در روزگاری که گرانی مواد غذایی، تأمین مایحتاج روزانه را به دغدغه‌ای جدی برای خانوارها تبدیل کرده است، چگونه می‌توان با اصلاح همین عادت‌های روزمره، هم قدر نعمت‌ها را بیشتر دانست و هم از هدررفت منابع جلوگیری کرد؟
یک خرید غیرضروری، لباسی که فقط یک‌بار پوشیده می‌شود، سفره‌ای که نیمی از آن باقی می‌ماند یا مهمانی‌ای که بیشتر برای چشم‌وهم‌چشمی برپا شده است؛ آیا اینها هم اسراف‌اند؟ قرآن کریم در آیه ۳۱ سوره اعراف، در کنار اجازه بهره‌مندی از نعمت‌ها، با صراحت از اسراف نهی می‌کند و می‌فرماید: «بخورید و بیاشامید، ولی اسراف نکنید.» هشداری که در روزگار مصرف‌گرایی، معنایی فراتر از دور نریختن غذا پیدا می‌کند.
قرار است نذر، عزاداری و برپایی مجالس مذهبی ما را به خدا نزدیک‌تر کند؛ اما آیا ممکن است هزینه‌های سنگین، سفره‌های پرزرق‌وبرق و رقابت بر سر بزرگ‌تر بودن هیئت‌ها، درست در نقطه مقابل این هدف قرار بگیرد؟ از نگاه قرآن و روایات، اسراف تنها یک رفتار نادرست اقتصادی نیست؛ بلکه می‌تواند با روح تقوا و اهداف معنوی آیین‌های دینی در تعارض قرار گیرد. پرسش اینجاست که چگونه می‌توان میان شکوه مراسم مذهبی و پرهیز از تجمل و اسراف تعادل برقرار کرد؟
آب آن‌قدر در زندگی روزمره ما حضور دارد که گاهی ارزش واقعی‌اش را فراموش می‌کنیم؛ اما قرآن با یک پرسش تکان‌دهنده هشدار می‌دهد: اگر روزی آب به اعماق زمین فرو برود، چه کسی می‌تواند آن را دوباره به ما بازگرداند؟ امروز اسراف، آلودگی، کاهش بارندگی و تغییرات اقلیمی این پرسش را بیش از همیشه جدی کرده‌اند.
احکام شرعی محدود به موضوعات گذشته نیست و با پیدایش مسائل جدید، گستره فقه نیز توسعه می‌یابد. همه رفتارهای اختیاری انسان نیازمند حکم شرعی هستند. عزاداری برای سیدالشهدا(ع) نیز از این قاعده مستثنا نیست؛ بنابراین شیوه‌های عزاداری باید بر اساس موازین شرع باشد، نه سلیقه و خواسته شخصی، تا مورد رضایت خداوند و اهل‌بیت(ع) قرار گیرد.
در کتاب «اندیشه سیاسی - تربیتی علوی در نامه‌های نهج‌البلاغه» نوشته آیت‌الله احمد بهشتی چنین آمده است: میانه‌روی از دستورهای بسیار مهم همه انبیای الهی بلکه در صدر دستورات آنهاست. رعایت اقتصاد در همه جا لازم است در خوردن و آشامیدن در خواب و استراحت در کار و تلاش در تحصیل و مطالعه در عبادت در دوستی و دشمنی در سخن گفتن و ...
نماینده آیت‌الله مکارم شیرازی با تأکید بر حرمت اسراف در آب وضو و غسل، اعلام کرد که این کار هرچند از گناهان کبیره محسوب می‌شود، اما جز در یک حالت استثنایی باعث بطلان این اعمال نمی‌شود.
طبق آیات و روایات روزی دست خداست و این خود بشر است که باعث می شود روزی به دستش برسد یا نرسد.
عضو هیئت علمی بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، گفت: اسراف از منظر دینی، نه‌تنها یک خطای اقتصادی و رفتاری بلکه یک انحراف اخلاقی و اعتقادی تلقی می‌شود که آثار گسترده آن در سطوح فردی، اجتماعی و اخروی تعمیم پیدا می‌کند.
اگر حضرت علی(ع) امروز بودند، با نسل زد «پدرانه و مهربانانه» برخورد می‌کردند، بدون هیچ دستکاری، حضرت فاطمه(س) و حضرت علی(ع) را به نسل زد معرفی کنیم، آغاز زندگی زناشویی را با گناه کبیره «اسراف» رقم نزنیم، حیف است که دختران به «تجرد مطلق» برسند.
هشت سنت غلط ازدواج از نظر رهبر شهید عبارتند از: ۱. مهریه سنگین (که سنت جاهلی است و به جامعه ضرر می‌زند)، ۲. جهیزیه سنگین (که هیچ دختری را خوشبخت نمی‌کند)، ۳. تجملات زیاد، ۴. اسراف (که حرام است)، ۵. خرید از مکان‌های معروف به گرانی، ۶. هتل‌ها و سالن‌های پرخرج، ۷. لباس عروس گران‌قیمت، ۸. به رخ کشیدن ثروت‌ها.
امام شهیدمان معتقد بودند که اسراف یک "عیب ملی" است و اینک ما باید با عزم و اراده ملی و البته توجه به اصل برنامه‌ریزی هدفمند به دنبال رفع این عیب مهم و بزرگ باشیم تا ایران اسلامی هر چه بیشتر و بهتر در مدار رشد و پیشرفت به حرکت خود ادامه دهد.
پولی که صرف تعویض سالانۀ مبلمان و تجملات بی‌فایده می‌شود، یک «پول مرده» است که می‌توانست به یک «سرمایۀ زنده» تبدیل شود؛ یعنی به‌جای آن مهمانی یک‌شبه، سهمی در یک کارخانه خریده شود.
بررسی احادیث اسلامی نشان می‌دهد داشتن لباس‌های متعدد، حتی در تعداد زیاد، به‌خودی‌خود اسراف محسوب نمی‌شود و معیار اسراف در پوشاک، کیفیت استفاده و پرهیز از مصرف نابخردانه است.
امیرالمؤمنین امام علی علیه‌السلام در حدیثی با هشدار نسبت به پیامدهای اخلاقی و اجتماعی اسراف، تأکید می‌کنند که زیاده‌روی نه‌تنها فضیلتی به همراه ندارد، بلکه موجب می‌شود بخشش انسان ستوده نشود و تنگدستی او نیز مورد ترحم قرار نگیرد.
امام علی(ع) در نامه‌ای به «زیاد» سفارش کردند: اسراف را رها کن، از امروز به فکر فردا باش و از تکبر بپرهیز. ایشان تأکید کردند که انسان تنها بر اساس اعمالش پاداش می‌گیرد.
میانه‌روی و اعتدال در هر امری پسندیده است؛ به‌ویژه در موضوعات اقتصادی که تفریط در آن، شخص را به خساست کشانده و افراط در آن، انسان را فقیر می‌کند. امام علی(ع) در حکمت سی و سوم نهج‌البلاغه تاکید بر رعایت اعتدال در مصارف اقتصادی، مرز اعتدال را بیان می‌کنند.
آیت الله جوادی آملی در استفتائی درباره پرسش «مصرف انرژی و اسراف در گاز طبیعی» پاسخ گفتند.