هشدار تاریخ ساز امام علی(ع) در نهجالبلاغه درباره جامعهای که مسئولیتهایش را فراموش میکند: «اگر امر به معروف و نهی از منکر را رها کنید، بدترین شما بر شما حاکم میشوند و دعاهایتان بیپاسخ میماند.»
پژوهشگر قرآنی با اشاره به فرازهای پایانی خطبه همام گفت: امیرالمؤمنین(ع) بعد از اینکه همّام جان به جانآفرین تسلیم کرد، فرمود: «به خدا سوگند، من از این پیشامد بر همام بیمناک بودم» و این رازی است که از آغاز خطبه متقین در جان همام ریشه زد و در تجلی ولایت، جان او را به وصال کشاند.
امام علی (ع) در حکمت ۶۸ نهج البلاغه، عفت را مایه آبرومندی و سربلندی فقیر دانسته و شکرگزاری را زیور و مایه فزونی نعمت برای ثروتمند معرفی میکند.
در حکمت ۴۲ نهج البلاغه، امام علی (ع) به نقش بیماری در کاهش گناهان، اهمیت عمل صالح و نیت درست در رسیدن به بهشت اشاره میکنند. ایشان تاکید دارند که بیماری پاداشی ندارد، اما میتواند فرصتی برای پاکسازی روح باشد.
انسان متقی وقتی در این دنیا عبادت میکند و معارف قرآن و اهل بیت(ع) را میآموزد و به آنها عمل میکند، در حقیقت در بهشت برین و جاویدان، از نعمتهای الهی متنعم است.
کارشناس علوم قرآن و حدیث در تبیین حکمت ۱۹۸ نهجالبلاغه در برنامه «شنبههای علوی» به یکی از پیچیدهترین آسیبهای فکری و اجتماعی اشاره کرد؛ استفاده از مفاهیم حق برای رسیدن به اهداف باطل، همانگونه که امام علی (ع) دربارهی خوارج فرمودند: «کلمهُ حقٍّ یُرادُ بها باطل».
در حکمتهای نهجالبلاغه، امام علی (ع) به تأثیرات عمیق عُجب و ندامت بر روح انسان میپردازد و میفرماید: کار بدی که تو را ناراحت میسازد نزد خدا بهتر است از کار نیکی که تو را مغرور میکند.
مناسک و مراسم حج مشتمل بر اعمال و رفتار بسیار متواضعانهاى است که در برابر حق انجام مىشود و هیچ عبادتى در میان عبادات تا این حد، نشانههاى تواضع در آن نمایان نیست.
کتاب تمام نهج البلاغه کتابی به زبان عربی، حاوی سخنان امام علی (ع) به تحقیق حجت الاسلام سید صادق موسوی است.
یک پژوهشگر قرآنی با اشاره به شخصیت والای سیدرضی، تدوینگر اثر گرانسنگ نهجالبلاغه درباره استغنای این کتاب از سند گفت: نهجالبلاغه با خروج از دایره ظن و گمان، به درجه نزدیک به قطعیت در صدور رسیده است.
امیرالمؤمنین (علیه السلام) میفرمایند که اساساً مستحبّی که انجام دادنش باعث ضرر خوردن به واجب میشود، مایه قربت و نزدیکی به خدا نیست.
آیت الله جوادی آملی گفتند: حضور در موقعیتهای مشکوک و محل تهمت، از نظر دینی ناپسند است و ممکن است باعث خدشه به حیثیت فرد شود.