«انسان مطلوب در هندسهٔ جامعهٔ مهدوی: تأملی بر دعای شریف «اللهم ارزقنا توفیق الطاعه»

 به گزارش پایگاه فکروفرهنگ مبلغ یکی از بنیادی‌ترین ابعاد اندیشهٔ مهدویت، بررسی این پرسش است که چه انسان و چه جامعه‌ای در حکومت عدل مهدوی پرورش می‌یابد و قرار است در این فرایند بزرگ الهی، چه نوع انسان‌هایی نقش‌آفرینی کنند. منابع متعدد حدیثی و اعتقادی دربارهٔ این موضوع سخن گفته‌اند، اما مهم‌ترین و اصیل‌ترین مرجع، بی‌تردید خود قرآن کریم است؛ کتابی که انسان را به سوی غایت وجودی‌اش هدایت می‌کند و مسیر رشد، کمال و قرب الهی را در پیش‌ِ چشم او می‌گشاید.در میان همهٔ متون و دعایی که با عبارت نورانی«اللَّهُمَّ ارْزُقْنَا تَوْفِیقَ الطَّاعَهِ»آغاز می‌شود و به‌راستی می‌توان آن را منشوری برای ترسیم جامعهٔ ایده‌آل مهدوی دانست.

این دعا دو بخش دارد:

۱. بخش نخست، صفات و ویژگی‌های فرد مؤمن و انسان مطلوب در نگاه حضرت را بیان می‌کند.۲. بخش دوم، نقش‌ها و گروه‌های اجتماعی را برمی‌شمارد و از خداوند می‌خواهد که هر قشر را به گونه‌ای پرورش دهد که بتوانند در تحقق جامعهٔ مهدوی سهم خویش را ادا کنند.گرچه فرازهای دعا دربارهٔ صفات فردی سخن می‌گوید، اما در حقیقت طرحی برای ساخت نظام اجتماعی آرمانی ارائه می‌کند؛ زیرا جامعهٔ عادلانه زمانی شکل می‌گیرد که هر فرد در جایگاه خود، نقش خویش را درست بشناسد و به آن عمل کند.

۱. انسان آرمانی در نگاه حضرت ولی‌عصر(عج)
در آغاز دعا، از خداوند تقاضا می‌شود که بندگان را به طاعت و فرمانبری موفق بدارد، آنان را از آلودگی گناه دور سازد، نیت‌ها را پاکیزه و درونیات را صادق قرار دهد، و دل‌ها را به نور معرفت و شناخت احکام روشن کند. در ادامه، زبان از سخن ناروا، چشم از خیانت، و گوش از لغو و غیبت بازداشته می‌شود؛ دستان از ظلم و شکم از حرام پاک می‌گردد. این مجموعهٔ نورانی نشان می‌دهد که جامعهٔ مهدوی از انسان‌هایی ساخته می‌شود که در آن، اخلاق فردی، عصمت عملی، پاکی نیت، صداقت و آگاهی بنیاد اصلی تربیت است.

۲. نقش‌های اجتماعی در جامعهٔ مهدوی
در بخش دوم دعا، حضرت ولی‌عصر(عج) به تفصیل از اقشار مختلف جامعه یاد می‌کنند و برای هر کدام فضیلتی ضروری می‌طلبند؛ فضیلتی که فقدان آن، نظام اجتماعی را از درون تضعیف می‌کند.

عالمان و متعلّمان:
عالمان باید به زهد، خیرخواهی و وارستگی آراسته باشند؛ چراکه علم بدون تقوا نه هدایتگر است و نه مصلح. یادگیرندگان نیز باید با تلاش، رغبت و پیگیری درس بیاموزند. جامعهٔ مهدوی جامعه‌ای است که علم و عمل در آن در کنار یکدیگر معنا دارند.

شنوندگان و مردمان عادی:
برای آنان پذیرش موعظه، تبعیت از حق و آمادگی برای اصلاح خواسته شده است؛ زیرا جامعه بدون مردمِ آگاه و شنوا، به عدالت نمی‌رسد.

بیماران روحی و جسمی، و درگذشتگان:
برای بیماران شفا و آرامش، و برای درگذشتگان رأفت و رحمت درخواست شده است. حتی کسانی که در میان ما نیستند، با دعای خیر خود یاران لشکر مهدوی محسوب می‌شوند.

پیران، جوانان و زنان:
پیران باید سرشار از وقار و سکینه باشند و نماد تجربه و ثبات جامعه.جوانان باید آکنده از بازگشت، توبه، نشاط معنوی و ارادهٔ پاک باشند؛ زیرا جوان موتور حرکت جامعهٔ عدل مهدوی است.و زنان، که نقشی بنیادین در تربیت نسل‌ها دارند، باید از حیاء، عفت و پاکدامنی بهره‌مند باشند. تأکید بر زنان نه به معنای تحدید، بلکه تأکید بر جایگاه بی‌بدیل آنان در بنا کردن خانه‌ها، ارزش‌ها و آیندهٔ امت مهدوی است.
ثروتمندان و فقیران:
ثروتمندان باید متواضع و اهل بخشش باشند؛ و فقرا صبور، قانع و آرام. هیچ جامعه‌ای بدون تعادل میان این دو قشر پایدار نمی‌ماند.
قاضیان، مجاهدان و نیروهای مسئولیت‌دار:
قاضیان باید مدد الهی بیابند تا در مسیر عدالت لغزش نکنند.مجاهدان باید به یاری و پیروزی الهی مسلح باشند.
حاکمان باید به عدل و مهربانی رفتار کنند؛ و زیردستان باید منصف و خوش‌سیرت باشند.

حجاج و زائران: آنان که نمایندگانِ جامعهٔ اسلامی در بیرون از مرزهای خود هستند، باید بهره‌مند از برکت، رزق و توفیق انجام اعمال باشند، تا پیام‌برِ زیبایی‌های دین باشند.

۳. نتیجهٔ نهایی: نسبت فرد با جامعهٔ مهدوی
این دعا ما را به این حقیقت هدایت می‌کند که هر انسان پیش از آن‌که به اصلاح جامعه بیندیشد، باید جایگاه خود را بشناسد؛ ببیند در کدام نقش قرار دارد، چه وظیفه‌ای بر دوش او نهاده شده، و چگونه می‌تواند سهم خویش را در بنا کردن جامعهٔ موعود ایفا کند.اگر هر فرد، در هر قشر و مقام، به وظیفهٔ خویش عمل کند، جامعه‌ای که در این دعا ترسیم شده، نه رؤیایی دور، بلکه حقیقتی نزدک وقابل تحقق خواهدبود.