تمدنسازی شیعی در دوره صفویه صرفاً یک محصول تصادفی قدرت سیاسی نبود، بلکه حاصل همافزایی میان دولت، نخبگان علمی و نهادهای حوزوی بود؛ همافزاییای که به تشیع امکان داد ضمن حفظ هویت خود، در برابر دشمنان و رقبای تاریخیاش مصونتر و منسجمتر ظاهر شود.
«خدمات متقابل اسلام و ایران» نوشته مرتضی مطهری، با هدف بررسی رابطه تاریخی و فرهنگی ایران و اسلام نگاشته شده و نشان میدهد این رابطه، رابطهای هم افزا، دوطرفه و تمدنساز بوده است.