آیت‌الله حائری شیرازی: یاد خدا توجه قلبی است، نه درگیری ذهنی

آیت‌الله حائری شیرازی با اشاره به مفهوم حقیقی یاد خدا اظهار کرد: لازم نیست انسان یاد خدا را به ذهن و خیال خود منتقل کند؛ چراکه یاد خدا از جنس یاد ذهنی یا خیالی نیست، بلکه نوعی «توجه» است و آن هم توجه قلبی.وی افزود: انسان نباید تصور کند برای اینکه به یاد خدا باشد، حتماً باید دائماً نام خدا را در ذهن خود تکرار کند یا درباره خداوند فکر کند. ممکن است ذهن انسان درگیر فعالیت‌های روزمره باشد، اما در عمق وجود خود همچنان متوجه خداوند باشد.

یاد قلبی با یاد ذهنی تفاوت دارد

آیت‌الله حائری شیرازی برای توضیح مفهوم توجه قلبی، به نمونه‌ای از حالات انسان عاشق اشاره کرد و گفت: گاهی دیده می‌شود مردی عاشق زنی شده و حالت بی‌تابی و بی‌قراری دارد؛ اما این‌گونه نیست که او دائماً نام آن شخص را بر زبان بیاورد یا لحظه‌به‌لحظه درباره او فکر کند.وی ادامه داد: چنین فردی غذا می‌خورد، لباس می‌پوشد و راه می‌رود، اما قلبش متوجه محبوب خود است. همین توجه قلبی، نوعی «یاد» به شمار می‌رود و لازمه آن، مشغول بودن دائمی ذهن و خیال نیست.بر اساس این نگاه، یاد خدا نیز می‌تواند چنین حالتی داشته باشد؛ یعنی انسان در حال انجام فعالیت‌های معمول زندگی باشد، اما دل و جهت درونی او از خداوند غافل نباشد.

ذکر خدا فقط تکرار ذهنی نیست

آیت‌الله حائری شیرازی با اشاره به اشتباه رایج در برداشت از مفهوم ذکر گفت: بسیاری از افراد یاد قلبی را با یاد ذهنی و خیالی اشتباه می‌کنند و تصور دارند که باید مرتباً خدا را در ذهن خود به یاد بیاورند.وی تأکید کرد: صرف اینکه انسان مرتباً تلاش کند نام خدا را در ذهن خود بیاورد، به معنای تحقق کامل ذکر نیست؛ چراکه ذکر حقیقی با «انس» ارتباط دارد.

ذکر؛ انس و دوست داشتن خدا

این استاد اخلاق در ادامه، ذکر را با انس و محبت الهی پیوند زد و گفت: ذکر، «انس» است و ذکر، دوست داشتن خداست.از این منظر، یاد خدا تنها یک فعالیت ذهنی یا تکرار لفظی نیست، بلکه حالتی درونی است که می‌تواند در رفتار و زندگی روزمره انسان جریان داشته باشد. انسانِ مأنوس با خدا، حتی هنگامی که مشغول کارهای عادی زندگی است، ارتباط قلبی خود با خداوند را از دست نمی‌دهد.بنابراین، ممکن است فردی ذکرهای زیادی بر زبان بیاورد، اما در زندگی خود از توجه قلبی به خداوند فاصله داشته باشد؛ در مقابل، انسانی نیز ممکن است درگیر فعالیت‌های روزمره باشد، اما قلب او پیوسته متوجه خداوند و وابسته به او باشد.

یاد خدا؛ حضوری که در زندگی جریان دارد

بر اساس سخنان آیت‌الله حائری شیرازی، یاد خدا را نباید تنها در لحظاتی جست‌وجو کرد که انسان مشغول دعا، ذکر لفظی یا عبادت است. توجه قلبی می‌تواند در تمام لحظات زندگی انسان حضور داشته باشد و جهت رفتار و تصمیم‌های او را مشخص کند.در چنین نگاهی، «ذکر» بیش از آنکه صرفاً یک عمل ذهنی باشد، یک حالت قلبی و ارتباطی درونی با خداوند است؛ حالتی که از انس و محبت سرچشمه می‌گیرد و می‌تواند در تمام ابعاد زندگی انسان جاری شود.