آیا اگر فردی پس از دریافت قرض، مبلغی بیشتر از اصل بدهی را برای قدردانی به قرض‌دهنده بپردازد، مرتکب ربا شده است؟ بر اساس فتوای حضرت آیت‌الله مکارم شیرازی، ملاک اصلی در این مسئله، وجود یا نبود شرط قبلی است؛ به‌گونه‌ای که دریافت مبلغ اضافه در صورت توافق و شرط از پیش تعیین‌شده، ربا و حرام است، اما پرداخت داوطلبانه مبلغی بیشتر از اصل قرض، بدون شرط قبلی، نه‌تنها اشکالی ندارد، بلکه عملی مستحب شمرده می‌شود.
اسلام رابطه میان طلبکار و بدهکار را صرفاً یک مناسبات مالی نمی‌داند؛ بلکه آن را عرصه‌ای برای سنجش اخلاص، کرامت انسانی، خوش‌اخلاقی و عدالت معرفی می‌کند. آموزه‌های قرآن و اهل‌بیت(ع) از طلبکار می‌خواهد در کنار رعایت حق خود، آبروی بدهکار را حفظ کند، از منت گذاشتن بپرهیزد، در صورت ناتوانی او مهلت دهد و در شرایطی حتی از طلب خود بگذرد؛ مجموعه‌ای از توصیه‌ها که نشان می‌دهد در منطق دینی، ارزش یک رابطه مالی تنها به بازگشت پول محدود نمی‌شود.
قرض‌الحسنه در فقه شیعه تنها به معنای کمک مالی بدون سود نیست؛ برای این کار شرایط و آدابی تعیین شده است؛ از حرمت شرط سود و ربا گرفته تا حفظ آبروی قرض‌گیرنده، مهلت دادن به بدهکار ناتوان و حتی ثواب بخشیدن بدهی.
گاهی یک جمله می‌تواند نگاه انسان به تمام دارایی‌هایش را تغییر دهد؛ قرآن در آیات ۴ تا ۱۱ سوره حدید، با یادآوری مالکیت مطلق خداوند، انسان را متوجه حقیقتی می‌کند که معمولاً فراموش می‌شود، آنچه در اختیار ماست، لزوماً متعلق به ما نیست.
مدارا و مهلت‌دادن به بدهکار ناتوان، در روایات صدقه‌ای پرفضیلت و نجات‌بخش دانسته شده که ثواب‌های بزرگ دنیوی و اخروی دارد و نشانهٔ ایمان و کرامت انسانی است.
میرزا احمد عابد نهاوندی معروف به مرشد چلویی که روایت ها درباره بخشش او بسیار است بالای پیشخوان مغازه‌اش نوشته بود «نسیه و وجه دستی داده می‌شود، حتی به جنابعالی، به قدر قُوِه!».