با فرا رسیدن ماه رمضان، کوچههای شهرهای ایران رنگ و بوی دیگری میگیرند. در جنوب، بوی عود و خرما از سفرههای افطار بلند میشود، در شرق، نغمههای «رحمهزونیکه» در شبهای ماه میپیچد و در غرب، زنان بختیاری با سینیهای حنا به استقبال شبهای قدر میروند. اینجا ایران است، جایی که هر شهر، روایت خود را از مهمانی خدا دارد.
دعای ابوحمزه ثمالی، متنی است که در آن انسان با بازخوانی لغزشها و امیدهای خود، در برابر پروردگار میایستد و از هراس مجازات تا امید به رحمت، مسیری از تأمل و بازگشت را طی میکند.
در عصر طاعونِ بیصدا، جایی که صفحههای نورانی، روان را میخراشند و اضطراب را تزریق میکنند، ماه رمضان نه فقط مهمانی خدا، که فرصتی برای «سمزداییِ روح» است. روزهداری، تمرینِ رها کردنِ عادتهای ویرانگر، از خوراک تا هوای نفس تا همین صفحههای بیانتها.
شاید منظور از «عزّت» در دعای سحر، صفاتی باشد که قوت و غلبهای در آنها وجود دارد؛ مانند قهّار و مالک.
با فرارسیدن ماه مبارک رمضان، آسمان شهرهای ایران بار دیگر با آوای مناجاتخوانان طنینانداز میشود؛ آیینی ریشهدار که از سحر تا افطار، ذکر و دعا را در قالب موسیقی ردیف دستگاهی ایرانی به گوش جان مؤمنان میرساند و پیوندی دیرینه میان ایمان، هنر و فرهنگ شیعی برقرار میکند.
ماه رمضان فرصتی برای تقویت اراده و نهادینهکردن فرهنگ روزهداری در کودکان است.
در روزهایی که وسوسهها از هر سو هجوم میآورند؛ از ترافیک اعصابخردکن گرفته تا مقایسههای تلخ در شبکههای اجتماعی. آیا روزه ما را به تقوا نزدیکتر میکند یا تنها گرسنگی را به همراه دارد؟ یک کارشناس دینی پرده از ابعاد پنهان روزهداری برمیدارد و تأکید میکند که «روزه باید به زبان و چشم برسد.»
ماه رمضان با مجموعهای از آداب و رسوم محلی همراه است که در هر منطقه رنگ و بویی متفاوت گرفته و بخشی از هویت فرهنگی مردم را شکل داده است. آیینهایی که هر روز هفته، بهانهای برای همنشینی، نذر، دعا و امید بودهاند. بسیاری از این رسوم امروز یا منسوخ شدهاند یا به شکل کمرنگتری ادامه دارند؛ اما یادآوری آنها، یادآوری ردپای فرهنگ عامهای است که نسل به نسل منتقل شده و اکنون در معرض فراموشی است.
رمضان در ایران نوعی بازتولید فرهنگی خانواده است؛ گویی هر سال یک «یادآوری جمعی» اتفاق میافتد که خانواده هنوز هسته اصلی زیست ایرانی است و در حالی که ریتم پرشتاب زندگی مدرن و فشارهای اقتصادی، نهاد خانواده را در کلانشهرهای ایران به حاشیه رانده است، ماه رمضان همچون یک «مقاومت فرهنگی» قد علم میکند.
یک پژوهشگر رسانه گفت: نقش تخصص کمتر از تعهد نیست و هر دوی اینها باید کنار هم باشند تا یک متخصص متعهد و کاربلد پای کار بیاید و از هوش مصنوعی برای ترویج فرهنگ ماه رمضان استفاده کنند.
بی شک از جمله مهمترین بایستهها و الزامات خانهتکانی دل در اردوی معنوی سی روزه رمضان، اهتمام ویژه در زمینه دعا و استغفار و نیز بهرهگیری از گوهر خلوص نیت در توبه و انابه به سوی درگاه احدیت است و این که به طور خاص قرآن و عترت را شفیع قرار دهیم برای آن که خواستههایمان به عنایت خالق مهربان مورد اجابت قرار گیرد.
زهیر احمدی در «درسگفتار روزه اولیها» به اهمیت آموزش مدیریت جسم و سبک زندگی سالم به کودکان در ماه رمضان پرداخت و با تأکید بر نقش تغذیه مناسب در وعده سحری، والدین را به انتخاب غذاهای مفید و پرهیز از خوراکیهای مضر برای حفظ سلامت و نشاط روزهداران کوچک دعوت کرد.
یک کارشناس مذهبی با اشاره به جایگاه روزه در ماه مبارک رمضان، این فریضه الهی را یکی از مؤثرترین راهکارهای تربیت نفس، کنترل تمایلات انسانی و رسیدن به تقوا دانست.
روزه در جهانی که انسان هر روز بیشتر در انبوه صداها، تصاویر و خواستهها گم میشود، میتواند یکی از معدود فرصتهایی باشد که او را وادار به مکث میکند؛ مکثی برای دیدن، شنیدن و دوباره فهمیدن خویشتن.
روزهداری در برگ برگ تاریخ مازندران با رسوم متفاوت و شیرینی همراه بود؛ رسومی که هرچند پاره ای از آنها به صورت جسته گریخته اجرا می شود، اما برخی از آنها آنچنان در گذر زمانه رنگ باخته و به فراموشی سپرده شدهاند که به جز سالخوردگان و پژوهشگران فرهنگ از آن چیزی نمیدانند.
با فرارسیدن سحرهای ماه مبارک رمضان، زمزمه «اللهم انی اسئلک من بهائک بأبهاه» بار دیگر در خانهها و مساجد طنینانداز میشود؛ دعایی منسوب به امام محمد باقر که به روایت امام رضا، حامل مضامین بلند توحیدی و اسم اعظم الهی است. «دعای سحر» یا «دعای بهاء» نه فقط یک نیایش، بلکه متنی عرفانی و معرفتی است که قرنهاست جایگاه ویژهای در میان اعمال عبادی رمضان دارد.
ماه مبارک رمضان علاوه بر روزهداری، فرصت ویژهای برای بهرهمندی از نمازهای مستحبی است؛ نمازهایی که در منابعی چون مفاتیح الجنان و زادالمعاد نقل شده و برای هر شب این ماه برنامهای مشخص دارد. از نماز دو رکعتی ساده هر شب تا نمازهای ویژه شبهای قدر، این اعمال عبادی با فضیلت فراوان توصیه شدهاند.
ماه رمضان ماه نزول قرآن است که در شب قدر بر قلب نازنین پیامبر صلّی الله علیه وآله وسلّم نازل شده است. ماه روزه گرفتن و جهاد با نفس،ماه عبادت و خودسازی، ماه ترک معصیت و انجام اطاعت است.
مسلمانان ساکن در کشورهای مختلف جهان با توجه به به موقعیت جغرافیایی و عرض جغرافیایی کشور محل اقامت خود، ساعات متفاوتی را باید روزه بگیرند.
این ماه که به «بهار عبادت» و «ماه نزول قرآن» شهرت دارد، با مجموعهای از اعمال واجب و مستحب همراه است که انجام آنها بنا بر آموزههای دینی، آثار معنوی عمیق و پاداشی چند برابر نسبت به سایر ایام سال دارد.
«بهاء» نوری همراه با هیبت و وقار و در بر دارنده جمال و جلال است.
بی تردید هرگز افطاری دادن جای روزه واجب را نمی گیرد، اما در ارزیابی ثواب، گاهی ثواب افطاری بیشتر است.
همزمان با نزدیکشدن به ماه مبارک رمضان، حجتالاسلام محمدحسین امین در یادداشتی با تأکید بر «پوشش معنوی» در ضیافت الهی، تقوا، توبه و اخلاق نیکو را سه مؤلفه اصلی آمادگی روح برای حضور در میهمانی خداوند دانست.
استاد فاطمی نیا در کلامی این جمله را که بعضی از کسانی که نمیتوانند روزه بگیرند میگویند: "متاسفانه توفیق نداریم روزه بگیریم" را بسیار عوامانه و اشتباه دانستند و فرمودند این عبودیت است که اهمیت دارد ، آن کسی که خدا به او دستور داده است روزه بگیرد و روزه میگیرد و آن کسی که که روزه گرفتن برایش ضرر دارد و خدا به او دستور داده است که روزه نگیرد و نمیگیرد این دو عینا مانند یکدیگر هستند و ثواب و فضیلتشان یکسان است چون هر دو دستور خدا را اطاعت کرده اند، و این است که اهمیت دارد نه نفس روزه گرفتن.
پیامبر اکرم(ص) روز آخر ماه شعبان در فضیلت ماه رمضان خطبهای(خطبه شعبانیه) قرائت کردند. از قول شیخ صدوق به سند معتبر از امام رضا(ع) و از قول پدران بزرگوارش، از قول امام علی(ع) نقل شده که پیامبر اکرم(ص) در فضیلت ماه رمضان خطبهای قرائت کردند، در کتاب مفاتیح الجنان، شیخ عباس قمی نیز از قول شیخ صدوق توضیحی بر این خطبه نوشته است.
بهترین عمل در ماه مبارک رمضان، اجتناب از محرمات الهی است؛ همانگونه که پیامبر اکرم(ص) در پاسخ امیرالمؤمنین(ع) فرمودند: «افضل الاعمال فی هذا الشهر الورع عن محارم الله».
بر اساس روایات معتبر شیعه، خواندن دعاهای ویژه پس از هر نماز واجب در ماه مبارک رمضان میتواند آثار معنوی عظیمی داشته باشد و حتی گناهان فرد را تا روز قیامت پاک کند. این دعاها شامل درخواست برای برکت روزی، شفای بیماران، رفع گرفتاریها و کسب رضایت الهی است و فرصتی منحصر به فرد برای نزدیکی بیشتر به خداوند فراهم میکند.
در ساعات اولیه ماه رمضان تنها موضوع به روزه گرفتن محدود نمیشود؛ بدن دچار تغییر ناگهانی در عادات خوردن، آشامیدن و خوابیدن میشود. متخصصان سلامت و تغذیه این موضوع را توضیح میدهند و نسبت به برخی اشتباهات رایج که میتواند از همان ابتدا انرژی شما را کاهش دهد، هشدار میدهند.
رمضان تنها ماه روزهداری نیست؛ فرصتی استثنایی برای افزایش پاداش اعمال، جبران کوتاهیهای گذشته و نزدیکی بیشتر به خداوند. حتی عبادات ساده در این ماه، به گفته قرآن و روایات، پاداشی چند برابر دارند و یک شب قدر ارزشش از عبادت هزار ماه بالاتر است.
رمضان در ایران، هرکس را به خاطرهای وصل میکند. کسی را به موذنزاده، کسی را به شجریان وکسی را به زولبیا و بامیه. خاطرات رمضانی درایران زیادند. رمضان با هزار نخ فرهنگی به ایران تنیده و پیوند خورده، اما این میان از مرد که قلمش پیونددهنده روح ایرانی با اسلام بود، هنوز یادی نمیشود. او که ماه رمضان را راهی به درون نفس انسان میدید؛ راهی که از گرسنگی جسم آغاز میشود و به سیر روح ختم. شهید سید مرتضی آوینی.