره احزاب هشدار میدهد که «لَئِن لَمْ يَنْتَهِ الْمُنَافِقُونَ... لَنُغْرِيَنَّكَ بِهِمْ» راهبرد روشن است، با دشمن بیرون بجنگ، نفوذی را هم در درون مهار کن.
یکی از خصوصیات منفی بیشمار بنیاسرائیل کشتن پیامبران الهی است، این خصوصیت در تاریخ به نام آنها ثبت شده است تا جایی که در روایتی آمده که آنها در یک روز ۷۰ پیامبر را شهید کردند.
در روزگاری که دشمن با انکار، تمسخر و فشار میکوشد جبهه حق را به عقب براند، خدا در سوره سبأ یک حقیقت را یادآور میشود، اینکه ایستادگی، مقدمه نصرت الهی است. خدا با فراهم کردن ابزار، قدرت و امدادهای پنهان، مسیر پیروزی را هموار میسازد.
قرآن کریم تنها کتابی برای قرائت نیست، بلکه نقشهای برای هدایت در بزنگاههای تاریخی و شخصی است. یکی از مفاهیم پرتکرار در این مصحف شریف، داستان پیامبرانی است که در اوج ایمان، با سختترین آزمونها روبهرو شدهاند.
آیات آغازین سوره سبأ یادآور یک حقیقت اطمینانبخشاند، اینکه هیچ تلاشی در مسیر ایمان و ایستادگی بیپاسخ نمیماند. خداوند که بر همه هستی احاطه دارد و در دل سختترین میدانها، نصرت الهی به سوی جبهه حق در حرکت است.