قرآنسوزی در جهان معاصر؛ از واکنشها تا پشتپردههای افراطگرایی
قرآنسوزی در دهههای اخیر بارها به بحرانهای دیپلماتیک و موجهای اعتراض در جهان اسلام انجامیده است. این پدیده نه صرفا یک رفتار فردی، بلکه رخدادی سیاسی و رسانهای است که بازیگران افراطی، جریانهای اسلامهراس و گاه رقابتهای ژئوپلیتیک از آن بهره میبرند. در این گزارش، ضمن مرور تاریخی هتاکی به قرآن، واکنش گروههای دینی و تحلیل منافع پشتپرده این اقدامات بررسی میشود.
به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، قرآن کریم در سنت اسلامی کلام وحی و محور هویت ایمانی مسلمانان است. تعرض به آن، تعرض به هویت دینی و جمعی امت اسلامی تلقی میشود. تاریخ نشان میدهد که هتاکی به قرآن غالبا در بستر منازعات سیاسی و مذهبی رخ داده و هرگز پدیدهای صرفا شخصی یا تصادفی نبوده است.
در قرون وسطی و همزمان با جنگهای صلیبی، فضای خصومت دینی در اروپا به تولید ادبیات ضداسلامی انجامید. برخی نسخههای قرآن در جریان درگیریهای نظامی نابود شد و مناظرات تند الهیاتی میان روحانیان مسیحی و علمای مسلمان شکل گرفت. هرچند این اقدامات سازمانیافته و فراگیر نبود، اما در حافظه تاریخی مسلمانان به عنوان نشانهای از نزاع دینی ثبت شد.
در عصر استعمار، در برخی مناطق شمال آفریقا و شبهقاره هند گزارشهایی از بیحرمتی به قرآن وجود دارد که عمدتا در بستر سرکوبهای سیاسی و تحقیر فرهنگی رخ داده است. در این موارد، واکنش علمای مسلمان غالبا دعوت به مقاومت مدنی، حفظ وحدت و پرهیز از درگیری کور بوده است.
در دوره معاصر، قرآنسوزی وارد مرحلهای رسانهای شد. در سال ۲۰۱۰ کشیش افراطی آمریکایی اقدام به سوزاندن قرآن کرد و تصاویر آن در سطح جهانی منتشر شد. در سالهای ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ نیز اقدامهایی مشابه در سوئد و دانمارک صورت گرفت که با واکنش شدید کشورهای اسلامی مواجه شد. سازمان همکاری اسلامی نشست اضطراری برگزار کرد و بسیاری از دولتهای مسلمان سفرای کشورهای مربوط را احضار کردند.
واکنش گروههای دینی به قرآنسوزی
در جهان اسلام، مراجع شیعه و علمای اهل سنت عموما این اقدامات را محکوم و بر ضرورت پاسخ عقلانی و وحدتآفرین تأکید کردهاند. بیانیههای رسمی حوزههای علمیه در ایران و عراق، الازهر مصر، شورای علمای اندونزی و اتحادیه علمای مسلمان، قرآنسوزی را مصداق نفرتپراکنی و تحریک خشونت دانستهاند. در عین حال بسیاری از این بیانیهها از مسلمانان خواستهاند که از مسیر حقوقی و دیپلماتیک موضوع را پیگیری کنند.
در میان رهبران مسیحی نیز واکنشهای مهمی ثبت شده است. واتیکان و شورای جهانی کلیساها در موارد متعدد قرآنسوزی را محکوم کرده و آن را مغایر با روح مسیحیت و همزیستی ادیان دانستهاند. برخی خاخامهای یهودی نیز این اقدامات را محکوم کرده و هشدار دادهاند که توهین به کتاب مقدس هر دینی به تضعیف گفتوگوی ادیان میانجامد.
این همگرایی نسبی رهبران ادیان نشان میدهد که قرآنسوزی نماینده جامعه مسیحی یا یهودی نیست، بلکه بیشتر محصول جریانهای افراطی و حاشیهای است.
نقشه از کیست
قرآنسوزیها اغلب توسط افراد یا گروههای افراطی انجام شده که از خلأهای قانونی در حوزه آزادی بیان استفاده میکنند. با این حال، بهرهبرداری سیاسی و رسانهای از این رویدادها امری انکارناپذیر است.
در برخی موارد، زمانبندی این اقدامات همزمان با مذاکرات حساس سیاسی یا بحرانهای منطقهای بوده است.
ابعاد دینی و قرآنی
قرآن کریم در مواجهه با اهانت، رویکردی مبتنی بر حکمت و پرهیز از چرخه توهین توصیه میکند. در سوره انعام آیه ۱۰۸ آمده است که به معبودهای دیگران دشنام ندهید تا آنان نیز از روی دشمنی به خداوند دشنام نگویند. این آیه مبنایی برای مدیریت تنش دینی و جلوگیری از گسترش کینه معرفی شده است. همچنین در سیره پیامبر اسلام گزارش شده که ایشان در برابر اهانتهای لفظی با صبر و اخلاق پاسخ میدادند.
در عین حال، فقه اسلامی اهانت به مقدسات را عملی حرام و مستوجب مجازات میداند و بسیاری از کشورهای اسلامی قوانین کیفری مشخصی برای آن دارند. این تفاوت رویکرد حقوقی میان کشورها یکی از عوامل شکلگیری تنش در عرصه بینالمللی است.
واکنش رهبران دینی در جهان اسلام و حتی در میان مسیحیان و یهودیان نشان میدهد که اکثریت ادیان با این رفتار مخالفاند. در عین حال، جریانهای افراطی و سیاستورزان قطبیساز از این بحرانها بهره میبرند.
ارسال دیدگاه
مجموع دیدگاهها : 0در انتظار بررسی : 0انتشار یافته : ۰