میرزا مهدی الهی قمشه‌ای برای بسیاری با ترجمه‌ای از قرآن شناخته می‌شود که سال‌ها در خانه‌های فارسی‌زبانان خوانده شده است؛ اما پشت این نام، زندگی عالمی قرار دارد که حوزه و دانشگاه، فلسفه و عرفان، عقل و شهود را در کنار یکدیگر نشاند. او از شاگردی استادانی چون سیدحسن مدرس تا تدریس فلسفه و تربیت شاگردانی همچون علامه حسن‌زاده آملی و آیت‌الله جوادی آملی، مسیری را پیمود که در نهایت از او یکی از چهره‌های برجسته سنت حکمت جامع در ایران معاصر ساخت.
شوقی افندی در ۲۵سالگی و پس از درگذشت عبدالبهاء، با عنوان «ولی امرالله» در رأس جامعه بهائی قرار گرفت و حدود ۳۶ سال این جایگاه را حفظ کرد؛ اما مرگ او در سال ۱۹۵۷ میلادی، بدون داشتن فرزند، مسیر رهبری بهائیت را وارد مرحله‌ای تازه کرد. اختلاف بر سر جانشینی و سپس تشکیل «بیت‌العدل اعظم» در سال ۱۹۶۳، ساختار رهبری این جریان را از یک رهبر فردی به نهادی شورایی تغییر داد؛ ساختاری که امروز اداره جامعه جهانی بهائی را بر عهده دارد.
وقتی در مکانی نماز جماعت برپا شده است، آیا می‌توان همزمان یا پس از آن جماعت دیگری تشکیل داد؟ آیت‌الله مکارم شیرازی در پاسخ به این پرسش، با تأکید بر اهمیت وحدت، حکم نماز جماعت دوم را تشریح کرده و درباره شرایطی که می‌تواند به بطلان آن منجر شود، توضیح داده‌اند.
خوارج با استناد به گزاره حق «لا حکم الا لله» ضرورت حکومت و سازمان های انسانی را انکار کردند، اما امام علی علیه السلام با تفکیک میان منشا حق و سازوکار اجرا، ثابت کرد دین برای تحقق عدالت در جامعه به نهاد و قدرت سیاسی نیازمند است.
توسل به پیامبر(ص) و اهل‌بیت(ع)، زیارت قبور اولیای الهی و تبرک به آثار آنان، از جمله موضوعاتی است که گاه با مفهوم «شرک» خلط می‌شود. علامه طباطبایی در بررسی این شبهه، میان «تأثیر مستقل» و «تأثیر به اذن خدا» و نیز میان «عبادت غیر خدا» و «شفاعت‌خواهی از اولیای الهی» تفاوت اساسی قائل می‌شود.
در منطق نهج‌البلاغه، عدالت مالی تنها به معنای انفاق شخصی نیست؛ بلکه حاکم اسلامی در برابر بیت‌المال، فراتر از مالکیت، وظیفه امانتداری دارد. این نوشتار با بازخوانی سیره امام علی (ع)، نسبت میان ثروت عمومی، مالیات و حقوق محرومان را تبیین می‌کند.
در نگاه علوی، دینداری تنها در خلوت با خدا معنا نمی‌شود. هرجا «توانایی» وجود دارد، «تکلیف» نیز متولد می‌شود. این نوشتار با واکاوی خطبه ۱۲۳ و عهدنامه مالک اشتر، تبیین می‌کند که چگونه برتری در امکانات، نه یک امتیاز شخصی، که مجوزی برای مسئولیت در برابر حقوق دیگران است.
جهنم در آموزه‌های قرآن، سرانجام کسانی است که با انکار، گناه و دوری از خدا، خود را از رحمت الهی محروم کرده‌اند؛ اما آیا ورود به دوزخ برای همه به معنای عذاب ابدی است؟ آیات قرآن و روایات اهل‌بیت(ع) از گروهی سخن می‌گویند که با وجود گرفتار شدن در عذاب، به واسطه ایمان و شفاعت می‌توانند از آتش رهایی یابند؛ پرسشی که مرز میان «خلود در جهنم» و «امکان نجات» را روشن می‌کند.
«وَأد»؛ نامی که با یکی از تلخ‌ترین تصاویر دوران جاهلیت گره خورده است؛ اما آیا همه عرب‌ها دختران خود را زنده‌به‌گور می‌کردند؟ روایت‌های تاریخی از ماجرای قیس بن عاصم و دختران بنی‌تمیم تا داستان نجات صدها دختر توسط صعصعة بن ناجیه، تصویری پیچیده‌تر از این پدیده ارائه می‌کنند؛ رفتاری که در بخشی از جامعه عرب پیش از اسلام وجود داشت، اما نمی‌توان آن را رسمی فراگیر و یکسان در میان تمام قبایل دانست.
دینداری حقیقی، فراتر از اطاعت مکانیکی و تکرار صرف مناسک است؛ عقل، ابزار ضروری فهم، تشخیص و مسئولیت‌پذیری در برابر تکالیف الهی است که نه وحی را جایگزین می‌کند و نه مانع تحقق آن می‌شود.
در حالی که بسیاری تصور می‌کنند ممنوعیت شرعی معاملات تنها شامل خرید از شرکت‌های اسرائیلی است، دامنه این حکم فراتر از آن است؛ بر اساس استفتائات مطرح‌شده، معامله با شرکت‌های دولتی یا خصوصی مرتبط، مجموعه‌هایی که بخشی از درآمدشان به تقویت رژیم صهیونیستی اختصاص می‌یابد و حتی برخی شرکت‌های فعال در قالب قراردادهای تحت لیسانس، در صورت احراز این ارتباط، مشمول این حکم خواهند بود.
گاهی یک جمله کوتاه می‌تواند دل کسی را شاد کند و یک کلمه نادرست، رابطه‌ای را به‌هم بریزد؛ از نگاه اسلام، خوب حرف زدن تنها به انتخاب واژه‌های زیبا محدود نمی‌شود، بلکه سلام کردن، نرم سخن گفتن، پرهیز از دشنام و تحقیر، بلند نکردن صدا، پرهیز از پرحرفی و دوری از سخنان بیهوده نیز بخشی از آداب گفت‌وگو با دیگران است.
در فرهنگ دینی کیفیت عمل همواره بر حجم و کمیت آن تقدم دارد و تقوا تنها معیاری است که ارزش واقعی و قبولی عبادات را نزد خداوند تضمین می‌کند.
نماز واجب، وضو، روزه، قبله و حتی حکم نماز فوت‌شده؛ آیین بهائی برای هرکدام از این موارد احکام مشخصی دارد که در برخی جزئیات با آنچه در اسلام شناخته می‌شود تفاوت دارد. از سه نوع نماز واجب و انتخاب یکی از آنها در شبانه‌روز گرفته تا ایستادن رو به محل دفن بهاءالله در بهجی و تکرار روزانه ذکر «الله ابهی» ۹۵ مرتبه، احکام عبادی بهائیان مجموعه‌ای از دستورهای خاص را شکل می‌دهد. در این گزارش، بدون ورود به داوری درباره اعتقادات این آیین، این احکام را بر اساس متون و منابع بهائی مرور می‌کنیم.
دستگاه عصبی تنها شبکه‌ای برای انتقال پیام‌های عصبی و کنترل حرکت و احساس نیست؛ میلیاردها فرایند دقیق و هماهنگ در مغز و اعصاب، زندگی انسان را لحظه‌به‌لحظه مدیریت می‌کنند. از ثبت خاطرات و شکل‌گیری ادراک تا تنظیم فعالیت‌های ارادی و غیرارادی بدن، همه چیز در این سامانه پیچیده بر پایه نظمی حیرت‌انگیز پیش می‌رود؛ نظمی که تأمل در آن می‌تواند پرسشی اساسی را پیش روی انسان قرار دهد: آیا این همه هماهنگی و پیچیدگی، می‌تواند نشانی از علم و قدرت آفریدگار جهان باشد؟
شیطان نه همیشه با دعوت به گناهان بزرگ، بلکه گاهی با ایجاد وقفه در مسیرهای درست به هدف می‌رسد؛ تداوم در کارهای خیر، دژی نفوذناپذیر در برابر وسوسه‌ها می‌سازد.
در روزگاری که بخش بزرگی از ارتباط انسان‌ها با جهان از دریچه تصویر و صفحه نمایش شکل می‌گیرد، آیا هنوز می‌توان پیام‌های عمیق قرآن را تنها با زبان کتاب و سخنرانی به نسل جدید منتقل کرد؟ آیت‌الله جوادی آملی با تأکید بر اینکه الفاظ تنها یکی از ابزارهای انتقال معنا هستند، «فیلم، تصویر و دوربین» را از مصادیق زبان روز و «لسان قوم» می‌داند و معتقد است داستان‌های قرآن و معارف اهل‌بیت(ع) می‌توانند با بهره‌گیری از هنر، راه تازه‌ای برای ورود به ذهن و جان مخاطب امروز پیدا کنند.
اگر قدرت مطلق در اختیار خداوند است و سحر و جادو نیز مورد رضایت او نیست، پس چگونه ممکن است جادوگر یا فردی که از جن کمک می‌گیرد، بتواند به دیگری آسیب برساند؟ پاسخ این پرسش در تفاوت میان «اذن الهی» و «رضایت الهی» نهفته است؛ تفاوتی که نشان می‌دهد اثرگذاری یک عامل در جهان، لزوماً به معنای تأیید و رضایت خداوند از آن نیست.
در هر رابطه‌ای که یک طرف از قدرت بیشتری برای تأثیرگذاری بر دیگری برخوردار است، یک پرسش اساسی شکل می‌گیرد: آیا قدرت صرفاً اختیار بیشتری برای عمل ایجاد می‌کند یا به همان نسبت، مسئولیت بیشتری نیز بر دوش صاحب قدرت می‌گذارد؟
در بخش احکام شرعی، درباره «نگاه به نامحرم به قصد ازدواج» پرسشی مطرح شده که حضرت آیت الله شهید سیدعلی خامنه‌ای به استفتائی پیرامون «نگاه به نامحرم به قصد ازدواج» پاسخ گفته‌اند.
قرآن کریم در سوره فرقان، تصویری متفاوت از انسان مؤمن ترسیم می‌کند؛ انسانی که بزرگی‌اش را در هیاهو و خودنمایی جست‌وجو نمی‌کند، در برابر جهل با آرامش پاسخ می‌دهد، در زندگی اهل اعتدال است، شب‌ها با خدا خلوت می‌کند و دغدغه‌اش تنها خودش نیست. «عبادالرحمن» همان انسان‌هایی هستند که در میان مردم زندگی می‌کنند، اما از مسیر بندگی، اخلاق و مسئولیت فاصله نمی‌گیرند؛ الگویی برای اینکه چگونه می‌توان هم در دنیا زیست و هم بنده شایسته خدای رحمان بود.
همه لغزش‌ها ناگهان اتفاق نمی‌افتند؛ گاهی یک دلبستگی ساده، اگر از کنترل خارج شود، می‌تواند انسان را قدم‌به‌قدم از مسیر درست دور کند. در روایتی از امام صادق(ع)، شش دلبستگی به‌عنوان زمینه‌های مهم عصیان معرفی شده‌اند؛ دلبستگی‌هایی که در ظاهر بخشی از زندگی‌اند، اما افراط در آنها می‌تواند به غفلت از وظایف و ارتکاب گناه منجر شود.
آرامش واقعی شاید از جایی آغاز شود که انسان میان خواسته‌های خود و تقدیر الهی، به تسلیم و اطمینان برسد. «مقام رضا» در آموزه‌های اسلامی، مرتبه‌ای است که بنده نه‌تنها برای جلب رضایت خدا تلاش می‌کند، بلکه نسبت به آنچه پروردگار برای او مقدر کرده نیز خشنود می‌شود؛ مقامی که قرآن و روایات اهل‌بیت(ع) آن را از بلندترین درجات کمال انسانی معرفی کرده‌اند.
در روزهایی که سختی‌ها می‌توانند امید انسان را کم‌رنگ کنند، قرآن کریم پیامی روشن برای مؤمنان دارد؛ «سستی نکنید و اندوهگین نشوید». آیه ۱۳۹ سوره آل‌عمران، ایمان را نیرویی برای ایستادگی در برابر دشواری‌ها می‌داند و یادآوری می‌کند که مؤمن نباید در برابر شکست و اندوه، راه استقامت و امید را فراموش کند.
از «بازگشت معشوق» و «بخت‌گشایی» تا «طلسم رزق» و «شفای بیماری»؛ بازار رمالی و دعانویسی دیگر محدود به اتاق‌های تاریک و کاغذهای رمزآلود نیست و حالا در اینستاگرام و تلگرام، با چند تصویر شمع، وعده «نتیجه تضمینی» و تعرفه‌های چندمیلیونی به کسب‌وکاری پررونق تبدیل شده است؛ بازاری که در آن، اضطراب‌های اقتصادی، عاطفی و خانوادگی مردم به فرصتی برای فروش یک کالای نامرئی تبدیل می‌شود: اطمینان به آینده.
در بدر، همه محاسبات مادی از برتری دشمن حکایت داشت؛ اما مسلمانان در لحظه‌ای که راه‌ها را بسته می‌دیدند، دست به استغاثه برداشتند و قرآن از پاسخ خداوند به این فریاد کمک‌خواهی سخن می‌گوید: «إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ فَاسْتَجَابَ لَكُمْ». داستان بدر فقط روایت یک نبرد تاریخی نیست؛ یادآوری این حقیقت است که در سخت‌ترین لحظات، مؤمن می‌تواند در کنار تلاش و استفاده از اسباب، امید خود را به یاری الهی گره بزند.
مرحوم آیت‌الله العظمی شبیری زنجانی به استفتائی پیرامون «تهیه خبر بصورت مخفیانه» پاسخ گفتند.
بهائیت چه نگاهی به قرآن، پیامبر اسلام(ص)، اهل‌بیت(ع) و امام مهدی(عج) دارد؟ بررسی مبانی اعتقادی این آیین نشان می‌دهد که هرچند بهائیان قرآن و اهل‌بیت(ع) را به‌طور مطلق انکار نمی‌کنند، اما درباره خاتمیت پیامبر(ص)، جایگاه اهل‌بیت(ع) و مسئله مهدویت، دیدگاه‌هایی متفاوت با اعتقادات اسلامی و به‌ویژه باورهای شیعه دارند؛ تفاوتی که در تفسیر آنان از ظهور باب و بهاءالله نیز خود را نشان می‌دهد.
مهدویت در نگاه شیعه صرفاً روایتی درباره آینده‌ای دور یا موضوعی برای مناسبت‌های مذهبی نیست؛ تصویری از مسیر تاریخ، نسبت حق و باطل و سرانجام جامعه انسانی است. با این حال، در بخش قابل توجهی از ادبیات سیاسی و اجتماعی امروز، آخرالزمان کمتر به عنوان یک مؤلفه مؤثر در فهم رفتار جریان‌ها و تحولات جهانی مورد توجه قرار می‌گیرد. پرسش اینجاست که اگر مهدی موعود(عج) را نقطه اوج تاریخ بدانیم، چرا هنوز نتوانسته‌ایم معارف مهدوی را از فضای مناسکی و مناسبتی به متن تحلیل‌های سیاسی، اجتماعی و تمدنی خود وارد کنیم؟
محمد حسین معزی، استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در گفتگو با مبلغ اظهار داشت: من معتقدم حرم حضرت معصومه(س) را باید چیزی بیش از یک زیارتگاه دانست. حرم، حافظ حافظه معنوی قم است و حوزه علمیه، در امتداد همین حافظه، تلاش کرده است آن محبت و ایمان را به زبان دانش، استدلال و تعلیم منتقل کند. اینکه امروز در قم، زیارت و درس، حرم و مدرسه، دعا و بحث علمی، در کنار یکدیگر دیده می‌شوند، حاصل قرن‌ها تعامل این دو جریان است.