نهجالبلاغه کتابى است که سخنان ارزشمند آن حضرت در قالب خطبهها، نامهها و سخنان قصار توسط مرحوم سیدرضی،گرداورى شده است.در این کتاب حضرت على(علیه السلام) در زمینههاى مختلف، از جمله در قسمتى از خطبه اول، درباره چگونگى خلقت جهان سخن گفته است. البته در خطبه نود و دویست و دو نیز اشاره کوتاه به جریان خلقت نموده است. اما خطبه اول مشروحتر بیان شده است.
برنامه «زلال تاریخ» با مرور حوادث صدر اسلام به این پرسش میپردازد که پس از انتخاب نشدن امیرالمؤمنین علی (ع) به عنوان خلیفه، واکنش یاران آن حضرت چه بود.
از امیر المؤمنین معنى ایمان را پرسیدند، فرمود: ایمان را چهار پایه است: شکیبایى و یقین و عدل و جهاد.
بی ارزشی دنیا از نظر دین ، به معنی بیارزشی مقایسهای است؛ یعنی دنیا ارزش ندارد که شما به خاطر او اصول اخلاقی و اجتماعی و معنی انسانیت و بزرگواری را از دست بدهید.
امام علی (ع) در نهج البلاغه در حکمت ۳۸۸ برای بلاها، مراتبی را بیان فرموده است و فقر را نوعی بلا دانسته که سخت تر از بیماری تن است.
حضرت آیت الله جوادی آملی با بیان اینکه لجاجت در مباحث علمی و اجتماعی مانع درک حقیقت میشود، گفت: امیرالمؤمنین (ع) در نامه به مالک اشتر هشدار دادند که لجاجت و تندروی نظم جامعه را بر هم میزند.
نهجالبلاغه پس از قرآن در بردارنده عالیترین محتوا و معارف اسلامی است و ازاینجهت “أخ القران” نامگرفته است. این کتاب دایره المعارفی است که همه افراد بشر از هر گروهی میتوانند از آن بهره گیرند.
بی گمان، اصل توحید از جایگاهى والا در میان اصول اعتقادی دینى برخوردار است به گونهاى که دیگر اصول اعتقادی، بر این اصل استوار گشتهاند. بنابر همین حقیقت است که امام على علیه السلام بر توحید و نیز آثار و پیامدهاى اعتقاد به توحید بسى ارج مینهد و از آن بسیار سخن میگوید.
بسیاری از ملتها به دلیل غفلت از حقیقت و یا عدم تبعیت از معیارهای حق، در آزمونهای الهی مردود شدند و به دام فتنهها، انحراف عقیدتی و سلطه ستمگران افتادند. امیر مؤمنان در بیانی حکیمانه ریشه این لغزشها را روشن کردند.
این روایت شنیدنی، حکایت از عنایت ویژه امیرالمؤمنین علیهالسلام به علامه امینی ـ مؤلف الغدیر ـ دارد؛ جایی که بحرالعلوم در رؤیا شاهد آبدادن مولا به ایشان از حوض کوثر بود.
رویارویی شگفتانگیز میان حق و باطل در آخرالزمان، هرچند به ظاهر با معیارهای عقل مادی ناممکن مینماید، اما ریشه در حقایق وحیانی دارد. امروز غرب این مفاهیم و صحنهها را در قالبهای گوناگون بازآفرینی و تصویرسازی میکند.
خطبه ۹۵ کتاب شریف نهج البلاغه از خطبه های بسیاری عمیق و زیبای نهج البلاغه است.
کتاب الغدیر، بسیاری از سوء تفاهمها در میان مسلمانان را برطرف کرده و زمینه نزدیکی و وحدت امت اسلامی را فراهم میکند.
هفته وحدت یادآوری ترجیح مصلحت اسلام بر منافع شخصی است. مسلمانان باید از امام علی(ع) بیاموزند که وحدت، سرمایهای است که حتی گرانترین حقها در برابر آن باید ایثار شود.
برای پیشگیری از دروغگویی، تقویت بندگی خدا و صداقت در اعمال، تأمل در عواقب منفی دروغ، تقویت اراده و شجاعت ضروری است. و معاشرت با افراد صادق میتواند مفید است.
امیرالمؤمنین علیهالسلام فرمودند زمان ظهور مشخص نیست، اما نشانههایی دارد؛ از جمله بیاعتنایی به نماز، خیانت در امانت، رواج دروغ، ربا و رشوه، قطع رحم و بیارزش شدن جان انسانها. در چنین شرایطی وظیفه مؤمنان دعا برای تعجیل فرج است.
لیلة المبیت به شبی تاریخی در اول ربیع الاول گفته می شود که حضرت علی (ع) با فداکاری بیمانند خود، در بستر پیامبر (ص) خوابید تا ایشان بتوانند از توطئه قتل مشرکان مکه جان سالم به در ببرد.
امام علی (ع) در خطبه ۱۱۳ کتاب شریف نهج البلاغه بیانات درخشانی در مذمت دنیا دارند.
آیتالله العظمی جوادی آملی با اشاره به فرمایش مولا امیرالمومنین علی علیه السلام که میفرماید: «یَا کُمَیْلَ بْنَ زِیَادٍ إِنَّ هَذِهِ الْقُلُوبَ أَوْعِیَةٌ فَخَیْرُهَا أَوْعَاهَا…»، بیان داشتند: این دلها، ظروف الهی هستند و بهترین مظروف برای این دلها، علوم الهی است.
حضرت علی(ع) آمد و مدتی با هم خصوصی و در گوشی صحبت کردند. وقتی از علی(ع) پرسیدند، پیامبر(ص) چه گفت؟در پاسخ فرمود: »به من هزار باب علم که از هر بابی هزار باب دیگر منشعب شده بود، آموخت و چیزهایی را به من سفارش کرد که انجام خواهم داد: پیامبر(ص) در همان حال چند مرتبه فرمود:«ما ظن محمد بالله لو لقی الله و هذه عذره عنده».
امام موسی صدر خاطر نشان ساختند: جای این سؤال باقی است که ما را چه به حضرت. همین که او را دوست داریم، کافی است؟ محبت، تبعیت و پیروی را آسانتر میکند، ولی کافی نیست، بلکه به عکس، مسئولیت ما را بیشتر میکند، زیرا مسئولیت کسی که محبت امام در دل اوست، بیشتر از کسی است که امام را دوست ندارد و یا نمیشناسد. کاری که ما میکنیم، این است که امام را باعظمت جلوه میدهیم، سپس او را مانند کالاهای لوکس و دکوری به نمایش میگذاریم و به وجودش افتخار میکنیم، اما ما چه میکنیم؟
امام علی (ع) حکمت ۷۹ نهج البلاغه بیان میکنند که حکمت در سینه منافق پایدار نمیماند و ناآرام است تا سرانجام از آن خارج شده و در سینه مؤمن، در کنار سایر حکمتها، جای گیرد.
احادیث گهربار امیرالمؤمنین علی (ع) با بینشی عمیق، موضوعات ریشهای درون انسان را با جنبههای مختلف زندگی اجتماعی او گره میزند.
امام علی (علیه السلام) در حکمت ۷۲ نهج البلاغه، گذرا بودن دنیا و کهنگی بدنها با گذر زمان را بیان کرده و به بی وفاییهای روزگار اشاره میکنند.
یک پژوهشگر قرآنی گفت: امام علی(ع) با اشاره به سرگردانی بنیاسرائیل، هشدار میدهد که بیوفایی به حق، زمینهساز سلطه بیگانگان و سقوط به ورطه ذلت است.
روایات متعددی از جمله حدیث ثقلین که در منابع معتبر شیعه و سنی آمده است، گواهی میدهد که قرآن به صورت کتابی مدون در زمان پیامبر (ص) وجود داشته است.
امام علی (ع) در حکمت ۷۶ نهج البلاغه، روشی کاربردی برای تحلیل امور مشتبه و مبهم ارائه میدهند. حضرت میفرمایند هنگامی که آینده یک کار روشن نیست، باید آن را با ابتدای آن سنجید؛ چرا که سیرت و سیر، از آغاز مشخص میشود و عاقبت کارها، تابعی از مبدأ آنهاست.
امیرالمؤمنین علی (ع) در حکمت ۲۹ نهج البلاغه به سرعتِ گذر عمر و نزدیک شدن مرگ اشاره میکنند و بر ضرورت توجه به آخرت تأکید میورزند.
در ایام سفر زائران به کربلای معلی و نجف اشرف،حوزه نام و محل دقیق دفن فقها و علمای برجسته شیعه در حرم مطهر حضرت امیرالمؤمنین علی علیهالسلام را در این خبر برای شناخت زائرین آورده است.
حضرت علی (ع) در حکمت ۸۲ نهج البلاغه، پنج توصیه اساسی شامل توکل بر خدا، ترس از گناه، اقرار به ندانستن، آموختن و صبر را به عنوان ستونهای اصلی زندگی معرفی میکنند.