روزه‌ را در ذهن کودکان تخریب نکنیم/ روزه‌داری؛ فرصتی برای بازسازی اراده و تربیت نسل آینده

به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، حجت‌الاسلام صادق مجیدی در گفت‌و‌گویی درباره اینکه روزه چگونه می‌تواند اراده انسان را بازسازی کند، بیان داشت:‌ اراده را می‌توان همانند یک عضله در نظر گرفت که در صورت عدم استفاده، دچار تضعیف می‌شود. در سبک زندگی معاصر، گرایش به ارضای آنی خواسته‌ها؛خواه در مصرف، مشاهده، گفتار یا واکنش امری رایج است. به همین خاطر روزه‌داری دقیقاً بر شکافتن این چرخه «میل و اجرا» متمرکز است و تمرینی عملی برای «توانایی نفی» فراهم می‌آورد.

بنابر روایت آنا، وی افزود: این خودداری تنها محدودیت در جذب غذا و نوشیدنی نیست؛ بلکه بستری برای تقویت قوای نفسانی و کنترل هیجانات است. هنگامی که فرد در طول روز قادر به مقاومت در برابر نیاز‌های اساسی جسمانی است، این توانایی به‌ طور ناخودآگاه در حوزه‌های دیگر مانند کنترل خشم، شهوت و زبان نیز تقویت می‌شود. این امر با آموزه‌های دینی همسو است که تأکید دارند فرد روزه‌دار در مواجهه با تحریک با یادآوری جایگاه روزه‌داری واکنش آنی را با اراده الهی جایگزین کند.

نسبت روزه‌داری و کنترل هیجانات

این کارشناس دینی با تأکید بر اینکه رابطه معناداری میان روزه‌داری و کنترل سه حوزه اصلی هیجانی و رفتاری؛ خشم، شهوت و زبان وجود دارد، ابراز داشت: کنترل خشم یعنی تعدیل وضعیت فیزیولوژیک بدن از طریق روزه‌داری، زمینه‌ساز کاهش سطح تحریک‌پذیری سیستم عصبی است. مکثی که فرد روزه‌دار هنگام مواجهه با ترافیک یا کلام توهین‌آمیز اعمال می‌کند (با یادآوری عبارت «من روزه‌ام»)، در واقع تمرین کنترل خشم است. این مکث کوتاه، مانع از واکنش‌های رفتاری مخرب می‌شود.

وی ادامه داد: یا در کنترل شهوت؛ روزه‌داری سطح تحریک‌پذیری عمومی بدن را کاهش می‌دهد و به فرد این فرصت را می‌دهد که از حالت واکنشی صرف خارج شده و به عاملیت خودآگاه دست یابد. همچنین برای کنترل زبان؛ روزه حقیقی نیازمند خویشتن‌داری در حوزه کلام نیز هست. امتناع از غیبت یا گفتار نامناسب، حتی در مواقعی که فرد نیازمند تغذیه است، نشان‌دهنده موفقیت در دستیابی به بُعد جامع روزه‌داری است.

 رمضان؛ کارگاه سالانه خودسازی

این کارشناس مذهبی ماه رمضان را کارگاهی سالانه برای خودسازی دانست و اظهار داشت: زیرا دارای ساختار زمانی مشخص، برنامه معنوی تعریف‌شده و تمرین عملی مستمر است. تفاوت عمده آن با دوره‌های آموزشی کوتاه‌مدت، اجرای تمرینات در بافت زندگی روزمره است.

وی گفت: این ماه، بستر تغییر ریتم زندگی فراهم می‌آورد. فردی که به دشواری برای سحر بیدار می‌شد، یک ماه هر روز بر اساس یک برنامهٔ منظم معنوی فعالیت می‌کند. این دوره سی روزه، فرصتی برای بازتنظیم اساسی اخلاقی و رفتاری فراهم می‌آورد و زمینه را برای تحولی بنیادین درونی مهیا می‌سازد، آنچنان که قرآن بیان می‌دارد: «إِنَّ اللَّهَ لَا یُغَیِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّىٰ یُغَیِّرُوا مَا بِأَنفُسِهِمْ».

نقش نهاد خانواده در نهادینه‌سازی فرهنگ روزه در کودکان

حجت‌الاسلام مجیدی با اشاره به اینکه نهادینه‌سازی این فرهنگ در کودکان نیازمند پرهیز از القای تجربه روزه به عنوان یک منبع استرس یا عامل بداخلاقی است، خاطرنشان کرد: الگوبرداری از رفتار والدین به ویژه در سطح کنترل هیجانات نقش محوری دارد. محیطی آرام، سفره‌های افطاری سرشار از صمیمیت و تشویق کودکان برای روزه‌های نیمه‌روزه، حس تعلق و افتخار را در آنان تقویت می‌کند. در این اثنا استفاده از روش‌های تشویقی ساختارمند (مانند سیستم امتیازدهی برای روزه‌های نیمه‌روزه) می‌تواند آموزش تدریجی و غیرمستقیم را محقق سازد.

بهره‌گیری از روزه برای اصلاح عادات نادرست

وی افزود: ماه مبارک رمضان به دلیل پیش‌پذیرش عمومی مفهوم «محدودیت ارادی»، بهترین بستر برای ترک عادات ناپسند محسوب می‌شود. هنگامی که ذهن خود را برای اعمال کنترل در یک بازهٔ زمانی مشخص آماده می‌کند، ادغام ترک یک عادت خاص (مانند پرخوری پس از افطار یا افراط در استفاده از رسانه‌های دیجیتال) در نیت روزه‌داری، احتمال پایداری تغییر رفتار را به شدت افزایش می‌دهد.

این کارشناس دینی تصریح کرد: پیوند دادن ثواب ترک عادت به امر مقدس روزه‌داری، نیروی محرکه لازم برای تداوم این اصلاحات را فراهم می‌آورد. در نتیجه، اگر رمضان تنها به عنوان امتناع از خوردن و آشامیدن تعریف نشود، بلکه به عنوان یک تمرین جدی روانی و معنوی تلقی شود، می‌تواند نقطه عطف سالانهٔ فرد در مسیر خوداصلاحی باشد.