پس از بازگشت کاروان اسرای کربلا به مدینه، امام سجاد (ع) در پاسخ به پرسشی درباره سرنوشت یاران و خاندان امام حسین (ع)، با طرح پرسشی بنیادین، فلسفه وجودی قیام عاشورا را تبیین کردند.
کاروان اسرا و سرهای مطهر شهدای کربلا، کدام مسیر را به سمت شام پیمودند؟
پس از شهادت امام حسین(ع) در عصر عاشورای سال ۶۱ هجری، مصائب خاندان پیامبر(ص) پایان نیافت؛ غارت خیمهها، اسارت زنان و کودکان، حرکت اجباری از کربلا به کوفه و شام و خطبههای روشنگر حضرت زینب(س) و امام سجاد(ع)، فصل دیگری از نهضت عاشورا را رقم زد که نقش مهمی در آشکار شدن حقیقت این واقعه و رسوایی حکومت اموی داشت.
واقعه عاشورا با شهادت امام حسین(ع) و یاران باوفایش پایان نیافت، بلکه آغاز فصل تازهای از غربت، اسارت و روشنگری بود. آنچه در روزهای پس از عاشورا رخ داد، به اندازه خود آن حادثه، سرشار از اندوه و پیام است. از دفن پنهانی پیکرها تا بازگشت سرها، از خطبههای کوفه تا زخمهای شام، هریک برگ دیگری از کتاب کربلاست.
در روز سیزدهم محرم سال ۶۱ هجری برای کاروان امام حسین (ع) اتفاقات مهم و غم انگیزی اتفاق افتاد.
ام کلثوم(س) خطاب به اهل کوفه گفت: شما برادرم را بىدفاع کشتید، واى بر شما که به زودى با آتش داغ شعلهور دوزخ مجازات خواهید شد. شما خونهایى را ریختید که خداوند و سپس قرآن و محمّد صلى اللَّه علیه و آله و سلم ریختن آن خونها را حرام کرده است.
ورود اسرای کربلا به کوفه و چرخاندن سر مقدس شهدای کربلا بههمراه اسرا در بازار و کوچههای شهر از جمله وقایع روز دوازدهم محرم است.
در پی حوادث پس از عاشورا، منابع تاریخی به غارت خیمهها و تعرض به اهل بیت امام حسین (ع) اشاره دارند. بررسی دقیقتر نشان میدهد که اگرچه اموال و پوشش زنان مورد هجوم قرار گرفت، اما برهنگی به معنای عدم پوشش کامل نبوده و در صورت وقوع، ناشی از اجبار و خشونت دشمن بوده است. زنان اهل بیت با وجود شرایط سخت، به حفظ حجاب و کرامت خود پایبند بودند.
این محتوا به سؤال دیرینه درباره وجود “خرابه” در کنار کاخ یزید برای اسکان اسرای کربلا پاسخ میدهد. با استناد به منابعی چون “الارشاد” شیخ مفید و “الخرائج و الجرائح” قطب راوندی، مشخص میشود اهل بیت (ع) در خانهای فرسوده و نزدیک به کاخ یزید جای داده شدند.