یکی از ویژگیهای برجسته قرآن کریم، تنوع شگفتانگیز در شیوه بیان است. خداوند حکیم برای انتقال مفاهیم و تبیین آموزههای خود، از روشهای گوناگونی بهره گرفته است؛ از بیم و بشارت گرفته تا استدلال عقلی و فطری، موعظه، جدال به احسن، قصهگویی، تهدید، تشویق، تنبیه، تحریک و تلطیف.
بانکداری اسلامی تنها به حذف ربا از معاملات بانکی خلاصه نمیشود؛ این نظام مالی، عدالت اقتصادی، شفافیت، اخلاق در معاملات، مشارکت در سود و زیان و پرهیز از فعالیتهای نامشروع را نیز دنبال میکند. اما «بانکداری بدون ربا» دقیقاً چه تفاوتی با بانکداری اسلامی دارد و تجربه ایران در اجرای این الگو چه چالشهایی را نشان میدهد؟
پیامبر(ص) فقط با سخن و معجزه دلها را فتح نکرد؛ اخلاق و رفتارش چنان بود که حتی در برابر دشمنان نیز راه انتقام را کنار میگذاشت. قرآن راز این اثرگذاری را در یک تعبیر تکاندهنده خلاصه کرده است: «إِنَّكَ لَعَلَىٰ خُلُقٍ عَظِیمٍ».
در میان شخصیتهای بزرگ تاریخ اسلام، نام امیرالمؤمنین امام علی(ع) همواره با فضیلت، ایمان، عدالت و وفاداری به عهد الهی همراه بوده است؛ شخصیتی که عظمت او تنها در یک بُعد خلاصه نمیشود و در روایتهای گوناگون، ابعاد مختلفی از جایگاه والای ایشان بیان شده است.
چه چیزی باعث شده است شخصیت پیامبر اسلام(ص) چهارده قرن پس از ظهور اسلام همچنان مورد توجه مورخان، فیلسوفان، نویسندگان و دینپژوهان غیرمسلمان باشد؟ نگاهی به دیدگاه چهرههایی چون ویل دورانت، تولستوی، کارلایل، گاندی، گوته و کارن آرمسترانگ نشان میدهد که هر یک از زاویهای متفاوت، بر مؤلفههایی همچون توحید، اخلاق، صلح، عدالت، وحدت اجتماعی و نقش تمدنی پیامبر اسلام(ص) تأکید کردهاند.
حضرت آیتالله سیستانی در پاسخ به استفتائی درباره حکم خمسِ پولی که برای رهن خانه اختصاص داده میشود، پاسخ گفتند.
آیتالله العظمی جوادی آملی: گفتار حکیمانه و رفتار صادقانه امام جعفر صادق(ع)، تنها به زمانه آن حضرت محدود نمیشود و همچنان میتواند برای مسلمانان در عرصههای فردی و اجتماعی راهگشا باشد. سیره آن امام بزرگوار نشان میدهد که تربیت انسان و اصلاح جامعه، در کنار یکدیگر قرار دارند و برای رسیدن به جامعهای متحد، باید هم اخلاق فردی و هم روابط اجتماعی مورد توجه قرار گیرد.
اختلاف درباره روز ولادت پیامبر اکرم(ص) در حالی میان شیعه و اهلسنت وجود دارد که اصل تولد آن حضرت در ماه ربیعالاول و در سال عامالفیل مورد اتفاق است؛ اما بررسی منابع تاریخی نشان میدهد که تفاوت در نقل روز ولادت، با شرایط فرهنگی و تاریخی جامعه عرب در آن دوران ارتباط دارد.
میراث علمی امام صادق(ع) تنها به روایات نقلشده از آن حضرت محدود نمیشود؛ از آثار منسوب به امام و املاهای ایشان برای شاگردان تا هزاران کتابی که اصحاب و دانشآموختگان مکتب جعفری تدوین کردند، گنجینهای شکل گرفته که قرنهاست موضوع پژوهش و بازخوانی قرار دارد.
دیدار پیامبر اعظم(ص) در قیامت آرزوی مؤمنان است؛ اما بر اساس روایتی که حجتالاسلام فرحزاد نقل کرده، سه گروه به دلیل برخی رفتارها از این دیدار محروم میشوند؛ از دائمالخمرها و عاق والدین تا کسانی که با شنیدن نام پیامبر(ص) صلوات نمیفرستند.
حجتالاسلام علیاننژاد، کارشناس احکام، در پاسخ به پرسشی درباره حکم شرعی سقط جنین در مراحل مختلف بارداری، با استناد به فتوای آیتاللهالعظمی مکارم شیرازی تأکید کرد که سقط جنین بهطور کلی حرام است و حتی در هفتههای ابتدایی بارداری نیز مجوز شرعی ندارد؛ مگر در موارد استثنایی و بسیار محدود.
خداوند خالق جهان است، جهان را از چه چیزی آفریده است؟ این پرسش را یک زندیق در مناظرهای با امام صادق(ع) مطرح کرد؛ اما پاسخ امام(ع) نهتنها پیشفرض او درباره «ماده اولیه آفرینش» را به چالش کشید، بلکه استدلالی تأملبرانگیز درباره آغاز جهان و نیازمندی مخلوقات به خالق ارائه کرد.
حجت الاسلام مهدی احمدی پژوهشگر تاریخ اسلام در گفتگو با پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ اظهار داشت: ملت مسلمان، شیعه و سنی، با هم مشکلی ندارند. اینها سالهای سال کنار هم زندگی کردند. این اختلافات خلق شده، آفریده شده و روی آن تمرکز شده است که خوب این شکاف را ایجاد کرد. انقلاب اسلامی سالهاست که بر علیه این شکاف فعالیت میکند و کار میکند.
روایتی تأملبرانگیز از عالمی که ابتدا دعوت متوکل عباسی را برای آموزش فرزندانش نپذیرفت، اما در ادامه با وسوسه اطرافیان وارد این مسیر شد و سرانجام در برابر افزایش حقوق، اعترافی تلخ بر زبان آورد: «من دینم را فروختهام.»
سیره اهلبیت(ع) نشان میدهد که مسیر جذب مردم به مکتب آنان از اختلافافکنی نمیگذشت؛ علم، اخلاق، گفتوگوی منطقی و رفتار نیک، ابزار اصلی ائمه(ع) برای جلب محبت مسلمانان و حفظ وحدت جامعه اسلامی بود.
آیتالله جوادی آملی با تکیه بر آیه «إِلَیْهِ یَصْعَدُ الْکَلِمُ الطَّیِّبُ» توضیح میدهد که عقیده، اخلاق و عمل صالح برای پیمودن صراط مستقیم، نیازمند هدایت و پیشوایی معصوم است و حضرت ولیعصر(عج) قافلهسالار این مسیر نورانی به شمار میآید.
آیتالله سیستانی در بیان احکام صلوات، مواردی مانند تکرار صلوات با تکرار نام پیامبر(ص)، فاصله نینداختن میان نام حضرت و صلوات و لزوم توجه به صلوات بر آل پیامبر(ص) را توضیح دادهاند.
استاد مطهری در توصیف شخصیت پیامبر اکرم(ص)، از مجموعهای شگفتانگیز از ویژگیها سخن میگوید؛ پیامبری که هم متواضع و مهربان بود و هم در برابر اصول و دشمنان صلابت داشت، هم با فرودستان مینشست و هم فرماندهی مقتدر بود؛ «جمع اضدادی» که شاید راز ماندگاری سیره او و تسخیر دلها باشد.
پیامبر اکرم(ص) همه انسانها را بدون هیچ استثنایی همچون فرزندان عزیز و پارهای از وجود خویش میدانست و خیر، سعادت و هدایت همه آنان را میخواست. هنگامی که مشاهده میکرد انسانی در مسیر گمراهی و هلاکت قدم برمیدارد، به شدت اندوهگین میشد؛ درست مانند پدری دلسوز که از گرفتار شدن فرزندانش در تباهی و نابودی رنج میبرد.
استاد قرائتی با تمثیل ساده «پدر و فرزند» توضیح میدهد چرا انسان نباید سرمایه عمر و توان خود را ارزان در اختیار دیگران بگذارد؛ وقتی خداوند همه سرمایه وجودی ما را بخشیده و برای کار نیک پاداشی چندبرابر وعده داده است.
مهدویت در آموزههای امام صادق(ع) جایگاهی ویژه دارد و بخش قابل توجهی از روایات آن حضرت به این موضوع اختصاص یافته است. در میان روایات مربوط به مهدویت، بیشترین احادیث به امام صادق(ع) و پدر بزرگوارشان بازمیگردد. همچنین بر اساس روایات تفسیری موجود از امام صادق(ع)، ۲۰۴ آیه از قرآن کریم درباره موضوعات مرتبط با مهدویت مورد توجه قرار گرفته است.
آیت الله جوادی آملی گفت: حضرت امیر یک بیان نورانی دارد که بالاخره ما جامعه را متحد کردیم، و تمام کوشش دشمن این است که این جامعه را ارباً اربا بکند. شما مواظب باشید این جامعه متحد، مختلف نشود، پراکنده نشود.
علامه حسنزاده آملی با تکیه بر آموزههای فلسفه اسلامی، از حقیقتی تأملبرانگیز درباره انسان در برزخ و قیامت سخن گفتهاند؛ اینکه ملکات و صفات درونی انسان میتوانند صورت واقعی او را در جهان آخرت آشکار کنند.
حضرت آیت الله مکارم شیرازی به استفتائی پیرامون «دفاع در برابر توسعه نفوذ سیاسی، اقتصادی و تجاری بیگانگان در کشورهای اسلامی» پاسخ گفتند.
چرا امام زمان(عج) تاکنون در غیبت به سر میبرند؟ روایات، دلایل مختلفی را برای این غیبت بیان کردهاند؛ از حفظ جان حضرت و آزمون مردم تا آشکار شدن «ودیعههای الهی»، اما بخشی از این حکمت همچنان فراتر از فهم انسان دانسته شده است.
آیا قرآن درباره زمان آفرینش زمین و آسمان دچار تناقض شده است؟ بررسی دقیق واژههای آیات سورههای بقره و نازعات نشان میدهد ماجرا چیز دیگری است و یک ترجمه نادرست میتواند منشأ این شبهه باشد.
در اندیشه شیعه، یکی از مهمترین جلوههای ارتباط امام زمان(عج) با مؤمنان در دوران غیبت، توجه و عنایت آن حضرت نسبت به شیعیان و حمایت معنوی از آنان است. بر اساس این باور، وجود مقدس امام عصر(عج) در تمام دوران غیبت، نسبت به وضعیت شیعیان بیتفاوت نیست و در مسیر هدایت و حمایت از آنان نقش دارد.
گناهان همیشه با یک لغزش بزرگ آغاز نمیشوند؛ گاهی رفتاری تکرارشونده، آرامآرام به عادت و سپس به بخشی از شخصیت انسان تبدیل میشود. در روایتی از پیامبر اکرم(ص) درباره سه گروه هشدار داده شده است: کسانی که پیوسته منت میگذارند، بسیار غیبت میکنند و میگساری را به عادت تبدیل کردهاند؛ سه رفتاری که هر کدام بهگونهای عزت، آبرو و عقل انسان را هدف میگیرد.
وقتی از امام صادق(ع) درباره «خُلق عظیم» پیامبر اکرم(ص) سؤال شد، ایشان در پاسخی کوتاه فرمودند: «هُوَ الْقُرْآنُ»؛ یعنی «خُلق عظیم» همان قرآن است.
والدینی که برای تأمین آینده فرزندان خود، از جمله خرید مسکن یا انجام حج، مبلغی را برای چند سال پسانداز میکنند، درباره تعلق خمس به این پولها پرسش دارند؛ آیتالله شبیری زنجانی در پاسخ به این استفتاء، حکم این نوع پسانداز را تشریح کردهاند.