نهضت مشروطیت ایران یکی از بزرگترین و سرنوشتسازترین تحولات سیاسی و اجتماعی در تاریخ معاصر کشور به شمار میرود که ساختار قدرت را از نظام استبداد مطلق ملوکالطوایفی به نظام قانونی تغییر داد.
نتایج یک پژوهش در بررسی جایگاه زنان در دوران قاجار نشان میدهد که تصویر رایج از حضور حاشیهای و منفعل زنان، با واقعیتهای تاریخی این دوره چندان همخوانی ندارد. برخی از شواهد تاریخی نشان میدهند که زنان ایرانی، با وجود محدودیتهای اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و حتی سیاسی نقشهایی فعال و قابلتوجه داشتهاند. این نقشآفرینی بهویژه در دوران مشروطه، به شکل مشخصتری نمایان شد.
علیرغم اعلام بیطرفی دولت ضعیف قاجار، موقعیت استراتژیک ایران باعث شد تا ارتشهای بریتانیا، و روسیه تزاری خاک این کشور را به میدان نبرد خود تبدیل کنند.
شبهای محرم در ایران روزگاری با نور لرزان مشعلها و انعکاس شعله شمع بر چلچراغها و شمعدانهای فلزی روشن میشد؛ اشیائی که امروز کمتر دیده میشود، اما رد پای هنر فلزکاران و سنتهای کهن عزاداری را در حافظه تاریخی ایرانیان حفظ کردهاند.
آینهکاری، این هنر درخشان و چندپاره، از دل تاریخ معماری ایران سر برآورده و در حرم امام رضا(ع) به اوج رسیده است؛ جایی که تکههای کوچک آینه، روایتگر قرنها ارادت، ذوق هنری و جستوجوی نور در دل تاریکی هستند.
کتاب «ایران، سرزمین ائمه» سفرنامه یک مستشرق کانادایی است که در دوره قاجار از طرف آمریکا ماموریت پیدا میکند تا برای تبلیغ مسیحیت به ایران سفر کند.
دوره قاجار و بهویژه عصر جنگهای ایران و روس، یکی از آزمونهای دشوار برای بقای ملی بود؛ دورانی که در آن شاهزادهای نستوه به نام عباس میرزا، پرچم مقاومت را در برابر ماشین جنگی دشمن برداشت.
در زمینۀ اتفاقات و حوادث ویژۀ تاریخی، علاوه بر احصاء و به دست آوردن سابقه، شایسته است در رابطه با علل آن ها نیز بسترشناسی صورت گیرد.
مسجد توحید با مساحت حدود هزار متر مربع، بنای ساده و بیآلایشی دارد. شبستان کوچک مسجد هنوز هم مثل گذشتهها میزبان نمازگزارانی از بازارهای اطراف است. نگاهی به تاریخچه مسجد نشان میدهد که شبستان کنونی مسجد در گذشته حیاط بود و حیاط فعلی آن در زمان نوسازی به دست مهد علیا شبستان بوده است.
مجموعهای از سلاحها و زرههای اسلامی و هندی بهزودی در حراجی «ساتبیز» به مزایده گذاشته میشود. در این مجموعه آثاری از دوره صفوی و قاجار نیز دیده میشود.
نقاشی قهوهخانه یا خیالی نگاری شیوهای از نقاشی ایرانی با درونمایههای رزمی، مذهبی و بزمی است که در اواخر قاجار و اوایل پهلوی همزمان با جنبش مشروطهٔ ایران، اوج گرفت. نمونههای قابل توجهی از آثار هنرمندان نقاشی قهوهخانهای در موزهٔ رضا عباسی نگهداری میشود.
سابقه مناجات خوانی در ایران به قبل از اسلام باز میگردد و نشان میدهد ایرانیان از دیرباز با نوای دعا و مناجات عجین بودهاند.
در دوره قاجار که هنوز رادیو و تلویزیون شروع به کار نکرده بود و صدای اذان از مناره و ماذنه مساجد پایتخت پخش نمیشد، شیوههای سنتی برای بیدار کردن مردم در سحرگاه و آگاه شدن از آنها از موعد افطار رایج بود.
ادای نذر برای حاجتروا شدن با گذشت سدههای طولانی به بخش جدانشدنی فرهنگ و سنت پایتختنشینها تبدیل شده و مردم برای ادای نذرشان گزینههای متفاوتی دارند. نذر ۴۱ منبر هم یکی از انواع نذوراتی است که تاریخچهای طولانی در پایتخت دارد و داستانهای متفاوتی در باره آن نقل میشود.