در روایتی از پیامبر اکرم(ص)، از فتنهای در دوران غیبت سخن گفته شده که در آن برخی مردم حتی در اصل ولادت امام عصر(عج) تردید میکنند؛ اما راه مقابله با این شبههها چیست؟ پیامبر(ص) بر تمسک به دین و بستن راه نفوذ شیطان از مسیر شک و تردید تأکید کردهاند.
امام حسن عسکری علیهالسلام درباره یکی از ویژگیهای دوران غیبت فرمود بر مردم زمانی خواهد آمد که چهرههایشان خندان و شاد است، ولی دلهایشان تاریک و گرفته است.
روایات اهلبیت(ع) ابعاد گوناگونی از شخصیت و دوران غیبت حضرت ولیعصر(عج) را تبیین کردهاند. امیرالمؤمنین علی(ع) نیز در حدیثی که در کتاب کمالالدین نقل شده، با توصیف حضرت مهدی(عج) به غربت و تنهایی آخرین حجت الهی در عصر غیبت اشاره میکنند؛ غربتی که مسئولیت منتظران را در شناخت، یاد و یاری آن حضرت بیش از پیش یادآور میشود.
هیچ زمانی نباید از ظهور ناامید بود و منتظر عاشق هر روز و هر دقیقه منتظر شنیدن بانگ انا بقیه الله است و طاقت و تحمل زندگی بدون امام زمانش را ندارد و از این رو می کوشد خود را هر لحظه آماده نگه دارد.
در روایات مربوط به دوران غیبت امام زمان عجلالله تعالی فرجهالشریف نیز آمده است «لَتُبَلْبَلُنَّ بَلْبَلَةً وَ لَتُغَرْبَلُنَّ غَرْبَلَةً» که مردم به شدت مورد غربال قرار میگیرند؛ غربال پشت غربال و امتحان پس از امتحان، تا آنچه در درون جان انسانهاست آشکار گردد. در امتحانات مشخص می شود که چه کسی مرد میدان است و چه کسی کم میآورد. در امتحانات است که باطنها خود را نشان میدهند.
در تمام برههها که امامت در انزوا قرار میگیرد، «دوران ظلم» است که وظیفه؛ صبر و امید است و صد البته که افضل دوران است.
آثار به جا مانده از صدوق و کلینی، نشانگر آن است که آنها، جایگاه خاص و ممتازی برای نواب اربعه قائل بودند. اما تمرکز آنها بر گردآوری و ثبت احادیث بود.