محکمات باید مبنای قضاوت انسان باشند؛ از عقایدسازی بر اساس برداشت‌های عرفی، اشعار و خواب‌ها پرهیز کنیم

آیت‌الله حائری شیرازی: تا محکمات خود را حل نکرده‌اید، سراغ متشابهات نروید

آیت‌الله حائری شیرازی با تأکید بر ضرورت توجه انسان به «محکمات» و پرهیز از درگیر شدن با «متشابهات» گفت: انسان نباید پیش از آنکه اصول و مبانی روشن خود را سامان دهد، خود را درگیر مسائل مبهم و قابل تفسیر کند. به گفته وی، اگر محکمات انسان درست و استوار شوند، بسیاری از متشابهات نیز به‌تدریج در جایگاه واقعی خود قرار خواهند گرفت.
آیت‌الله حائری شیرازی با اشاره به آموزه‌های قرآن کریم درباره محکمات و متشابهات، بر ضرورت شناخت جایگاه هر یک در زندگی انسان تأکید کرد و گفت: قرآن به ما می‌آموزد که تا زمانی که محکمات خود را حل نکرده‌ایم، نباید درباره متشابهات اظهارنظر کنیم.وی با بیان اینکه برخی افراد بدون آنکه در اصول و مبانی روشن به نتیجه رسیده باشند، خود را درگیر مسائل پیچیده و مبهم می‌کنند، افزود: کسانی که هنوز از محکمات فارغ نشده‌اند، پرچم متشابهات را به دست می‌گیرند و به دنبال آن حرکت می‌کنند؛ در حالی که این شیوه درست نیست.
آیت‌الله حائری شیرازی برای توضیح بهتر این موضوع، از مثال جدول کلمات متقاطع استفاده کرد و گفت: همان‌گونه که در جدول، ابتدا باید سراغ بخش‌هایی رفت که پاسخ آنها روشن است و سپس از آنها برای حل بخش‌های دشوارتر کمک گرفت، در مسائل فکری و اعتقادی نیز باید متشابهات را بر اساس محکمات تفسیر کرد، نه اینکه محکمات را با متشابهات کنار بگذاریم.وی در ادامه، محکمات را به متغیر و متشابهات را به تابع تشبیه کرد و توضیح داد که در این نگاه، این محکمات هستند که باید جهت و جایگاه متشابهات را مشخص کنند. بنابراین اگر اصول و مبانی انسان درست شکل گرفته باشد، مسائل فرعی و مبهم نیز راحت‌تر قابل فهم خواهند بود.
پرهیز از ساختن عقاید بر اساس برداشت‌های مبهم
آیت‌الله حائری شیرازی همچنین نسبت به شکل دادن عقاید بر اساس برداشت‌های عرفی، اشعار و مسائل غیرقطعی هشدار داد و گفت: انسان نباید عقاید خود را از ارتکازات عرفی یا اشعار بگیرد؛ چراکه این امور می‌توانند در زمره متشابهات قرار بگیرند.وی تأکید کرد که مبنای اعتقادات باید محکمات باشد و افزود: در مسیر سیر و سلوک نیز انسان باید ابتدا محکمات خود را درست کند؛ چراکه وقتی اصول اصلاح شوند، متشابهات نیز به‌تدریج اصلاح خواهند شد.این استاد اخلاق با اشاره به مسئله خواب نیز خاطرنشان کرد که نباید هر خوابی را به‌عنوان یک حقیقت قطعی تلقی کرد. به گفته وی، گاهی خواب‌هایی که انسان می‌بیند، تحت تأثیر خواسته‌ها و تمایلات او قرار دارند و از همین رو نمی‌توان آنها را هم‌ردیف امور قطعی و روشن دانست.
در روابط خانوادگی به متشابهات یکدیگر گیر ندهیمآیت‌الله حائری شیرازی در بخش دیگری از سخنان خود، این موضوع را به روابط خانوادگی و اجتماعی پیوند زد و گفت: در رابطه با خانواده و دوستان، نباید بیش از اندازه به متشابهات یکدیگر حساس شد.
وی با بیان اینکه لازم نیست همه افراد در جزئیات، سلیقه‌ها و برداشت‌های خود دقیقاً شبیه یکدیگر باشند،
افزود: نباید انتظار داشته باشیم متشابهات ما با متشابهات دیگران کاملاً تطابق داشته باشد. آنچه اهمیت دارد، توافق بر سر محکمات و اصول اساسی است.
بر این اساس، در روابط خانوادگی نیز می‌توان به جای تمرکز افراطی بر تفاوت‌های جزئی، بر ارزش‌ها و اصول مشترک تأکید کرد؛ چراکه بسیاری از اختلافات زمانی بزرگ می‌شوند که انسان به جای توجه به مسائل اساسی، تمام انرژی خود را صرف جزئیات و برداشت‌های قابل تفسیر می‌کند.
تربیت فرزندان؛ محکمات را پیدا کنیدوی در ادامه سخنان خود به موضوع تربیت فرزندان اشاره کرد و گفت: در تربیت اولاد باید ببینیم چه چیزهایی از محکمات است و تلاش کنیم همان اصول را برای فرزند خود پیدا کنیم.
آیت‌الله حائری شیرازی هشدار داد که والدین نباید بیش از اندازه درگیر متشابهات رفتاری فرزندان خود شوند و به خاطر هر رفتار یا سلیقه متفاوتی، آنان را تحت فشار قرار دهند.وی افزود: برخی والدین دائماً به متشابهات فرزندشان، چه دختر و چه پسر، گیر می‌دهند و همین مسئله می‌تواند به رابطه میان والدین و فرزند آسیب بزند. اگر حساسیت والدین نسبت به مسائل فرعی و جزئی بیش از اندازه شود، ممکن است رفاقت و صمیمیت میان آنها از بین برود و فرزند برای یافتن کسی که او را بپذیرد، به دنبال دوست دیگری برود.از این منظر، تربیت صحیح به معنای کنترل تمام جزئیات زندگی فرزند نیست، بلکه والدین باید بتوانند اصول اساسی و ارزش‌های بنیادین را به فرزند منتقل کنند و در کنار آن، برای تفاوت‌های فردی و سلیقه‌ای او نیز فضای مناسبی در نظر بگیرند.
محکمات؛ نقطه اتکای انسان در زندگی
سخنان آیت‌الله حائری شیرازی را می‌توان دعوتی به اولویت‌بندی
در زندگی دانست؛ اینکه انسان پیش از پرداختن به مسائل پیچیده، مبهم و اختلاف‌برانگیز، ابتدا تکلیف خود را با اصول روشن و اساسی مشخص کند.
در چنین نگاهی، محکمات همچون ستون‌های اصلی زندگی هستند و متشابهات باید در پرتو آنها فهمیده شوند. انسان اگر در اصول اساسی خود ثبات داشته باشد، در مواجهه با مسائل فرعی و مبهم نیز کمتر دچار سردرگمی خواهد شد.این رویکرد در روابط خانوادگی و تربیت فرزندان نیز اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند؛ چراکه توجه بیش از اندازه به جزئیات می‌تواند انسان را از هدف اصلی تربیت و رابطه دور کند. بنابراین، به جای تلاش برای شبیه‌سازی کامل دیگران با خود، باید بر اصول و ارزش‌هایی تمرکز کرد که واقعاً اهمیت و ثبات دارند.