وقتی عدالت در انبوه شعارهای اقتصادی گم می‌شود

به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، محمد احمدی طی یادداشتی با عنوان «نگاهی به پیامدهای رواج خوانش‌های تک‌بُعدی از مسائل اجتماعی در فضای رسانه‌ای» نوشت:

بنابر روایت تسنیم، در فضای پیچیده رسانه‌ای امروز، گاه شاهد رواج نوعی از تحلیل‌های اجتماعی هستیم که با شعارهایی به ظاهر روشنگر، اما در عمق خود، واقعیت‌های چندبُعدی جامعه را در قالب فرمول‌هایی ساده و تک‌عاملی فشرده می‌کنند. این گونه تحلیلها که معمولاً بر یک تقابل فرضی متمرکز می‌شوند و همه مشکلات را به یک عامل تقلیل می‌دهند، اگرچه ممکن است در کوتاه‌مدت توجه برانگیز باشند، اما در درازمدت، به جای روشنگری، به ابهام‌آفرینی و شکاف‌افزایی در درک جمعی منجر می‌شوند. پرسش اصلی این است: آیا می‌توان مسائل عمیق و ریشه‌دار یک جامعه را در چنین قالب‌های ساده‌شده‌ای گنجاند؟ و پیامد تغذیه فکری جامعه با این گونه تحلیل‌ها چیست؟

نادیده گرفتن نقشه دشمن در تفرقه‌افکنی

مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله خامنه‌ای با بینشی راهبردی، همواره بر یک اصل کلیدی تأکید کرده‌اند: «دشمن دو نقطه اساسی را هدف گرفته: یکی وحدت ملی، یکی امنیت ملی». این فرمایش، چراغی برای درک عمیق‌تر تحولات اجتماعی است. تحلیل‌هایی که جامعه را به دوگانه‌ی ساده «مردم در برابر حکومت» فرو می‌کاهند، در واقع ناخواسته آب به آسیاب همان دشمنی می‌ریزند که آرزویش تضعیف همبستگی ملی است. وقتی گفتمان حاکم بر فضای تحلیل، «تقابل» و «دیگری‌سازی» باشد، نتیجه آن می‌شود که جامعه به جای تمرکز بر حل مسائل مشترک، در گرداب اختلافات داخلی فرو می‌رود و «وحدت ملی» که طبق فرمایش رهبر انقلاب «مهم است» و نباید گذاشت به هم زده شود، هدف قرار می‌گیرد.

عدالت؛ مفهومی فراتر از شعارهای اقتصادی

بخشی دیگر از این تحلیل‌های سطحی، همه‌چیز را در کلمه «اقتصاد» خلاصه می‌کنند. حال آنکه از منظر رهبری، حلقه مفقوده و بنیادین‌تر، مفهوم «عدالت» است. ایشان به صراحت فرموده‌اند: «اگر عدالت نباشد، هیچ چیز در جامعه نیست». این کلام، عمق ماجرا را نشان می‌دهد. مشکل اصلی، صرفاً کمبود منابع نیست؛ مشکل، توزیع ناعادلانه فرصت‌ها، مبارزه ناکافی با فساد و احساس بی‌عدالتی در سطوح مختلف است. مطالبه مردم، تنها «نان» نیست؛ مطالبه «حق» است. رهبر انقلاب همچنین بر «امنیت روانی مردم و احیای حقوق عامه» به عنوان یکی از حقوق عمومی تأکید کرده‌اند. بنابراین، رویکردی که مسائل را تنها در سطح اقتصاد کلان می‌بیند و از ابعاد حقوقی، قضایی و اخلاقی عدالت غافل است، به جای درمان ریشه بیماری، تنها بر علائم آن مُسکن می‌زند.

پیامدهای تحلیل‌های شعاری و ناقص

تغذیه روان جمعی با چنین تحلیل‌های ساده‌شده‌ای، سه آسیب جدی به پیکره جامعه وارد می‌کند:

۱. تخریب امکان گفت‌وگوی سازنده: هنگامی که فضای تحلیل به تقابل سیاه و سفید تبدیل شود، هرگونه نقد منطقی و اصلاح‌طلبی درون‌سیستمی، بلافاصله برچسب «سازش» یا «دشمنی» می‌خورد. این امر، فضایی خفقان‌آور برای اندیشمندان دلسوز ایجاد کرده و جامعه را از شنیدن راه‌حل‌های عملی محروم می‌کند.

۲. ایجاد نا امیدی و خشم انباشته: وعده حل سریع مشکلات پیچیده با راه‌حل‌های تک‌بُعدی، نوعی «امیدواری کاذب» ایجاد می‌کند. وقتی این وعده‌ها محقق نمی‌شود، ناامیدی حاصل، به مراتب عمیق‌تر و مخرب‌تر از قبل خواهد بود و می‌تواند به اقدامات غیرمسئولانه و خشونت‌آمیز بینجامد.

۳. غفلت از تهدیدات خارجی: این نگاه، جامعه را چنان در مسائل داخلی غرق می‌کند که از «بصیرت» در برابر توطئه‌های دشمنان خارجی غافل می‌ماند. در حالی که رهبری بارها هشدار داده‌اند که دشمن برای ضربه زدن به ایران، دقیقاً بر ایجاد اختلاف و ناامنی داخلی تمرکز کرده است.

راهکار برون‌رفت؛ بازگشت به تحلیل جامع و مسئولانه

جامعه ایران امروز، نه به شعارهای آتشین و تحلیل‌های تحریک‌آمیز که به «گفتمان‌سازی درمانگر» نیاز دارد. گفتمانی که همه‌جانبه‌نگر باشد؛ مشکل اقتصادی را در کنار مسائل فرهنگی، امنیتی و توطئه‌های خارجی ببیند.

وحدت‌آفرین باشد به جای تعمیق شکاف‌ها، بر منافع و آرمان‌های مشترک ملی تأکید کند. عدالت‌محور باشد. مطالبه خود را نه در سطح شعارهای اقتصادی، که در سطح اجرای عادلانه قانون و توزیع منصفانه فرصت‌ها متمرکز کند. مسئولیت‌پذیر باشد: هر تحلیلگر باید آثار کلام خود بر «امنیت روانی جامعه» و «وحدت ملی» را بسنجد.

رهبر معظم انقلاب با تأکید بر «وحدت ملی» و «عدالت»، در واقع کلیدواژه‌های حل بحران‌های کنونی را در اختیار ما قرار داده‌اند. چالش اصلی، کنار گذاشتن تحلیل‌های احساسی و تک‌بعدی و حرکت به سمت درکی جامع و عالمانه از شرایط است. آینده ایران در گرو همبستگی آگاهانه‌ای است که اجازه ندهد هیچ عاملی، حتی تحلیل‌های به ظاهر مردمی اما ناقص، این «وحدت» را خدشه‌دار کند. تنها با چنین نگاهی است که می‌توان از «خیابان» به عنوان عرصه زندگی و پیشرفت، نه صحنه تقابل و تنش، دفاع کرد.