نخستین معترض به جنایات کربلا، از میانِ لشکر دشمن برخاست؛ زنی از قبیله بکر بن وائل که با مشاهدهیِ هتکِ حرمتِ نوامیسِ نبوی، سکوتِ مرگبارِ سپاهِ عمر بن سعد را با فریادِ دادخواهی شکست.
پس از بازگشت کاروان اسرای کربلا به مدینه، امام سجاد (ع) در پاسخ به پرسشی درباره سرنوشت یاران و خاندان امام حسین (ع)، با طرح پرسشی بنیادین، فلسفه وجودی قیام عاشورا را تبیین کردند.
وظیفه امام حسین(ع) پاسخ به دعوت کوفیان بود تا در برابر قضاوت تاریخ بیپاسخ نماند، اما ایشان پس از پیمانشکنی کوفیان نیز راه خود را ادامه دادند. بنابراین، علت اصلی قیام در جنبه تهاجمی آن است.
رهبر شهید انقلاب با نقل حکایتی از مثنوی، تأکید میکنند که اگر فلسفه قیام و شهادت امام حسین(ع) درک نشود، عزاداری ظاهری کافی نخواهد بود. به گفته ایشان، پیروان حقیقی حسین(ع) باید تکلیف خود را در قبال رسالت عاشورا بشناسند و از خواب غفلت بیدار شوند.
اخلاص جمعی و هماهنگی تشکیلاتی یاران امام حسین (ع) باعث شد که برخلاف تلاشهای متعدد دشمن برای شکستن صفوف، یاران امام همچنان متحد باقی بمانند.
در مجموعهای مستند و تحلیلی به سراغ روایتهای معتبر تاریخی، بصیرتی و تبیینی از محرم و قیام امام حسین (ع) میرویم تا حقایق عاشورا را از دل منابع اصیل بیرون بکشیم.
استاد تاریخ اسلام حوزه و دانشگاه با بیان اینکه چرا تاریخهای روایتگرا در مورد عاشورا زیادتر شده است، گفت: دلیل این مسئله آن است که مردم کم سواد هستند و اهل مطالعه نیستند و نخبگان ما نیز کمتر به این موضوع توجه دارند.
حادثه عاشورا از دلخراش ترین وقایع تاریخ اسلامى به شمار مى رود. این رخداد از هنگامه وقوع تاکنون مورد اهتمام و توجه انسان هاى آزاده قرار گرفته است. متفکران و نویسندگان مسلمان و غیر مسلمان از زاویههاى گوناگون آن را کاویده و به موضوعاتی از این دست نظر افکندهاند.
در ساختمان نهضت مقدس حسينى سه عنصر اساسى دخالت داشته است و مجموعا سه عامل به اين حادثه بزرگ شكل داده است . يكى اينكه بلافاصله بعد از درگذشت معاويه ، يزيد بن معاويه فرمان مى دهد كه از حسين بن على عليه السلام الزاما بيعت گرفته شود. امام در مقابل اين درخواست امتناع مى كند.