هشدار تاریخ ساز امام علی(ع) در نهج‌البلاغه درباره جامعه‌ای که مسئولیت‌هایش را فراموش می‌کند: «اگر امر به معروف و نهی از منکر را رها کنید، بدترین شما بر شما حاکم می‌شوند و دعاهایتان بی‌پاسخ می‌ماند.»
در دنیایی که شتاب تصمیم‌گیری گاه بر تعمق و تدبیر پیشی می‌گیرد، نادیده‌گرفتن تجربه سالخوردگان به یکی از چالش‌های اجتماعی تبدیل شده است؛ در حالی که پیوند خردِ برخاسته از سال‌ها آزمون و خطا با توان و انگیزه جوانان، می‌تواند مسیر پیشرفت فردی و جمعی را روشن‌تر و خطاهای آینده را کمتر کند.
علما معتقدند که "رجبیون" کسانی هستند که علاوه بر عبادات این ماه، بر ولایت علی بن ابی‌طالب (ع) استوار بوده‌اند. در واقع، کمالِ بهره‌مندی از برکات ماه رجب، در گرو پیوند با ولایت ایشان دانسته شده است.
امیرالمؤمنین امام علی علیه‌السلام در حدیثی با هشدار نسبت به پیامدهای اخلاقی و اجتماعی اسراف، تأکید می‌کنند که زیاده‌روی نه‌تنها فضیلتی به همراه ندارد، بلکه موجب می‌شود بخشش انسان ستوده نشود و تنگدستی او نیز مورد ترحم قرار نگیرد.
امام علی(علیه السلام) هشدار داد: خودپسندی، اعتماد کورکورانه به نقاط قوت و علاقه به ستایش افراطی، سه آفت خطرناک برای رهبران و انسان‌هاست.
حضرت آیت‌الله العظمی جوادی آملی در جلسه هفتگی درس اخلاق خود در مسجد اعظم قم تأکید کردند که عمر انسان سرمایه‌ای بی‌همتاست و استفاده نادرست از آن در پی دنبال کردن لذت‌های زودگذر دنیا، باعث زیان جبران‌ناپذیر می‌شود. ایشان با اشاره به کلمات نورانی امیرالمؤمنین(ع)، یادآور شدند که هیچ نعمتی بدون هزینه به دست نمی‌آید و بهترین بهره از زندگی، صرف رشد معنوی و کسب علم در زمان آمادگی قلبی است.
امیرالمؤمنین علی(ع) در خطبه ۱۷۸ نهج‌البلاغه با هشدار نسبت به فریبندگی دنیا و پیامدهای گناه، زوال نعمت‌ها و نزول بلاها را نتیجه انحراف انسان از مسیر الهی می‌داند و تأکید می‌کند که بازگشت صادقانه به درگاه خداوند و دعایی برخاسته از دل، مهمترین راه رفع بلاها و اصلاح امور فردی و اجتماعی است.
هرچند تلاش و پس‌انداز برای رزق ضروری است، اما سنت‌های الهی گاهی مسیرهای غیرمنتظره‌ای برای گشایش مالی باز می‌کنند. صدقه دادن، حتی با کمترین دارایی، می‌تواند کلید برکت و روزی چندین برابر باشد.
امیرالمؤمنین تأکید دارند به جای تمرکز بر شخصیت افراد با فحاشی، بر تبیین و نقد عملکردها و اعمال باطل آنها تمرکز کنیم. این کار نه از روی مصلحت، بلکه برخاسته از عمق ایمان و یقین به حقانیت مکتب بود؛ زیرا دعوت حقیقی با محبت اثرگذار است نه خشونت.
نعمت، همواره نیازمند مراقبت است. هر نعمتی که انسان را از خدا غافل کند، در واقع نقمت است. اگر دیدیم که پس از معصیت، راه رزق و نعمت همچنان باز است، باید بیش از پیش استغفار کنیم؛ چراکه شاید آن نعمت، آزمایش پایانی باشد.
گاهی انسان بی‌آنکه کاری سنگین انجام داده باشد، احساس خستگی می‌کند؛ خستگی‌ای که نه با خواب برطرف می‌شود و نه با تفریح. این همان ملال قلبی است؛ حقیقتی که امیرالمؤمنین علی(ع) از آن پرده برداشته و راه شفای آن را در «حکمت‌های بدیع» نشان داده است.
برخورد سخت امام علی علیه‌السلام با کارگزاران خائن گویای آنست که عدالت درباره نزدیکان و منصوبین باید شدیدتر اجرا شود تا الگویی برای کل سیستم اداری باشد تا همه بدانند نزدیکی به قدرت، مصونیتی در برابر اجرای احکام ایجاد نمی‌کند.
وقتی خدایی را فرض می‌کنیم که هیچ نیازی ندارد، آفرینش انسان دیگر یک سؤال ساده نیست؛ بلکه دریچه‌ای است به فهم کمال، اختیار و معنای بودن.
در بخشی از نامه ۲۵ نهج‌البلاغه، امیرالمؤمنین علی (ع) دستورالعملی دقیق برای جمع‌آوری و انتقال حیوانات زکات صادر کرده‌اند که قرن‌ها از قوانین امروزی حقوق حیوانات پیشی گرفته است.
قرآن از «بیماری دل» سخن می‌گوید و اهل‌بیت(ع) کینه‌توزی را «سرآمد همه عیب‌ها» می‌دانند. صفتی که هم ایمان را تهدید می‌کند و هم آرامش روح و پیوندهای انسانی را از میان می‌برد. در این نوشتار، با استناد به آیات، روایات و یافته‌های روانشناسی، آثار سوء کینه‌ورزی و راه‌های عملی پاک‌سازی دل از این رذیله اخلاقی بررسی می‌شود.
حدیث امیرالمومنین علی (ع)، صدقه دارویی شفابخش است و اعمال بندگان در دنیا، در آخرت پیش روی آنان جلوه‌گر خواهد شد، به بررسی نقش صدقه در درمان بیماری‌های روحی و جسمی و اجتماعی می‌پردازد. سپس، با استناد به آیات قرآن کریم، مفهوم تجسم اعمال را تبیین کرده و نشان می‌دهد که چگونه تمام کارهای نیک و بد انسان در روز قیامت برای او آشکار می‌شوند.
امام علی(ع) در نامه‌ای به «زیاد» سفارش کردند: اسراف را رها کن، از امروز به فکر فردا باش و از تکبر بپرهیز. ایشان تأکید کردند که انسان تنها بر اساس اعمالش پاداش می‌گیرد.
امیرالمومنین علی (ع) در کلام گهر بارشان می فرماید: «اللسان سَبُعٌ، إن خُلّی عنه عقر»؛ زبان درنده‌ایست که اگر رها شود، گاز می‌گیرد و زخم‌های عمیق بر پیکره فرد و جامعه وارد می‌آورد. این حدیث گهربار، هشداریست برای مراقبت از این موهبت الهی که می‌تواند هم بستر خیر و سازندگی باشد و هم عامل تفرقه و ویرانی. پس با تدبیر و تفکر در کلام، این درنده را رام کنیم تا از آسیب‌های آن در امان باشیم.
مهمترین عامل در پایداری زندگی زناشویی, شادزیستی همسران در زندگی مشترک است. برای درک شاد زیستی, همسران باید مجهز به تکنیک هایی شوند تا بتواند در تقویت این حس به مهارت کافی دست یابند.
زندگی یک رقابت مداوم با زمان است. اگر تمام تلاش خود را صرف به دست آوردن زمان و تحقق همه‌ی آرزوها کنیم، به خستگی مفرط می‌رسیم. اما اگر کاملاً غافل باشیم، در حسرت فرصت‌های از دست رفته می‌مانیم.
در خطبه چهل‌ویکم نهج‌البلاغه، امام‌علی‌علیه‌السلام با اشاره‌ای تند و هشداردهنده،حیله‌گر‌ی‌وعهدشکنی را آفت بزرگ جوامع می‌خوانند و اعلام می‌کنند که جامعه‌ای که زیرکی را با فریب‌کاری اشتباه می‌گیرد، از حقیقت صدق و وفاداری دور مانده است؛فضائلی که به باور امام، سپر انسان در برابر سقوط اخلاقی و ضمانت پایبندی به عهد الهی و انسانی‌هستند.
هر دلی که در این ایام سخت با بخشش ما به نرمی گراید و کانون هر خانه‌ای که با اندک انفاق ما به گرمایی دوباره دست یابد، در حقیقت، سرمایه‌ای ارزشمند برای فردای ما اندوخته است.
عنوان «نواندیشی دینی» عنوان زیبایی است ولیکن آبروی آن در معرض خطر است! این روزها گاهی می بینم از کسی که دچار انحرافات عمیق فکری است و اصلاً به مبانی تشیع پشت پا زده است، می گویند نواندیش است! واقعاً اگر نواندیش دینی این است که معتقدات شیعه را، علم و عصمت امام معصوم را و مسلمات تاریخی را منکر شوید، این دیگر نواندیشی نیست، تحجرگرایی و بازگشت به عصر جاهلیت است که هیچ ایمان و عقیده محکمی نداشتند و بر طبق برداشت‌های خود عمل می‌کردند.
حکمت امیرالمؤمنین علیه‌السلام گویای آن است که بسیاری از بیماری‌ها دورانی دارد که با پایان دورانش خود به خود دفع می‌شود.
امیرالمومنین علی (ع) فرمودند: "با مردم چنان معاشرت کنید که اگر مردید، بر شما بگریند و اگر زنده ماندید، مشتاق شما باشند." این حدیث، نقشه راهی برای روابط انسانی پایدار است که بر پایه نیکی، عدالت، گذشت، وفای به عهد و تواضع شکل می‌گیرد. با به‌کارگیری این اصول قرآنی و اخلاقی، می‌توانیم در دل‌ها جای گرفته و تأثیری ماندگار در اجتماع بر جای بگذاریم، تا هم در حضور و هم در غیابمان، محبوب و مورد اشتیاق باشیم.
شرح حدیثی از امیرالمومنین على عليه السلام در غرر الحکم 346 نقل شده است.
انسان در مسیر رشد و تجربه زندگی، همیشه با دشمنانی بیرونی روبه‌رو نیست؛ گاهی خطرهای اصلی درست در درون خودش پنهان‌اند. این خطرات سروصدا نمی‌کنند، اما آهسته و بی‌آنکه بفهمیم، عزت، اعتمادبه‌نفس و آرامشمان را می‌بلعند.
حدیث طیر، از احادیث متواتر و مشهور در جهان اسلام است که در میان محدثین شیعه و سنی اعتبار دارد. این رویداد مهم تاریخی در صدر اسلام، نه تنها بر فضیلت و منزلت والای امیرالمؤمنین علی (علیه‌السلام) دلالت می‌کند، بلکه نشان دهنده محبت و عنایت خاص خداوند و پیامبر اکرم (صلّی‌الله‌علیه‌وآله) به ایشان است.
آگاهی از سیره امام علی(ع) در همه ابعاد آن درس آموز، تحول‌آفرین و راهگشاست. نوع خوراک و پوشاک به عنوان بخشی از سیره آن حضرت برای شناخت سیره و سبک زندگی امام علی(ع) از اهمیت خاصی برخوردار است.
امام علی (ع) فرموده‌اند: «سینه خردمند، صندوق راز اوست.» این حکمت بر اهمیت رازپوشی و مدیریت صحیح اطلاعات به عنوان نشانه عقل و تدبیر تأکید دارد. حفظ اسرار، امانتی اخلاقی و شرعی است که در قرآن نیز بر آن تأکید شده و افشای آن، هم به فرد و هم به جامعه آسیب می‌رساند. لذا، عاقل نه تنها رازدار خوبی است، بلکه از تجسس در امور دیگران نیز پرهیز می‌کند و در انتخاب افراد برای مشورت نیز دقت به خرج می‌دهد.