خطبه همّام از مشهورترین فرازهای نهجالبلاغه است که امیرالمؤمنین (علیهالسلام) در آن، چهرهای زنده و دقیق از انسان متقی ترسیم میکند؛ انسانی که پرهیزکاریاش فقط در عبادت خلاصه نمیشود، بلکه در نگاه، رفتار، سخن و حضور اجتماعی او دیده میشود.