آیتالله حاج آقا مجتبی تهرانی(ره) در شرح روایتی از امام زینالعابدین(ع)، به آسیب خطرناک «طلب ریاست باطله» میپردازد؛ آسیبی که به تعبیر روایت، انسان را در شمار کسانی قرار میدهد که «خسر الدنیا والآخرة» میشوند.
قیامت روزی است که انسان بیش از هر زمان دیگری به پناه و رحمت الهی نیاز دارد؛ اما امام سجاد(ع) از سه خصلت مهم پرده برداشتهاند که اگر در وجود مؤمن باشد، او را در پناه خدا قرار میدهد و از فزع و سختیهای بزرگترین روز در امان نگه میدارد؛ از رفتار با مردم گرفته تا مراقبت از قدمهایی که در مسیر زندگی برمیداریم و پرهیز از عیبجویی دیگران.
دعای بیستوچهارم صحیفه سجادیه فقط مجموعهای از درخواستها از خداوند نیست؛ بلکه منشوری از ادب، محبت و سبک صحیح رفتار با پدر و مادر است. امام سجاد(ع) در این دعای نورانی، با بیانی سرشار از عشق، به فرزندان میآموزند چگونه با والدین سخن بگویند، حق آنان را ادا کنند، برایشان دعا کنند و حتی در قیامت نیز آرزوی همنشینی با آنان را از خداوند بخواهند؛ آموزههایی که در دنیای امروز بیش از هر زمان دیگری به آن نیاز داریم.
استجابت دعا نیازمند شرایطی مانند ارتباط مداوم با خدا، اخلاص، اعتماد به اجابت، تلاش همراه دعا و دوری از موانعی چون گناه، بداخلاقی و قطع امید از غیرخداست.
خطبههای افشاگرانه امام سجاد(ع) و حضرت زینب(س) پس از واقعه عاشورا، فضای شام را علیه حکومت یزید تغییر داد؛ تا جایی که به روایت منابع تاریخی، یزید برای مهار افکار عمومی ناچار به تغییر رفتار و عقبنشینی سیاسی شد.
در مواجهه با همسایهای که رفتاری ناهنجار یا پوششی متفاوت دارد، احساسات ما ممکن است ما را به سمت انقباض در چهره یا پرخاش کلامی سوق دهد. اما منطق قرآنی میگوید با بهترین و کریمانهترین برخورد فضا را مدیریت کن.
امام سجاد(ع) در پاسخ به فردی که از سختیهای زندگی شکایت داشت، با برشمردن سه «مصیبت روزانه» انسان، از کاهش عمر، مسئولیت در برابر روزی و نزدیک شدن پیوسته به آخرت سخن گفتند و تأکید کردند که غفلت از این حقایق، انسان را از عبرتآموزی و آمادگی برای سرای دیگر بازمیدارد.
یکی از راههای رسیدن به آرامش خواندن دعا است و یکی از این دعاها که اثر عجیب و باور نکردنی دارد دعای ۲۶۷ کتاب صحیفه سجادیه جامعه است.
کارشناس مرکز تخصصی صحیفه سجادیه و مدرس سطوح عالی حوزه علمیه قم شروع دعاهای صحیفه سجادیه را دارای پیامهای حکیمانهای دانست که در حقیقت امام سجاد علیهالسلام آموزش میدهند که شروع دعا متناسب با حاجت و مطلوب ما باشد.
حجتالاسلام مروجی طبسی، با اشاره به دشواریهای دوران امامت امام سجاد علیهالسلام در فضای خفقان بنیامیه، به تبیین نقش آن حضرت در کادرسازی، تربیت جامعه مؤمن و مقابله با جریانهای طاغوتی پرداخت.
بنی امیه از یکسو تلاش میکردند هوای توحید به سر فطرتها نزند و از سوی دیگر، انقلابهای برآمده از دل فطرت را با زور نظامی سرکوب میکردند.
در نگاه عمیق معارف اهلبیت(ع)، واژه «روزی» هرگز به افزایش صرفِ موجودی حساب بانکی یا وسعت سفرههای رنگین خلاصه نمیشود. روزیِ حقیقی، یعنی گشایش در عمر، برکت در کار، آرامشِ روان، عزتِ اجتماعی و توفیقِ بندگی.
امام علی بن الحسین(ع)، چهارمین امام شیعیان، به دلیل عبادتهای طولانی، سجدههای فراوان و بندگی خالصانه خداوند، به دو لقب مشهور «سجاد» و «زینالعابدین» شناخته میشود. روایات اسلامی این القاب را بازتابی از سبک زندگی عبادی و معنوی آن حضرت میدانند؛ شخصیتی که پس از واقعه کربلا، با دعا، نیایش و تعلیم معارف دینی، نقش مهمی در حفظ و ترویج آموزههای اسلام ایفا کرد.
امام سجاد علیهالسلام پس از واقعه کربلا در دوران سخت حکومت عبدالملک مروان، بهمدت سیوچهار سال امامت کردند و در این مدت با گسترش فرهنگ قرآن و دعا، تربیت شاگردان و تبیین امامت، جامعه شیعه را حفظ و تقویت کردند. ایشان با روشهای فرهنگی و معنوی، به مقابله با ظلم و تهدیدهای سیاسی پرداختند و فرهنگ عاشورا را احیا نموده و بهعنوان وارث رسالت اهلبیت، نقش کلیدی در حفظ اسلام اصیل ایفا کردند.
پس از شهادت امام حسین(ع) در عصر عاشورای سال ۶۱ هجری، مصائب خاندان پیامبر(ص) پایان نیافت؛ غارت خیمهها، اسارت زنان و کودکان، حرکت اجباری از کربلا به کوفه و شام و خطبههای روشنگر حضرت زینب(س) و امام سجاد(ع)، فصل دیگری از نهضت عاشورا را رقم زد که نقش مهمی در آشکار شدن حقیقت این واقعه و رسوایی حکومت اموی داشت.
امام سجاد (علیهالسلام) در سالهای پس از واقعه کربلا، با بهرهگیری از سوگواری و گریههای هدفمند، نهتنها یاد و پیام عاشورا را زنده نگه داشتند، بلکه پایههای یک سنت پایدار مذهبی را در جامعه اسلامی بنا نهادند؛ سنتی که عزاداری برای امام حسین (ع) را به یک فرهنگ ریشهدار و الهامبخش تبدیل کرد.
دعای عرفه در صحیفه سجادیه از عمیقترین مناجاتهای نقلشده از امام سجاد است که در روز عرفه قرائت میشود.
کتاب شریف صحیفه سجادیه معروف به زبور آل محمد(صلیالله علیه و آله) که در کنار اخالقرآن-نهجالبلاغه- به اختالقرآن معروف است؛ سومین کتاب غنی و سراسر درس و معرفت نه فقط برای شیعیان که بسیاری از غیرمسلمانان نیز از آن بهرهمند شدند.
سیدمهدی شجاعی در کتاب «جز چشم سیاه تو» به بیان وقایع و شخصیتهای دوران امام سجاد(ع) پرداخته و در کنار آن علل برخی از مهمترین و تاثیرگذارترین رویدادهای تاریخی آن دوره پرفتنه و آشوب را در قالب رمان ارائه میدهد.
بقعه امامزاده سیدابراهیم تبریز در قبرستان قدیمی شتربان که به پارک و گردشگاه سیدابراهیم تبدیل شده، قرار دارد. عدهای ایشان را از نوادگان امام سجاد(ع) و از راویان احادیث معصومین(ع) و برخی هم صاحب بقعه را از امامزادگان نسل امام موسی بن جعفر(ع) دانستهاند.
دعای مرزداران به ما آگاهی میدهد که قوتِ جبههی حق در «جمع شدن دشمن» نیست، در «پراکنده شدن او»ست.
تأکید بر اهمیت دعا برای تعجیل در فرج، در روایات نقلشده از امامان شیعه نمود ویژهای دارد؛ چنانکه در برخی قنوتهای منسوب به ایشان، این موضوع بهروشنی دیده میشود. در همین راستا در کتاب «مکیال مکارم» با نقل سید بن طاووس از امام زینالعابدین(ع)، به نمونهای از این دعاها اشاره شده است.
آموزههای رفتاری امام سجاد (ع) در بیان آیتالله جوادی آملی: دستی كه به سوی خدا دراز شود، یقیناً خالی بر نمی گردد و دستی كه عطای الهی را دریافت كرد، گرامی است، لذا خوب است آن را به صورت یا به سر بكشد.
حضرت آیتالله جوادی آملی در مورد جایگاه مقام معلم با اشاره به روایتی از امام سجاد(ع) گفتند: حق معلم این است بزرگ شماری، حرمت مجلس وی را نگهداری، نیک به وی گوش سپاری.
معاویة بن یزید به حقداری امام سجاد(ع) اقرار کرد. علت را که جستجو کردند، دیدند معلم او «عمر القصوص» شیعه بوده و او را زنده به گور کردند. اما او پیش از آنکه زنده به گور شود، بنیامیه را زنده به گور کرده بود. قدرت معلم این است که خلاف جریان محیط شنا کند. شما هم مأیوس نباشید؛ میتوانید شاگردان انقلابی تربیت کنید.
انسانِ کریم، هم خود را عزیز میدارد و هم دیگران را و در این مسیر زیستِ شرافتمندانه را به نمایش میگذارد.
یک استاد دانشگاه با اشاره به تاکید رهبر شهید انقلاب بر خواندن دعاهای صحیفه سجادیه گفت: سبک زندگی امام شهید ما دعا گونه بود و بر اساس مضامین دعاها زندگی میکردند که اوج این مضامین توحید است.
ما میتوانیم با قدردانی از تلاش مرزداران و دعا برای عافیتشان، پشتیبان معنوی آنان و حافظان امنیت باشیم.
حجت الاسلام و المسلمین عالی در شرحی زیبا بر فقره چهلوپنجم دعای وداع ماه مبارک رمضان از امام سجاد (ع)، مفهوم «حسنظن به خدا» را بهعنوان جوهرهی امید و بازگشت معرفی میکند.
کارشناس صحیفه سجادیه، این کتاب آسمانی را نه تنها یک مجموعه دعا، بلکه نقشه راهی برای مقاومت فردی و اجتماعی در برابر هجوم شیطانی عصر حاضر توصیف کرد.