در آموزههای اسلامی، صدقه دادن به نیت اموات از اعمالی دانسته شده است که آثار معنوی فراوانی برای درگذشتگان به همراه دارد. در نقلهایی از رسول خدا صلیاللهعلیهوآله آمده است که صدقه، نوری الهی برای اهل قبور میشود و موجب شادی، آرامش و بهرهمندی آنان از رحمت گسترده خداوند خواهد بود.
در آیینها و باورهای دینی و فرهنگی، گاه اعمالی شکل میگیرند که ریشه در خرافات دارند و گاه از سنتهای معنوی سرچشمه میگیرند. یکی از این رفتارها، زدن بر سنگ قبر هنگام زیارت اهل قبور است.
فردی که برای میت عملى را انجام می دهد، گر چه در نیت باید قصد نیابت نماید، ولى قسمت عمده ثواب آن طبق روایات؛ در نامه عمل او نیز نوشته میشود.
جشن لیلةالرغائب علاوه بر جنبههای مذهبی و فرهنگی، کارکردهای اجتماعی و روانی مهمی نیز دارد. این جشن فرصتی را برای گردهم آمدن مردم، تقویت پیوندهای اجتماعی و افزایش احساس تعلق و همراهی به جامعه فراهم میکند.
«آیا مردگان میتوانند صدای ما را بشنوند؟ وهابیت میگوید نه، اما قرآن، روایات پیامبر و اهل بیت پاسخی متفاوت دارند. از کفنها و قبرها گرفته تا زیارتها، مردگان با ما ارتباط برقرار میکنند و این ارتباط، تنها افسانه نیست!»
لطف و بخشش خداوند مهربان فقط مخصوص حال زندهها نیست؛ بلکه بعد از مرگ، رحمت الهی شامل حال اموات نیز میشود.
همیشه از گذشتگان ما یاد شده است که اموات شبهای جمعه به خانه خود سر میزنند، اما این موضوع چقدر صحت دارد؟
در کتاب «کافی» از حضرت صادق (علیه السلام) نقل شده است که: «شخص مؤمن پس از مرگش از خانواده خویش دیدار میکند و در مورد وضع آنها، آنچه را که از آن مسرور گردد، بیند و آنچه را که از آن اندوهناک شود، بر او مخفی ماند».
آنچه درباره آمدن اموات به دیدار بازماندگان مطرح است، این است که بر اساس روایات، ارواح مردگان هر چند گاهی به اذن خداوند به دیدار خانوادهشان میآیند و آن ها را میبینند.
در روایات برای زیارت کردن قبر، آدابی ذکر شده است که در پاسخ تفصیلی تعدادی از آنها بیان می شود. اما علاوه بر موارد مذکور در روایات، در میان عرف نیز سنت هایی وجود دارد. یکی از این سنت ها زدن سنگ به قبر است که گاه با این دلیل همراه است که مرده صدایمان را بشنود.
بر اساس قرآن و احادیث ائمه اطهار(ع) بهترین خیرات برای شادی روح والدین و اموات اعمالی همچون نماز، دعا و موارد دیگر است که انجام آنها هم برای فرد و هم برای اموات ثواب دارد.
وقتی داغ عزیزی بر دل مینشیند، امید به دیدار دوباره در جهانی دیگر، تنها مرهم روح خسته ماست. اما آیا این امید فقط یک تسلای عاطفی است یا ریشه در باورهای دینی ما دارد؟