خانه مؤمن تنها محل سکونت نیست؛ میتواند با نماز، دعا و مناجات، به محیطی نورانی و آرامبخش تبدیل شود. آیتالله جوادی آملی در تفسیر سوره حجر، به توصیهای کمتر مورد توجه درباره «مصلی» در خانه اشاره کردهاند.
گاهی میان شلوغی و خستگی روزگار، فقط چند واژه کافی است تا دل دوباره آرام بگیرد؛ مناجات، همان نجوا با خداست که آدمی را از هیاهوی جهان به سایه امن توکل میرساند.
عبادت برای امام رضا(ع) تنها مجموعهای از اعمال فردی نبود؛ سیره آن حضرت، تصویری از بندگی عمیق و پیوسته در برابر خداوند را به نمایش میگذاشت. از نماز شب و سجدههای طولانی تا تلاوت قرآن، روزه، دعا و ذکر، روایتهای تاریخی از عبادتهای امام هشتم(ع) نشان میدهد که خلوت با پروردگار بخش جداییناپذیر زندگی ایشان بود؛ چنانکه حتی مأموران مأمون نیز از کثرت عبادت و ذکر آن حضرت شگفتزده شدهاند.
پیامبر اکرم(ص) حتی در عالیترین مقام بندگی، از خداوند میخواست لحظهای او را به خویش وانگذارد و عنایتش را از او نگیرد. امسلمه با شنیدن این دعا گریست و پیامبر(ص) با یادآوری ماجرای حضرت یونس(ع)، عمق این حقیقت را تبیین کرد.
فرازی از مناجات شهید مصطفی چمران با عنوان «نجاتم ده از بلای غرور و خودخواهی» منتشر شد؛ مجموعهای که با هدف بازخوانی گنجینه دعاها و مناجاتهای ماندگار، مخاطبان را به تأمل، آرامش و گفتوگوی بیواسطه با خداوند دعوت میکند.
مناجات، زبان بیواسطه انسان با خداوند است؛ نجوایی آرام در میانه هیاهوی زندگی که فرصت تأمل، آرامش و بازگشت به خویشتن را فراهم میکند. در چهارمین قسمت از مجموعه «ناز و نیاز»، فرازی از نیایشهای پیامبر اکرم(ص) با ترجمه کمالالدین غراب منتشر شده است؛ روایتی کوتاه برای یاد خدا و آرامش دل در روزگار شتاب.
۱۸ ذیالحجه و روز عید سعید غدیر خم است. این عید از بزرگترین و مهمترین اعیاد مسلمانان است که اعمال خاص و پر فضیلتی دارد. در آیات و روایات بسیاری در مورد ثواب اعمال و فضیلتهای این عید گفته شده است، همچنین این عید بزرگ را روز رفع حاجات در دنیا و آخرت نیز ذکر کردهاند.
دعای عرفه در صحیفه سجادیه از عمیقترین مناجاتهای نقلشده از امام سجاد است که در روز عرفه قرائت میشود.
روز نهم ذیحجه روز عرفه است. روزی که زائران سپیده دم صبح راهی عرفات میشوند تا در جوی مملو از ایمان، خشوع و خضوع استغفار کرده و ارکان اصلی حج را به جا آورند.
دعا در اسلام، چه فردی و چه جمعی، اهمیت دارد؛ دعای پنهانی به اخلاص و ثواب بیشتر کمک میکند و دعای جمعی باعث تقویت همبستگی و تسریع اجابت میشود.
شب آخر ماه رمضان نزد خداوند بسیار مبارک است و اعمال و فضیلتهای بسیار دارد.
دعا در معارف دینی به عنوان یکی از عوامل اثرگذار در تغییر سرنوشت و نزول رحمت الهی معرفی شده است.
تقدیر، نه سرنوشتی محتوم، بلکه نظامی پویا از علتومعلول است که از طریق اختیار، دعا و اعمال انسان شکل گرفته و تغییر مییابد.
دعای ابوحمزه ثمالی، متنی است که در آن انسان با بازخوانی لغزشها و امیدهای خود، در برابر پروردگار میایستد و از هراس مجازات تا امید به رحمت، مسیری از تأمل و بازگشت را طی میکند.
ماه مبارک رمضان، ماه نیایش و شبزندهداری، زمانی بود که با طنین مناجات سحرخوانان در کوچهها جان میگرفت؛ آیینی دلنشین که روزگاری مردم را با نوای دعا برای سحری بیدار میکرد و امروز در هیاهوی تکنولوژی، کمرنگ و رو به فراموشی است.
با فرارسیدن سحرهای ماه مبارک رمضان، زمزمه «اللهم انی اسئلک من بهائک بأبهاه» بار دیگر در خانهها و مساجد طنینانداز میشود؛ دعایی منسوب به امام محمد باقر که به روایت امام رضا، حامل مضامین بلند توحیدی و اسم اعظم الهی است. «دعای سحر» یا «دعای بهاء» نه فقط یک نیایش، بلکه متنی عرفانی و معرفتی است که قرنهاست جایگاه ویژهای در میان اعمال عبادی رمضان دارد.
پنجشنبه اول ماه رمضان است و باید برای استقبال از این ماه عزیز کارها و اعمالی انجام داد و برکات این ماه بیش از پیش شامل ما شود.
ماه شعبان به پایان میرسد و رمضان، ماه رحمت و مغفرت، از راه میرسد. در این لحظات ناب، دعای منقول از امام صادق(ع) نقشه راهی برای ورود پاک و آگاهانه به ماه قرآن است؛ دعایی لبریز از توبه، خشوع و امید.
با نزدیک شدن به ماه مبارک رمضان، پیامبر اکرم (ص) در خطبه شعبانیه مسلمانان را به آمادهسازی دل و عمل دعوت کردهاند تا بیشترین بهره را از این ضیافت الهی ببرند. از کنترل نفس و گرسنگیداری با یاد قیامت تا مهربانی با نیازمندان، این توصیهها راهنمایی معنوی برای ورود قدرتمند به ماه رحمت، مغفرت و عبادت است.
مناجات شعبانیه از جمله ادعیهای است که بنا بر نقلهای معتبر، تمامی امامان معصوم(ع) بر قرائت آن در ماه شعبان مداومت داشتهاند؛ متنی ژرف و سرشار از معارف توحیدی که فراتر از یک دعای مأثور، نقشه راهی برای سلوک عرفانی و رسیدن به «کمال انقطاع» و آمادگی روحی برای ورود به ماه مبارک رمضان به شمار میرود.
آیت الله مصباح یزدی با استناد به آیه پنجم سوره ضحی گفت: بیشترین امید ما شفاعت رسول خدا در قیامت است و خشنودی پیامبر(ص) طبق روایات، مقام شفاعت در آخرت است.
دعـا آن وقت به اوج عزت و عظمت و لذت میرسد و صاحب خود را غرق در سـعـادت مـیکـند که دعاکننده، لطف خاص الهی را خود ببیند.
آیتالله مصباحیزدی در شرح فرازی از مناجات شعبانیه گفت که لطیفترین بیانی که بیچارگی انسان و رحمت الهی را نشان میدهد، این است که انسان از خود شکایت کند.
آیت الله مصباح یزدی در شرح مناجات شعبانیه با اشاره به انواع دشمنان انسان گفت: هنگام مناجات باید تمام توجّه ما به او باشد تا سوز و گداز داشته باشیم.
صحیفه سجادیه کتابی است حاوی مجموعهای از ادعیه منسوب به امام سجاد (ع) که پس از قرآن کریم و کتاب نهج البلاغه از ارزشمندترین معارف الهی محسوب میشود و به همین علت لقب “اخت القرآن” را نیز به آن داده اند. حضرت سجاد علیه السلام پس از واقعه کربلا و محدودیتهای اعمال شما برای جلوگیری از بیان حقایق، از زبان دعا برای راهنمایی انسان و پرداخت و اقدام به ارائه رهنمودهای ارزشمندی کرد که بسیاری از دانشمندان بزرگ را مورد تحیر قرار داده است.
با نزدیکشدن ایام اعتکاف، تأکید بر سادگی، عدالت و پرهیز از تشریفات زائد، بهعنوان راهکاری برای گسترش مشارکت مردمی و حفظ روح معنوی این سنت الهی مطرح شده است. کارشناسان و فعالان فرهنگی معتقدند اعتکاف زمانی به اوج اثرگذاری میرسد که خلوت، تفکر و کرامت انسانی معتکفان بر برنامهها و هزینهها اولویت یابد.
دعا مؤثرترین و برترین ابزار ماست و حتی اگر اثر آن فوری ظاهر نشود، در زمان مناسب تحقق مییابد. تأثیر دعا هرگز از بین نمیرود و تنها ممکن است به تأخیر بیفتد. بنابراین باید با اخلاص و تضرع از خداوند بخواهیم مفسدان و طاغوت را برچیند و نابود سازد.
گاهی انسان به دلیل ارتکاب گناهی، دانشی را که آموخته، فراموش میکند و نمیفهمد چرا بهسرعت از یاد میبرد. آن گناه، مانند پاککنی است که بر صفحهٔ ذهن کشیده میشود و دانستهها را محو میسازد. در حدیثی دیگر آمده است: گناه، ممکن است مانعی باشد که انسان را از ارتباط شبانه با پروردگار محروم سازد.
در کتابهای دعا، ادعیه گوناگونی مناسب برای عصر جمعه معرفی شدهاست که در این مقاله قصد معرفیکردن چند نمونه از آنها را داریم.
مرحوم آیت الله العظمی صافی گلپایگانی به بیان معرفتی از دریای معارف دعای عرفه پرداخته است.