چرا امیرالمؤمنین(ع) حتی در برابر درخواست برادر خود برای دریافت سهم بیشتر از بیت‌المال ایستادند و گرفتن حق ناچیز یک مورچه را نیز نافرمانی خدا دانستند؟ بررسی سیره علوی نشان می‌دهد که رعایت حق‌الناس، مقابله با تبعیض و بازگرداندن حقوق تضییع‌شده، از اصول بنیادین عدالت در حکومت امام علی(ع) بود.
از نگاه امام صادق(ع)، برکت تجارت تنها در سود بیشتر نیست؛ مدارا با مشتری پشیمان، پرهیز از ربا و دروغ و رعایت حقوق مردم، اصولی هستند که کسب‌وکار را با عدالت و اخلاق پیوند می‌دهند.
آیت‌الله جوادی آملی با تأکید بر ضرورت اجرای عدالت در جامعه گفت: به جای ناله و ضجه برای نزول باران، باید عدالت را در جامعه و دستگاه قضایی جاری کرد؛ چراکه اجرای احکام عادلانه و کنار گذاشتن رفتارهای ناعادلانه، برای کشور از باران چهل‌روزه نافع‌تر است.
نعمت‌های الهی همیشه ماندگار نیستند؛ چه‌بسا نعمتی که پس از سال‌ها تلاش به دست آمده، بر اثر غفلت، سستی، انحراف و ناسپاسی از دست برود. قرآن کریم و آموزه‌های دینی تأکید می‌کنند که برخورداری از نعمت، پایان راه نیست؛ بلکه حفظ، پرورش و کامل کردن آن مسئولیتی است که انسان باید با شکرگزاری و عمل به آن پایبند بماند؛ مسئولیتی که برای نسل جوان و به‌ویژه دانشجویان، به‌عنوان سازندگان آینده جامعه، اهمیت بیشتری دارد.
مشروعیت حکومت در نگاه اسلامی تنها به رأی و خواست مردم محدود نمی‌شود؛ تقوا و عدالت نیز از پایه‌های اساسی حکمرانی به شمار می‌روند. با این حال، این دو مؤلفه بدون پذیرش و همراهی مردم نمی‌توانند به کارآمدی حکومت منجر شوند. بر همین اساس، مردم در نظام سیاسی اسلام یک رکن اساسی‌اند، اما تنها رکن مشروعیت به شمار نمی‌روند.
اعلامیه جهانی حقوق بشر بر پایه کرامت ذاتی انسان بنا شده است؛ ایده‌ای که اگرچه در قالب حقوق مدرن صورت‌بندی شد، اما ریشه‌های عمیقی در الهیات ادیان ابراهیمی دارد.
آیا می‌توان از حقوق و حمایت‌های یک نظام حقوقی بهره‌مند شد، اما تکالیف و الزامات همان نظام را نپذیرفت؟ یکی از چالش‌های مهم در گفتمان خانواده، همین نگاه گزینشی به احکام اسلامی است؛ رویکردی که مهریه، نفقه و حمایت‌های قانونی از زن را مطالبه میکند، اما در برابر تکالیف و مسئولیت‌های متقابل سکوت یا مقاومت نشان می‌دهد. در منطق حقوقی اسلام، حق و تکلیف دو جزء جداشدنی نیستند؛ بلکه در یک منظومه واحد، هر امتیاز با مسئولیتی متناسب همراه است و حمایت‌های ویژه نیز بر پایه همین توازن معنا پیدا می‌کنند.
از سال‌های زندان و مبارزه با پهلوی تا نخستین نماز جمعه تهران؛ زندگی آیت‌الله طالقانی روایت روحانی‌ای است که تلاش کرد میان دین، آزادی، عدالت و مردم‌سالاری پلی متفاوت بسازد.
امام علی(ع) می‌توانست با مصلحت‌اندیشی، حکومت معاویه را برای مدتی تحمل و سپس او را برکنار کند؛ اما عدالت برای ایشان قابل معامله نبود. آیت‌الله حاج‌آقا محمد بروجردی در شرح این سیره، از چرایی پرهیز امام علی(ع) از مکر و تأیید حتی موقت حکومت ظالم می‌گوید.
چرا بعضی شیوه‌های تربیتی، به جای ساختن انسانی متعادل، او را به افراط یا تفریط می‌کشاند؟ امام علی(ع) قرن‌ها پیش نسخه‌ای روشن برای این مسئله ارائه کرده است: راه کمال، از مسیر میانه‌روی می‌گذرد.
وقتی دخل یک خانواده دیگر به خرجش نمی‌رسد، نخستین چیزی که کوچک می‌شود لزوما سفره نیست. گاهی آستانه صبر آدم‌ها کوچک می‌شود؛ گفت و گوهای خانوادگی کمتر می‌شود، اختلاف‌ها زودتر بالا می‌گیرد و تصمیم‌هایی که در شرایط عادی غیرقابل قبول به نظر می‌رسیدند، کم‌کم قابل توجیه می‌شوند.
شهید سید محمدباقر صدر در برابر انتقادها و ناسزاهایی که از سوی یکی از شاگردان سابق خود مطرح می‌شد، با تفکیک میان «خطا در باور» و «بی‌مبالاتی در دین»، رویکردی متفاوت و آموزنده از خود نشان داد. او معتقد بود داوری درباره عدالت افراد باید با رعایت انصاف انجام شود و نباید نگاه شخصی و خودمحورانه را معیار قضاوت قرار داد؛ نکته‌ای که آیت‌الله سید کاظم حائری در کتاب «مباحث الأصول» آن را ثبت کرده است.
رئیس پژوهشکده تاریخ و سیره اهل بیت(ع) پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی گفت: در دوره پیامبر(ص) زنان در امور سیاسی و اجتماعی و فرهنگی دخالت می کنند حتی در امور اقتصادی و نظامی هم فعالیت می کنند. در غزوه حنین برخی زنان در کنار مداوای مجروحان، سلاح به دست گرفتند و از جان پیامبر (ص) دفاع کردند.
تصمیمات مدیریتی در سطوح کلان کشور اغلب با قلم و کاغذ یا امضاهای دیجیتال رقم می‌خورند، اما آنچه به این امضاها اعتبار انسانی و برکت اجتماعی می‌بخشد، عمق باورهای قلبی و ادب بندگی در خلوت است. دعای مکارم الاخلاق، تنها یک متن نیایش نیست، بلکه منشور اخلاقی است که می‌تواند فاصله میان میز ریاست و رنج مردم را به حداقل برساند.
حکومت در نگاه اسلامی یک ملک شخصی یا جایگاه تشریفاتی نیست؛ بلکه بار سنگین امانتی است که شانه‌های کارگزار را به لرزه می‌اندازد. دولت خدمتگزار در این منظومه، دولتی است که گوش شنوا دارد و از توضیح دادن به مردم ابایی ندارد.
در نگاه امام علی (ع)، حکومت زمانی عادلانه است که مردم را صاحبان حق بداند، نه ابزار تثبیت قدرت. نامه ۵۳ نهج‌البلاغه هنوز می‌تواند معیار ارزیابی مدیرانی باشد که میان وعده‌های رسمی و تجربه روزمره مردم تصمیم می‌گیرند.
تفکیک کارنامه مدیران اجرایی از اصل خیمه حاکمیت، کلید حفظ اعتماد عمومی در دوران سختی‌های معیشتی است؛ رویکردی که مطالبه‌گری را نشانه پویایی جامعه اسلامی می‌داند، نه عاملی برای ناامنی.
آیا عادلانه است که آتش یک فتنه، دامن انسان‌های بی‌گناه را هم بگیرد؟ آیه ۲۵ سوره انفال با هشدار درباره فتنه‌ای که «تنها به ستمکاران» نمی‌رسد، پرسشی جدی پیش روی مخاطب می‌گذارد: اگر هرکس باید پاسخگوی عمل خودش باشد، چرا گاهی آثار گناه گروهی، گریبان همه جامعه را می‌گیرد؟ پاسخ را باید در تفاوت میان مجازات فردی و پیامدهای اجتماعی گناه جست‌وجو کرد؛ جایی که سکوت و بی‌تفاوتی در برابر فساد می‌تواند یک جامعه را درگیر عواقبی کند که دیگر مرزی میان «خشک و تر» نمی‌شناسد.
عدالت، بنیاد نظام اقتصادی اسلام و محور اندیشه و عمل رهبر شهید انقلاب اسلامی(آیه الله سید علی خامنه ای) بود. بررسی سیره عملی ایشان، الگویی جامع از پیوند ناگسستنی عدالت اقتصادی با ساده‌زیستی و پاسداری از بیت‌المال را به تصویر می‌کشد.
آیت الله بهشتی فراتر از قالب‌های سنتی، به دنبال ایجاد پیوندی وثیق میان «ایمان مذهبی» و «کارآمدی اجتماعی» بود و در این مسیر، منظومه‌ای فکری بنا نهاد که بر پایه‌های عقلانیت و انتظام بود.
عدالت از آن واژه‌هایی است که هم در خطبه‌ها و سخنرانی‌ها تکرار می‌شود و هم در گفت‌وگوهای روزمره مردم. اما وقتی شهروندان از عدالت حرف می‌زنند، دقیقا منظورشان چیست؛ قیمت نان و مسکن، فرصت برابر برای تحصیل، دسترسی به فرهنگ، یا سهم نسل‌های بعد از منابع امروز؟
مصرف‌گرایی در جهان معاصر تنها یک رفتار اقتصادی ساده نیست، بلکه به یک پارادایم فرهنگی و اجتماعی بدل شده است که تمام شئون زندگی بشر را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
با گذشت سال‌ها از رحلت امام خمینی(ره)، هشدار او درباره ناکامی مکاتب شرقی و غربی در پاسخ به نیازهای مادی، اخلاقی و معنوی انسان، همچنان معتبر است؛ امامی که اسلام را نسخه‌ای جامع برای تحقق عدالت، آزادی و معنویت معرفی کرد.
عید غدیر فقط یادآوری یک واقعه تاریخی نیست؛ فرصتی برای دیدن چهره کامل امام علی(ع) است؛ چهره ای که در کنار عدالت و شجاعت، به مهربانی و مسئولیت اجتماعی نیز شناخته می شود. القابی مانند ابوالحسن، ابوتراب و پدر یتیمان، نشان می دهند که محبت در مکتب علوی صرفا یک احساس درونی نیست؛ اخلاقی است که به رفتار اجتماعی، رسیدگی به محرومان و حفظ کرامت انسان تبدیل می شود.
عید قربان فراتر از یک مناسک سالانه و ذبح ظاهری، دعوتی مستمر برای رهایی انسان از بندهای خودپرستی و پیوند دوباره با حقیقت بندگی است. در این گزارش ابعاد معنوی و اجتماعی این عید بزرگ را در مسیر گذار از منیت به سوی جامعه توحیدی بررسی می‌کنیم.
عدالت امام علی (ع)، فراتر از یک اندیشه یا آرمان خیالی، بلکه الگویی عملی و جامع برای زمامداری و حکومت‌داری اسلامی است. این عدالت، ریشه در عمق باورهای دینی و انسانی امام علی (ع) داشت و در تمام زوایای زندگی ایشان، از قضاوت و حکومت‌داری گرفته تا روابط شخصی و اجتماعی، تجلی می‌یافت.
انقلاب اسلامی ایران در شرایطی به وقوع پیوست که جامعه ایرانی از نابرابری‌های فاحش طبقاتی و بی‌عدالتی ساختاری رنج می‌برد؛ از این رو، بررسی نسبت میان انقلاب و عدالت اجتماعی ضروری است.
جامعه‌ای امن و مهربان با چند اصل روشن ساخته می‌شود. قرآن با ۹ فرمان کلیدی، از گذشت و وفای به عهد تا نجات جان انسان‌ها و سبقت در نیکی‌ها، نقشه راهی برای بازگشت آرامش و اعتماد به زندگی اجتماعی ارائه می‌دهد.
علامه طباطبایی در تفسیر آیه ۹۰ سوره نحل »اِن الله یأ مر بالعدل» اشاره به معنا و اقسام دوگانه عدل میکند.
حکومت جهانی امام عصر (عج) بر پایه نظامی بنا می‌شود که در آن عدالت زیربنای رفاه، و رفاه میوه درخت عدالت است و در این دوران، عدالت تنها یک مفهوم انتزاعی یا شعار سیاسی نیست.