• تاریخ : یکشنبه, ۲۶ مهر , ۱۴۰۵
  • معارف

    آیت‌الله مجتبی تهرانی: از پرده‌داری تا پرده‌دری؛ دو مسیر متضاد تربیتی
    18 سپتامبر 2026

    آیت‌الله مجتبی تهرانی: از پرده‌داری تا پرده‌دری؛ دو مسیر متضاد تربیتی

    آیت‌الله آقا مجتبی تهرانی (ره) با معرفی حیا به‌عنوان یکی از عناصر حافظ ساختار وجودی انسان، «پرده‌داری» را روش اولیای الهی و «پرده‌دری» را شیوه جریان‌های شیطانی دانست.

    ابهام تاریخی درباره جابر؛ آیا نخستین زائر اربعین واقعاً نابینا بود؟

    ابهام تاریخی درباره جابر؛ آیا نخستین زائر اربعین واقعاً نابینا بود؟

    بررسی منابع معتبر نشان می‌دهد برخلاف تصور رایج، شواهد قطعی بر نابینایی جابر بن عبدالله انصاری در زمان زیارت اربعین وجود ندارد و احتمال می‌رود او سال‌ها بعد و در اواخر عمر بینایی خود را از دست داده باشد.

    آیا به یارانه و سود سهام عدالت خمس تعلق می‌گیرد؟

    آیا به یارانه و سود سهام عدالت خمس تعلق می‌گیرد؟

    حجت‌الاسلام والمسلمین محمدی، با استناد به فتوای امام خمینی(ره) به این پرسش پاسخ داده است. بر اساس این فتوا، یارانه خمس ندارد، اما سود سهام عدالت در صورت عدم مصرف تا پایان سال خمسی، مشمول خمس است.

    دشمنی که از دو گرگ هم خطرناک‌تر است

    دشمنی که از دو گرگ هم خطرناک‌تر است

    امام باقر(ع) در روایتی تکان‌دهنده، حب مال و جاه را به خطری تشبیه می‌کنند که از حمله دو گرگ درنده به گله‌ای بی‌چوپان نیز ویرانگرتر است؛ روایتی که آیت‌الله آقا مجتبی تهرانی(ره) ابعاد اخلاقی آن را تبیین کرده است.

    کرامت انسانی در ادیان ابراهیمی؛ ریشه الهیاتی اعلامیه جهانی حقوق بشر
    تبارشناسی الهیاتی کرامت ذاتی انسان

    کرامت انسانی در ادیان ابراهیمی؛ ریشه الهیاتی اعلامیه جهانی حقوق بشر

    اعلامیه جهانی حقوق بشر بر پایه کرامت ذاتی انسان بنا شده است؛ ایده‌ای که اگرچه در قالب حقوق مدرن صورت‌بندی شد، اما ریشه‌های عمیقی در الهیات ادیان ابراهیمی دارد.

    فراتر از تسکین بالینی؛ بازخوانی نقش دعا و توکل در التیام رنج بیماران صعب‌العلاج
    17 سپتامبر 2026
    کارکردهای روان‌شناختی ایمان و آموزه‌های شیعی در ارتقای تاب‌آوری جسمی و روحی

    فراتر از تسکین بالینی؛ بازخوانی نقش دعا و توکل در التیام رنج بیماران صعب‌العلاج

    مواجهه با بیماری‌های سخت، فراتر از یک چالش زیستی، بحرانی وجودی است که تار و پود روح انسان را درگیر می‌کند؛ جایی که معنویت‌درمانی با دو بال دعا و توکل، بستری برای معنابخشی به رنج و مهار فرسایش درونی بیمار فراهم می‌سازد.

    خلوت‌های تاریک در محضر نور بی‌نهایت
    تحلیل الهیاتی مفهوم معیت قیومیه و علم محیط خداوند بر نهان و آشکار انسان معاصر

    خلوت‌های تاریک در محضر نور بی‌نهایت

    انسان امروز در میان انبوه شبکه ارتباطات دیجیتال، بیش از هر زمان دیگری دچار احساس تنهایی مفرط و انزوای وجودی است؛ حال آنکه آموزه کلامی معیت الهی و علم مطلق خداوند، جغرافیای خلوت را از محیطی رهاشده به حریمی مقدس و لبریز از حضور بدل می‌سازد.

    از هراس تازیانه تا حریم حرمت دوست؛ چگونه باور به نگاه خدا دین‌داری کاسب‌کارانه را درمان می‌کند؟
    کالبدشکافی تحول روانی در مومنان و گذار از بندهای فقهی به اخلاق حضور در ساحت قدسی

    از هراس تازیانه تا حریم حرمت دوست؛ چگونه باور به نگاه خدا دین‌داری کاسب‌کارانه را درمان می‌کند؟

    دین‌داری در بسیاری از روایات به مثابه معامله‌ای با بهشت و دوزخ تصویر شده، اما سلوک ناب مومنانه در افقی فراتر از حساب و کتاب جزا، به حیایی می‌رسد که گناه را نه از ترس مجازات، بلکه به حرمت نگاه محبوب ترک می‌کند.

    پیوند استجابت و اخلاص ؛ چرا گاهی دعاهایمان به اجابت نزدیک نمی‌شود؟
    موانع استجابت و چرایی تأخیر در خواسته‌ها بر مدار کلام امیرالمؤمنین علیه‌السلام

    پیوند استجابت و اخلاص ؛ چرا گاهی دعاهایمان به اجابت نزدیک نمی‌شود؟

    انسان در کشاکش دشواری‌ها دست به دعا برمی‌دارد اما گاه سکوت آسمان پرسش‌برانگیز می‌شوداترین نغمه‌های مناجات را بر زبان جاری ساخته است. امیرالمؤمنین علیه‌السلام در کتاب جاودانه نهج‌البلاغه، نه تنها اهمیت درخواست از خداوند را آشکار می‌سازند، بلکه نقشه راهی دقیق برای آسیب‌شناسی موانع دعا و چیستی رابطه میان استجابت و اخلاص در اختیار بشر قرار می‌دهند.

    وقتی خداوند از سر مهربانی نه می‌گوید؛ حکمت پرده‌پوشی اجابت در برابر چشمان منتظر
    پیوند میان توکل، حکمت الهی و استجابت در مواجهه با گره‌های ناگشوده زندگی

    وقتی خداوند از سر مهربانی نه می‌گوید؛ حکمت پرده‌پوشی اجابت در برابر چشمان منتظر

    احساس بی‌پاسخ ماندن ناله‌ها و تمناها یکی از کهن‌ترین چالش‌های درونی انسان در مسیر بندگی است؛ روایتی از بازخوانی حقیقت دعا و کشف زیبایی‌های مهربانی پروردگار در نقاطی که دست رد به سینه خواسته‌های ما می‌زند.

    سر در کالبد دینداری؛ چرا امیرالمومنین صبر را نقطه کانونی ایمان می‌داند
    واکاوی پیوند استراتژیک ایمان و پایداری در مکتب علوی

    سر در کالبد دینداری؛ چرا امیرالمومنین صبر را نقطه کانونی ایمان می‌داند

    در منظومه فکری امیرالمومنین علی علیه‌السلام، صبر تنها یک ویژگی اخلاقی در حاشیه نیست بلکه رکن حیاتی و فرمانده کل سیستم ایمان به شمار می‌رود؛ تشبیه صبر به سر در پیکره دینداری، رمزی است که نشان می‌دهد بدون این قدرت مدیریت، هیچ اعتقادی نمی‌تواند در تلاطم‌های زندگی دوام بیاورد.

    حقوق دیجیتال به‌مثابه «حق جدید»؛ خوانشی از رساله حقوق امام سجاد(ع) و مسئله حکمرانی اینترنت در ایران
    16 سپتامبر 2026
    رساله حقوق امام سجاد (ع) در نسبت با جامعه شبکه‌ای و حکمرانی فضای مجازی

    حقوق دیجیتال به‌مثابه «حق جدید»؛ خوانشی از رساله حقوق امام سجاد(ع) و مسئله حکمرانی اینترنت در ایران

    در روزگاری که زیست انسانی با داده، شبکه و الگوریتم گره خورده است، تقلیل مسئله اینترنت به یک ابزار فنی ناکارآمد خواهد بود؛ بازخوانی منظومه اخلاقی رساله حقوق امام سجاد (ع) نشان می‌دهد اگرچه این متن کهن در پی تأسیس حقوق مدرن سایبری نبوده، اما منطق بنیادین آن در پیوند میان «حق، ابزار، قدرت و مسئولیت» می‌تواند مبنایی بومی و عمیق برای بازتعریف حدود حکمرانی، صیانت از حریم خصوصی و مهار دست‌اندازی به حقوق بنیادین شهروندان در زیست‌بوم دیجیتال ایران فراهم کند.

    حق محیط زیست در رساله امام سجاد(ع)؛ از «حقوق محیطه» تا مسئله آب و سرزمین در ایران
    منظومه اخلاقی رساله حقوق حضرت سیدالساجدین (ع) در مواجهه با چالش‌های زیست‌بوم

    حق محیط زیست در رساله امام سجاد(ع)؛ از «حقوق محیطه» تا مسئله آب و سرزمین در ایران

    برخلاف تصور رایج، رساله حقوق امام سجاد (ع) نه متنی با تقسیم‌بندی مدرن محیط‌زیستی است و نه می‌توان به شیوه تطبیق‌گرایی شتاب‌زده، مفهوم امروزین «حقوق طبیعت» را به آن تحمیل کرد؛ با این حال، ژرفای معرفتی این سند کهن شیعی با قرار دادن فعل و تصرف انسان در کانون مسئولیت و پاسخ‌گویی، می‌تواند چارچوبی هنجاری و بومی برای مهار بحران‌های معاصر آب، هوا، فرونشست و تالاب‌ها در ایران پیش روی سیاست‌گذاران بگذارد.

    تفاوت شفاعت‌طلبی صادقانه با گستاخی در معصیت
    مرز باریک رجاء و گستاخی در معصیت؛ بازتعریف پیوند عاطفه آیینی با تحول عملی در هیئات

    تفاوت شفاعت‌طلبی صادقانه با گستاخی در معصیت

    برداشت غلط از شفاعت نباید به مجوزی برای اباحه‌گری و بی‌خیالی در برابر گناه تبدیل شود. حقیقت شفاعت، مغناطیسی برای پیوند معنوی و اصلاح رفتار است، نه معامله‌ای صوری برای گستاخی در پیشگاه پروردگار.

    دام فریبنده شنبه های تغییر؛ روان شناسی اهمال کاری دینی و توجیه گناه با امید واهی
    چرخه تعویق در اصلاح رفتار و آسیب های امیدی که به جای حرکت، انسان را در انتظار نگه می دارد

    دام فریبنده شنبه های تغییر؛ روان شناسی اهمال کاری دینی و توجیه گناه با امید واهی

    بعضی انسان ها برای ترک گناه، جبران حق الناس یا آغاز عبادت، همیشه شنبه آینده را انتخاب می کنند؛ اما شنبه ای که قرار است نقطه شروع باشد، به پوششی برای ادامه امروز تبدیل می شود. امید دینی زمانی نجات بخش است تبدیل می شود. امید دینی زمانی نجات بخش است که به تصمیم و عملاندن در مسیر خطا آرام کند.

    مرزبندی دقیق شیعه بودن با ادعای بی‌پشتوانه؛ وقتی عشق به عمل گره می‌خورد
    نسبت محبت قلبی و مسئولیت اخلاقی در تعالیم اهل‌بیت علیهم‌السلام

    مرزبندی دقیق شیعه بودن با ادعای بی‌پشتوانه؛ وقتی عشق به عمل گره می‌خورد

    مبلغ در این گزارش به بررسی شکاف میان ادعای دوستی خاندان پیامبر با رفتارهای روزمره پرداخته و نشان می‌دهد چگونه ایمان بدون پشتوانه عملی، هویت دینی را در جامعه امروز به حاشیه می‌راند.

    وقتی دل خسته می‌شود، راهی جز خدا نمی‌ماند | مناجاتی برای «زندگانی پاک»

    وقتی دل خسته می‌شود، راهی جز خدا نمی‌ماند | مناجاتی برای «زندگانی پاک»

    در میان شتاب و هیاهوی زندگی، گاهی دل فقط چند لحظه خلوت با خدا می‌خواهد؛ همان نجواهای ساده‌ای که خستگی جان را آرام می‌کند و انسان را دوباره به مسیر پاکی و معنویت بازمی‌گرداند. این فراز از نیایش‌های پیامبر(ص)، دعوتی است برای مکث، بازگشت به خویشتن و سپردن دل به پروردگار.

    اگر «صلاة» در قرآن یعنی دعا، پس رکوع، سجده و وضو برای چیست؟ پاسخ به یک شبهه درباره نماز

    اگر «صلاة» در قرآن یعنی دعا، پس رکوع، سجده و وضو برای چیست؟ پاسخ به یک شبهه درباره نماز

    آیا قرآن واقعاً دستور به خواندن «نماز» داده است یا واژه «صلاة» در تمام آیات فقط به معنای دعاست؟ این شبهه با استناد به آیاتی مانند «یُصَلّونَ عَلَى النَّبِی» مطرح می‌شود؛ اما وقتی به آیاتی درباره وضو، تیمم، رکوع، سجده، نماز خوف، نماز جمعه و اوقات مشخص صلاة نگاه کنیم، پرسش‌های مهمی پیش می‌آید: اگر صلاة فقط دعاست، چرا باید برای آن وضو گرفت، آن را در وقت معین انجام داد، در سفر کوتاهش کرد و حتی در میدان جنگ با رکوع و سجده به جا آورد؟ در این مطلب، معنای «صلاة» در قرآن را از منظر لغت، سیاق آیات و روایات بررسی می‌کنیم و به این شبهه پاسخ می‌دهیم.

    آزمون اصالت؛ ماجرای عرضه دین و مسئولیتی که امروز بر دوش هر شیعه است
    واکاوی تاریخی رفتارشناختی عبدالعظیم حسنی در سنجش عقاید نزد حجت خدا

    آزمون اصالت؛ ماجرای عرضه دین و مسئولیتی که امروز بر دوش هر شیعه است

    مبلغ در این گزارش تحلیلی به بررسی ماجرای تاریخی عرضه عقاید توسط حضرت عبدالعظیم به امام هادی علیه السلام پرداخته و درس‌های این رفتار را برای دین‌داری در جهان پرشبهه امروز بازخوانی می‌کند.

    حقوق زنان در ایران از منظر مبانی کلامی حق و تکلیف؛ نقد رویکرد اشعری و بازخوانی معتزلی – امامی
    حقوق زنان، مبانی کلامی، حق و تکلیف، بازخوانی معتزلی امامی

    حقوق زنان در ایران از منظر مبانی کلامی حق و تکلیف؛ نقد رویکرد اشعری و بازخوانی معتزلی – امامی

    این مقاله به واکاوی ریشه‌های کلامی حقوق زنان در اسلام پرداخته، با نقد رویکرد اشعری، ظرفیت‌های کلام عدلیه (امامیه) را برای بازخوانی نسبت میان عقل، عدالت و کرامت انسانی بررسی می‌کند.

    احکام شرعی | حکم دریافت شهریه و کمک‌هزینه بدون پایبندی به برنامه آموزشی
    15 سپتامبر 2026

    احکام شرعی | حکم دریافت شهریه و کمک‌هزینه بدون پایبندی به برنامه آموزشی

    حضرت آیت‌الله شهید سیدعلی خامنه‌ای در پاسخ به استفتائی درباره «دریافت شهریه و کمک‌هزینه بدون رعایت برنامه آموزشی»، حکم شرعی این موضوع را بیان کرده‌اند.

    حق یا تکلیف؟ از جدال اشاعره و معتزله تا مسئله حقوق بشر در جهان اسلام
    بازخوانی تاریخی و فلسفی نسبت میان الهیات و حقوق بشر

    حق یا تکلیف؟ از جدال اشاعره و معتزله تا مسئله حقوق بشر در جهان اسلام

    تقابل سنت‌های کلامی اشاعره و معتزله تنها یک بحث انتزاعی تاریخی نیست؛ بلکه پرسشی بنیادین درباره سرچشمه عدالت و مرجعیت قانون است. این نوشتار بررسی می‌کند که چگونه بازخوانی این نزاع در جهان اسلام، می‌تواند دریچه‌ای برای گفت‌وگو میان مفاهیم سنتی «تکلیف» و «حق» با استانداردهای حقوق بشر فراهم کند.

    صبری که تمام نمی‌شود؛ راز ایستادگی انسان در برابر سختی‌ها چیست؟

    صبری که تمام نمی‌شود؛ راز ایستادگی انسان در برابر سختی‌ها چیست؟

    گاهی انسان نه به دلیل بزرگی مشکلات، بلکه به‌خاطر تمام شدن توان صبرش از ادامه مسیر بازمی‌ماند؛ اما اگر صبر به ذکر و ارتباط با خداوند گره بخورد، دیگر پایانی برای آن تصور نمی‌شود. در این نگاه، نماز و یاد خدا نیرویی می‌سازند که انسان را در برابر موانع مقاوم نگه می‌دارد و مسیر حرکت او به سوی قله‌های علم، معنویت، اخلاق و اقتدار را متوقف نمی‌کند.

    فراتر از زهد صوری هنر زیستن در اتمسفر مراقبه دائم
    کالبدشکافی انسان‌شناسی علوی و کارکردهای رفتاری خشیت آگاهانه در خطبه ۱۹۳ نهج‌البلاغه

    فراتر از زهد صوری هنر زیستن در اتمسفر مراقبه دائم

    خطبه همام تنها یک موعظه اخلاقی یا توصیه به ریاضت‌های فردی نیست، بلکه مانیفست انسان تراز اسلام است؛ انسانی که با درک حضور بی‌واسطه پروردگار، میان شب‌های رازآلود نیایش و روزهای پرتحرک خدمت اجتماعی تعادلی شگفت‌آور برقرار می‌سازد.

    دفترچه‌ای که قبل از «روز حساب» باید داشته باشیم؛ توصیه تأمل‌برانگیز علامه حسن‌زاده آملی

    دفترچه‌ای که قبل از «روز حساب» باید داشته باشیم؛ توصیه تأمل‌برانگیز علامه حسن‌زاده آملی

    علامه حسن‌زاده آملی(قدس‌سره) برای کسانی که در جست‌وجوی سیر و سلوک و معرفت نفس هستند، از یک دفترچه ساده اما مهم سخن می‌گفت؛ دفترچه‌ای که انسان باید پیش از آنکه روز حساب، دفتر اعمالش را در برابر او بگشاید، خودش هر روز آن را مرور کند و ببیند در مسیر زندگی یک قدم به خداوند نزدیک‌تر شده است یا نه.

    رساله حقوق امام سجاد(ع) و اعلامیه جهانی حقوق بشر؛ دو منطق برای پاسداشت انسان
    14 سپتامبر 2026
    بازخوانی تطبیقی میراث معرفتی شیعه و حقوق بین‌الملل

    رساله حقوق امام سجاد(ع) و اعلامیه جهانی حقوق بشر؛ دو منطق برای پاسداشت انسان

    مقایسه رساله حقوق امام سجاد(ع) با اعلامیه جهانی حقوق بشر، فراتر از یک هم‌سنجی حقوقی ساده، مواجهه دو دیدگاه بنیادین درباره انسان، کرامت و پیوند ناگسستنی حق و تکلیف است؛ متنی که حق را از مبدأ آفرینش آغاز می‌کند در برابر سندی که برای مهار قدرت دولت‌ها پدید آمده است.

    درس بزرگ پیامبر(ص) برای روحانیون؛ چرا رسول خدا(ص) کنار فقرا و فرودستان می‌نشست؟

    درس بزرگ پیامبر(ص) برای روحانیون؛ چرا رسول خدا(ص) کنار فقرا و فرودستان می‌نشست؟

    سیره پیامبر اکرم(ص) نشان می‌دهد مردمی‌بودن پیش از آنکه در سخن و ادعا مطرح شود، باید در شیوه زندگی و نحوه رفتار با مردم دیده شود؛ پیامبری که روی زمین می‌نشست، غذای ساده می‌خورد و حتی دعوت یک غلام برای خوردن نان جوین را می‌پذیرفت.

    از حق خداوند تا حقوق احاطه‌کننده؛ بازخوانی کلامی «حق» در رساله امام سجاد(ع) و نسبت آن با حقوق طبیعی
    فلسفه فقه و اخلاق امامیه در گفت‌وگو با اندیشه معاصر

    از حق خداوند تا حقوق احاطه‌کننده؛ بازخوانی کلامی «حق» در رساله امام سجاد(ع) و نسبت آن با حقوق طبیعی

    رساله حقوق امام سجاد(ع) نشان می‌دهد که مفهوم «حق» در منظومه شیعی، فراتر از یک امتیاز فردی برای تقابل با قدرت، شبکه‌ای الهی و فراگیر از مسئولیت‌هاست؛ الگویی که در آن ادای حق خدا، نه نفی حقوق انسان، بلکه مبنای زایش تکالیف و پاسداشت کرامت بشر در برابر استبداد و فردگرایی افراطی است.

    ۱۲ عامل پنهان تفرقه در امت اسلامی؛ قرآن درباره ریشه‌های واگرایی چه می‌گوید؟

    ۱۲ عامل پنهان تفرقه در امت اسلامی؛ قرآن درباره ریشه‌های واگرایی چه می‌گوید؟

    قرآن کریم از انسان‌ها در آغاز به‌عنوان «امت واحده» یاد می‌کند، اما این وحدت در گذر زمان با عوامل گوناگونی به چالش کشیده شده است؛ از هوای نفس، خودبرتربینی، حسادت و بدگویی گرفته تا قوم‌گرایی، اختلافات مذهبی، سوءظن و حتی نفوذ و سلطه بیگانگان. بررسی آموزه‌های قرآن نشان می‌دهد که واگرایی امت اسلامی تنها محصول اختلافات آشکار نیست، بلکه ریشه‌هایی عمیق و گاه پنهان دارد که شناخت آن‌ها می‌تواند نخستین گام برای بازگشت به وحدت و همبستگی باشد.

    وقتی یک مکاشفه علیه شیعیان جنجال به پا کرد؛ پاسخ امام خمینی(ره) چه بود؟

    وقتی یک مکاشفه علیه شیعیان جنجال به پا کرد؛ پاسخ امام خمینی(ره) چه بود؟

    ادعاهای منسوب به برخی مکاشفات عرفانی درباره شیعیان، از مشاهده آنان در قالب «سگ» و «خوک» تا برخی برداشت‌های جنجالی از ماجرای گوساله سامری و حضرت یعقوب(ع)، پرسش‌های جدی درباره مرز میان مکاشفه شخصی و حقیقت دینی ایجاد کرده است؛ در این میان، امام خمینی(ره) در تعلیقات خود بر «فصوص الحکم» پاسخی متفاوت و طعنه‌آمیز به ادعای مشاهده شیعیان به شکل خوک می‌دهد و می‌نویسد: شاید آن مرتاض، در حقیقت تصویر خودش را در آینه وجود شیعیان دیده باشد.

    برو بالا