گزارشگران رخدادهای روز عاشورا چه کسانی بودند؟

به گزارش «مبلغ» به نقل از اسلام کوئست، پرسش: در واقعه‌ی روز عاشورا و در لحظه‌ی شهادت امام حسین(ع) و یارانش، مکالمات بین امام و اصحاب را چه کسی شنید و روایت کرد؟

پاسخ: اصل شهادت امام حسین(ع) در روز عاشورا و برخی از اتفاقات آن توسط رسول خدا(ص)،[۱] امام علی(ع)، حضرت زهرا(س)[۲] و امام حسن(ع) و حتی پیامبران الهی[۳] بیان شده است. تمام اینها علاوه بر آن چیزی است که امامان بعدی از راه دانش غیب آن‌را مطرح فرموده‌اند.

اما نسبت به گزارش‌های معمول تاریخی باید گفت که برخی جزئیات واقعه‌ی عاشورا توسط دو گروه همراهان و دشمنان امام(ع) نقل شده است:

اهل‌بیت و اصحاب امام حسین(ع)

برخی از اتفاقات روز عاشورا توسط حضرت زینب(س)، امام سجاد(ع)، امام باقر(ع)، و فاطمه بنت الحسین[۴] نقل شده است. و بر اساس برخی گزارش‌ها، افراد دیگری هم در میان اهل‌بیت و یاران حضرتشان بودند که به فوز شهادت نرسیده؛[۵] لذا بخشی از اخبار روز عاشورا نیز می‌تواند توسط آنان بیان شده باشد؛ مانند:

۱. ضحاک بن عبدالله مشرقی همدانی

ضحّاک از اصحاب امام حسین(ع) بود، ولی در روز عاشورا نجات پیدا کرد. وی گفت شب عاشورا گروهی از سواران دشمن‏ سپاه امام(ع) را زیر نظر داشتند، و حضرت‌شان(ع) در حال قرائت آیه ۱۷۸ و ۱۷۹ سوره آل‌عمران بود. مردی از آن سواران این آیه‏ را شنید و گفت: قسم به خدای کعبه ما همان پاکانی هستیم که از شما جدا شده ‏ایم! …[۶]

۲. عقبه بن سمعان

وی غلام رباب همسر امام حسین(ع) بود. وقتی او را اسیر کردند، عمر بن سعد از نام و نشان او پرسید و او در جواب گفت که من غلام هستم. عمر سعد نیز او را رها کرد.[۷]

وی گفت: من همراه حسین(ع) از مدینه به مکه، و از مکه به عراق با او بیرون آمده بودم، و تا کشته شدنش از او جدا نشدم. نه در مدینه، نه در مکه، نه در راه و نه در عراق و نه در لشکرش تا روز قتلش هیچ کلمه‏ ای به مردم نفرموده بود که من نشنیده باشم؛[۸] لذا برخی از گزارش‌های روز عاشورا از سوی وی بیان شده است.[۹]

سپاه عمر بن سعد

از میان سپاه عمر بن سعد نیز افرادی تاریخ روز عاشورا را گزارش کردند:

۱. حمید بن مسلم ازدی

او از لشکریان عمر سعد بود و برخی از وقایع را ذکر کرد؛ مانند:

الف) نامه عبیدالله بن زیاد به عمر بن سعد برای ممنوع نمودن رسیدن آب بر سپاه امام حسین(ع).[۱۰]

ب) حمله به خیمه‌های امام حسین(ع).[۱۱]

ج) حمل سرهای شهدا به سمت کوفه.[۱۲]

۲. ثابت بن هبیره که خبر شهادت عمرو بن قرظه بن کعب‏ را بیان کرد.[۱۳]

۳. یحیی بن هانی بن عروه المرادی‏ که جریان شهادت نافع بن هلال جملی را نقل کرد.[۱۴]

۴. نضر بن صالح ابو زهیر عبسی‏.[۱۵]

این تنها نام بخشی از راویان بود و شاید علاوه بر آنها بسیاری دیگر از افراد سپاه دشمن -به ویژه توابین- بعدها خود راوی این حماسه پرشور شده باشند.

 

پی نوشت:

[۱]. «پیامبر اسلام(ص) و گریه بر امام حسین(ع)»، ۳۰۴۱۸؛ «پیشگویی‌های پیامبر اکرم(ص)»، ۴۵۴۰۴؛ «بوسه پیامبر(ص) به زیر گلوی امام حسین(ع)»، ۱۰۸۲۶۰.

[۲]. «رابطه میان حضرت فاطمه(س) و امام حسین(ع) با بوی سیب»، ۷۰۵۴۸

[۳]. «گریه و عزاداری انبیا بر امام حسین(ع)»، ۴۶۸۷۶؛ «فرشتگان و پیامبران و زیارت امام حسین(ع) در کربلا»، ۳۲۱۹۳.

[۴]. شیخ صدوق، الامالی، ص ۱۶۴ – ۱۶۵، بیروت، اعلمی، چاپ پنجم، ۱۴۰۰ق.

[۵]. «بازماندگان از همراهان امام حسین(ع) در کربلا»، ۱۰۰۹۶۴.

[۶]. ابو مخنف کوفی، لوط بن یحیی، وقعه الطف، محقق، مصحح، یوسفی غروی، محمد هادی‏، ص ۲۰۲ – ۲۰۳، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ سوم، ۱۴۱۷ق.

[۷]. بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، ج ۳، ص ۲۰۵، بیروت، دار الفکر، چاپ اول، ۱۴۱۷ق.

[۸]. وقعه الطف، ص ۱۸۷

[۹]. همان، ص ۱۷۰ و ۱۷۶.

[۱۰]. همان، ص۱۹۱.

[۱۱]. همان، ص ۲۲۸ – ۲۲۹.

[۱۲]. همان، ص ۲۶۰.

[۱۳]. طبری، أبو جعفر محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک(تاریخ طبری)، تحقیق، ابراهیم، محمد أبو الفضل، ج ۵، ص ۴۳۴، بیروت، دار التراث، چاپ دوم، ۱۳۸۷ق.

[۱۴]. همان، ص ۴۳۵.

[۱۵]. همان، ص ۴۳۴.