وقتی پیری پدر و مادر، امتحان بزرگی برای فرزندان می‌شود

به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، آیات ۱۸ تا ۲۷ سوره اسراء بخشی از توصیه‌های حکیمانه الهی است که با نگاهی جامع به زندگی انسان، او را به تعادل میان دنیا و آخرت، رعایت حقوق دیگران و حفظ حرمت خانواده دعوت می‌کند.

بنابر روایت فارس، در میان این آیات، جایگاه ویژه‌ای به احترام پدر و مادر اختصاص یافته است؛ موضوعی که نشان از عمق پیوند میان ایمان، اخلاق و خانواده در نگاه قرآن دارد.

دنیادوستی یا آخرت‌گرایی؛ انتخاب مسیر زندگی

آیات ابتدایی این بخش، دو گروه از انسان‌ها را توصیف می‌کند: کسانی که هدفشان تنها دنیا و لذت‌های زودگذر آن است و کسانی که به رضایت الهی و سعادت آخرت چشم دارند. قرآن بیان می‌کند که هرکس تنها برای دنیا تلاش کند، بهره‌ای محدود و گذرا از آن خواهد داشت، در حالی‌که تلاش برای آخرت، ثمره‌ای ماندگار دارد. این مقدمه، ذهن مخاطب را آماده می‌کند تا بداند مسیر درست زندگی تنها با نیت پاک و هدف متعالی معنا پیدا می‌کند.

پایه‌های یک جامعه اخلاقی

در ادامه آیات، خداوند مجموعه‌ای از دستورهای اخلاقی را بیان می‌کند که ستون‌های اصلی یک جامعه سالم‌اند: پرستش نکردن جز خدا، نیکی به والدین، کمک به خویشاوندان، یتیمان و نیازمندان، پرهیز از اسراف، و دوری از بخل. این توصیه‌ها، نوعی منشور انسانی و اخلاقی هستند که به زندگی نظم و معنا می‌دهند.

جایگاه پدر و مادر در نگاه الهی

در میان این فرمان‌ها، تأکید ویژه‌ای بر احترام به پدر و مادر دیده می‌شود. خداوند پس از فرمان به توحید، بلافاصله توصیه به احسان نسبت به والدین را ذکر می‌کند؛ گویی سپاس از آنان، ادامه شکر پروردگار است.

قرآن یادآور می‌شود که اگر یکی یا هر دو در پیری به تو رسیدند، حتی نباید کلمه‌ای که نشان از بی‌احترامی باشد بر زبان بیاوری، بلکه باید با لحنی نرم و نگاهی مهربان با آنان سخن بگویی. این تأکید نشان می‌دهد که احترام به والدین فقط در رفتار بیرونی خلاصه نمی‌شود، بلکه ریشه در دل و نیت انسان دارد.

مراقبت در دوران پیری والدین

یکی از لطیف‌ترین فرازهای این آیات، توجه به دوران پیری پدر و مادر است. در این مرحله از زندگی، آنان ممکن است نیازمندتر، حساس‌تر و آسیب‌پذیرتر شوند. قرآن انسان را به یاد گذشته می‌اندازد، زمانی که او ناتوان بود و والدینش با زحمت و محبت بی‌دریغ از او مراقبت کردند. اکنون نوبت فرزند است که با همان مهر و صبر، بار مسئولیت آنان را بر دوش گیرد. دعا برای والدین، نشانه‌ای از این قدردانی درونی است؛ «پروردگارا، بر آن دو رحمت آور، همان‌گونه که مرا در کودکی پرورش دادند».

نیکی در عمل، نه فقط در سخن

تفسیر آیات نشان می‌دهد که نیکی به والدین تنها به رفتار ظاهری محدود نیست. گاهی ممکن است انسان در ظاهر مؤدب باشد اما در دل از آنان ناراحت شود یا سخنانشان را بی‌اهمیت بداند. قرآن از مؤمن می‌خواهد که این احترام درونی را نیز حفظ کند و همواره خود را در برابر آنان متواضع بداند. تواضع در برابر والدین، نشانه‌ای از درک نعمت وجودشان است.

اعتدال در رفتار مالی

در ادامه، قرآن از افراط و تفریط در خرج کردن نهی می‌کند. اسراف، نشانه غفلت از ارزش نعمت‌هاست و بخل نیز مانع دستگیری از نیازمندان می‌شود. خداوند انسان را به میانه‌روی دعوت می‌کند تا هم خود در رفاه باشد و هم دیگران از بخشش او بهره‌مند شوند.

این تعادل در رفتار مالی، به نوعی ادامه همان روح مسئولیت‌پذیری است که در نیکی به پدر و مادر و جامعه مطرح شد.

نگاه جامع به خانواده و جامعه

در این آیات، رابطه انسان با والدین، خویشاوندان و محرومان، به‌صورت زنجیره‌ای از مسئولیت‌های اخلاقی مطرح شده است. قرآن نمی‌خواهد انسان را فقط در عبادت فردی خلاصه کند، بلکه او را در متن خانواده و جامعه تعریف می‌کند. هر رفتاری با پدر و مادر، هر انفاقی به نیازمندان و هر گفتار مهربانی، بخشی از عبادت واقعی است.

احترام به والدین، مهم‌ترین خصوصیت مؤمن

آیات ۱۸ تا ۲۷ سوره اسراء تصویری از انسان مؤمن ارائه می‌دهد که در همه ابعاد زندگی‌اش عدالت و محبت را رعایت می‌کند. محور این تصویر، خانواده است؛ جایی که احترام به والدین، آغاز همه ارزش‌های اخلاقی است. کسی که در خانه‌اش مهربان و قدردان باشد، در جامعه نیز رفتاری انسانی خواهد داشت. قرآن با این آیات، یادآور می‌شود که راه بندگی خدا از دل خانه می‌گذرد؛ جایی که عشق، صبر و احترام معنا پیدا می‌کند.

تلاوت این آیات را که در صفحه ۲۸۴ قرآن کریم واقع است، ببینید و بشنوید.