تفسیر قرآن کریم
قرآن چگونه مسلمانان را در برابر هجمه دشمن هدایت میکند
حجتالاسلاموالمسلمین سیدجواد بهشتی با تفسیر آیات ۱۰۶ تا ۱۱۲ سوره بقره، به موضوع نسخ احکام، شیوه مواجهه مؤمنان با مخالفتهای اهل کتاب و نقش نماز، انفاق و تقویت ایمان در حفظ استقامت جامعه اسلامی در برابر دشمنیها میپردازد.
ببینید| پاسخ صریح قرآن به برتریطلبی بنیاسرائیل
بر ساحل نور عنوان درسگفتاری است که میکوشد با بیانی ساده، مختصر و کاربردی، مخاطب را با مفاهیم و پیامهای قرآن کریم آشنا کند.
وقتی خدا را فراموش کنیم…
گاهی سقوط انسان از همان لحظهای آغاز میشود که خدا را از متن زندگی خود کنار میگذارد و خواستههای نفس را معیار تصمیمهایش قرار میدهد. سوره جاثیه با ترسیم این حقیقت، نشان میدهد که فراموشی خدا، انسان را به انکار قیامت، بیاعتنایی به آیات الهی و سرانجام به حسرتی ابدی میکشاند.
مرز میان جبهههای حق و باطل و ریشه اینهمه دشمنیها
دشمنی با حق، پدیدهای تازه و محدود به یک زمان و یک قوم نیست، ریشه آن در استکبار، لجاجت و نپذیرفتن حقیقت نهفته است. آیات ۶ تا ۱۴ سوره احقاف با ترسیم مرز روشن میان جبهه حق و باطل، نشان میدهد دشمنان چگونه با تهمت و تکذیب در برابر حق میایستند.
برشمردن نعمات الهی؛ راهی برای قرب مخلوق به خالق
صفحه هشتم قرآن شامل آیات ۴۹ تا ۵۷ سوره مبارکه بقره است. خداوند در این آیات به حضرت موسی(ع) پیام میفرستد که مردم و پیروان خود را عاشق معبود کن.
ببینید| توصیه قرآن به موحدان در مواجهه با سختیها
سوره بقره نخستین سورهای است که در مدینه نازل شده و لذا در آن به مناسبات مسلمین به قومیتهای دیگر در بدو تأسیس جامعه اسلامی اشاره دارد.
بنیاسرائیل، قومی که همه ابزارهای هدایت را داشت اما نشد که نشد
خداوند در آیات ۱۴ تا ۲۲ سوره جاثیه، از قومی سخن میگوید که کتاب آسمانی، پیامبران، نعمتهای فراوان و نشانههای روشن هدایت را در اختیار داشتند، اما حسادت، برتریجویی و دنیاطلبی، آنان را به اختلاف و انحراف کشاند.
تفاوت نگاه رهبر شهید با خاورشناسان در تفسیر سوره تغابن
یک قرآنپژوه با اشاره به مقایسه تفسیر قرآن مورخان و تفسیر رهبر شهید، گفت: هر دو تفسیر تأکید دارند که سوره تغابن یک موعظه است و با تمثیلات و مسائل اقناعی مخاطب را موعظه میکند ولی نگاه مبنایی رهبر شهید و برداشت ایشان از آیات کاملاً متفاوت از برداشت قرآن مورخان است.
چرا غرق در نعمتیم، اما شکرگزار نیستیم؟
آیات ۱ تا ۱۳ سوره جاثیه، با یادآوری نعمتهای بیشمار خدا در آسمان و زمین، این پرسش را مطرح میکند که چرا انسان با وجود غرق بودن در نعمتها، شکرگزار نیست و گاه راه غفلت، سرکشی و دشمنی با حق را برمیگزیند.
خدا بخواهد دریا هم به یاری سپاه حق میآید
خداوند در سوره دخان با روایت نجات حضرت موسی(ع) و بنیاسرائیل و غرق شدن فرعون، این حقیقت را یادآور میشود که هرگاه خدا اراده یاری مؤمنان کند، حتی دریا نیز به خدمت جبهه حق درمیآید.
پیامبر(ص) هم از این دشمنان به خدا شکایت میکند
آیات پایانی سوره زخرف با نقل سخن پیامبر اکرم(ص)، مبنی بر «يَا رَبِّ إِنَّ هَؤُلَاءِ قَوْمٌ لَا يُؤْمِنُونَ» نشان میدهد که دشمنان حق آنقدر در بیایمانی و سرکشی پافشاری کردند که کارشان به شکایت پیامبر(ص) و وعده عذاب الهی انجامید.
از فرزند نوح تا علی اکبر حسین؛ رمز سوار شدن در کشتی نجات
علیاکبر علیهالسلام چگونه اهلیت سوار شدن بر کشتی نجات حسین را یافت؟
ببینید| ذکر ویژگیهای متقین در سوره «بقره»
بر ساحل نور عنوان درسگفتاری است که تلاش دارد با بیانی ساده، مختصر و کاربردی به تفسیر قرآن بپردازد.
شیوه تبیین فلسفه احکام الهی برای نوجوانان و جوانان
فلسفه احکام الهی بر پایه خدامحوری و بندگی استوار است و بهرهگیری از حکمتهای دنیوی برای اقناع مخاطب، نباید جایگاه اصلی آن را به عنوان شریعتی الهی متزلزل کند.
فرهنگ گذشت و عذرخواهی در اسلام؛ نگاهی به پیام اخلاقی آیه «خُذِ الْعَفْوَ»
آموزههای قرآنی، گذشت و عذرپذیری را از ارکان مهم اخلاق فردی و اجتماعی معرفی میکنند. آیه «خُذِ الْعَفْوَ وَأْمُرْ بِالْعُرْفِ وَأَعْرِضْ عَنِ الْجَاهِلِینَ» با تأکید بر سه اصل گذشت، نیکی و پرهیز از درگیری با جاهلان، چارچوبی برای روابط انسانی ارائه میدهد؛ چارچوبی که در سیره پیامبران الهی، بهویژه رفتار حضرت یوسف (ع)، بهعنوان الگویی روشن از بخشش و بزرگواری تجلی یافته است.
دشمن با اختلافافکنی به جنگ ما آمده؛ وحدت دستور محکم خداست
آیات ۱۱ تا ۱۵ سوره شوری نشان میدهد که خداوند، امتها را به برپایی دین و پرهیز از تفرقه فراخوانده است، اما دشمنان از سر زیادهخواهی و با دامن زدن به اختلاف، در برابر این فرمان الهی ایستادند.
آیا «شاهد بنیاسرائیل» در سوره احقاف همان عبدالله بن سلام است؟
بسیاری از مفسران این آیه را درباره عبدالله بن سلّام دانستهاند، اما با توجه به سیاق مکی سوره، مخاطب آیات و زمان مسلمانشدن او، این نسبت مورد تردید است.
هبوط از معنا به منفعت: تأملی بر تعبیر «أَتَسْتَبْدِلُونَ» در آیه ۶۱ سوره بقره
آیه ۶۱ بقره به ما هشدار میدهد که زندگی فقط با تأمین خواستههای نزدیک معنا پیدا نمیکند. انسان زمانی انسان میماند که بتواند میان «آنچه میخواهد» و «آنچه برای او خیر است» فرق بگذارد. و درست از همان لحظهای که «أدنی» جای «خیر» را میگیرد، هبوط آغاز میشود؛ هرچند همهچیز در ظاهر عادی به نظر برسد.
قرآن بخوانیم: از انفال تا انفاق، زیست مؤمنانه در حکومت الهی
مؤمن راستین پنج نشانه دارد: هراسِ محبتآمیز از یاد خدا، افزایش ایمان با آیات الهی، توکل فعال (نه تنبلی)، اقامه نماز (نه فقط خواندن آن)، و انفاق از تمام روزیهای الهی (مال، عمر، علم). حاصل این مسیر، آمرزش و روزی کریمانه است.
شأن نزول آیات سوره معارج چه بود؟
ارتباط آیه اول سوره معارج با واقعه غدیر و اعتراض نعمان بن حارث، با وجود مکی بودن سوره، بر اساس روایات فریقین و شواهد قرآنی قابل اثبات و دفاع است.
توسّل به ما سوی اللَّه؛ دست را به سوی چه کسی دراز کنیم؟
روی آوردن به درگاه برگزیدگان خداوند بدان معنا نیست که ما از خود آنها حل مشکل را مستقلًّا طلب کنیم. بلکه دست توسّل به سوی آنان می گشاییم تا ما را نزد خداوند مورد شفاعت قرار داده، برای حل مشکل ما از خداوند قادر مطلق چارهجویی کنند. ما معتقدیم که این بزرگواران اگر کاری می کنند به اذن خداوند است.
دشمن به خدا پشت کرده و عاقبتش خواری و عذاب است
آیات ۶۷ تا ۷۷ سوره غافر با یادآوری قدرت خدا در آفرینش انسان و زندگی و مرگ، ریشه انکار و سرکشی دشمنان را آشکار میکند. خداوند در این آیات هشدار میدهد کسانی که با وجود دیدن نشانههای روشن الهی به حق پشت میکنند و راه تکذیب و شرک را در پیش میگیرند، سرانجامی جز خواری، حسرت و عذاب سخت نخواهند داشت.
راه نجات ما ایمان به خداست؛ این دشمن، نابود میشود
مؤمن آلفرعون در آیات ۳۴ تا ۴۰ سوره غافر با یادآوری سرنوشت تکذیبکنندگان پیامبران، هشدار میدهد که ریشه هلاکت دشمنان حق در تکبر و لجاجت آنان است. این آیات در مقابل، ایمان و عمل صالح را راه نجات معرفی میکند و وعده میدهد که سرانجام جبهه حق، بهرهمندی از پاداش بیحساب الهی است.
راه نجات در مقاومت است؛ از این دشمن نترسید
آیات ۲۶ تا ۳۳ سوره غافر در حالی که از تهدیدهای فرعون علیه حضرت موسی(ع) سخن میگوید، با یادآوری سرنوشت ستمگران گذشته، این پیام را میدهد که مقاومت راه نجات است و دشمنان حق، هرچند قدرتمند به نظر برسند، سرانجامی جز نابودی نخواهند داشت.
فرعونها ماندگار نیستند؛ پایان همه ظالمان سقوط است
در آیات ۱۷ تا ۲۵ سوره غافر، قرآن با یادآوری سرنوشت فرعون، هامان و قارون هشدار میدهد که قدرت و سلطه ظالمان پایدار نیست. این آیات تأکید میکند همان خدایی که روزی فرعون مدعی قدرت را نابود کرد، امروز نیز میان جبهه حق و باطل عادلانه داوری میکند و پایان ظلم را سقوط قرار داده است.
معجزه نیمهشب؛ آثار و برکات خیرهکننده نماز شب
نماز شب، سرمایهگذاری است که سود آن هم در دنیا و هم در آخرت نصیب انسان میشود.
نشانههای امیرالمؤمنین(ع) در سوره بقره؛ از صبغةالله تا لیلةالمبیت
برخی آیات سوره بقره، در نگاه تفسیری شیعه، فراتر از معنای ظاهری خود، به مقام و ولایت امیرالمؤمنین علی(ع) اشاره دارند. کتاب «اللوامع النورانیة فی أسماء علی و أهل بیته القرآنیة» این اشارات را بر پایه روایات اهلبیت(ع) گردآوری کرده است.
دشمن خود را صاحب قدرت میبیند اما خدا بساطش را جمع میکند
قدرتهای ظاهری گاهی چنان بزرگ و تعیینکننده به نظر میرسند که دشمن خود را صاحب اختیار سرنوشت انسانها میپندارد، اما آیات سوره فاطر، بهویژه آیه دوم، این تصور را درهم میشکند و یادآور میشود که هیچ قدرتی بیرون از اراده الهی عمل نمیکند و آنچه خدا نخواهد، پایدار نخواهد ماند.
در عصر انفجار اطلاعات، چرا بعضی هدایت میشوند و بعضی گمراه
در روزگاری که حقیقت بیش از هر زمان دیگری در دسترس است، گمراهی نه از نشنیدن، بلکه از نخواستن آغاز میشود، آیات ۵۱ تا ۵۹ سوره قصص نشان میدهد هدایت، نتیجه انتخاب آگاهانه دلهاست، نه حاصل وفور پیامها و انسان معاصر بیش از همیشه میان دانستن و رفتن، متوقف مانده است.
علی (ع)؛ حقیقتِ «کتابِ بیشک» و «هدایت» است
کتاب «اللوامع النورانیة فی أسماء علی و أهل بیته القرآنیة» اثر علامه سیدهاشم بحرانی، با رویکردی تأویلی و استناد به میراث روایی اهل بیت(ع)، پرده از حقیقتِ مستوری برمیدارد که در تار و پود آیات الهی تنیده شده است. این گزارش با تمرکز بر سوره مبارکه بقره، به بازخوانی جایگاه، نامها و نشانههای امیرالمؤمنین علی(ع) در این سوره میپردازد و نشان میدهد که چگونه از منظر روایات، ولایت ایشان، محورِ تفسیر بسیاری از آیات کلیدی این سوره است.
