بعد از کشتن مختار عاقبت آل زبیر چه شد؟

سقوط حکومت مختار ثقفی در عراق به دست مصعب بن زبیر صورت گرفت. وی پس از غلبه بر حکومت و کشتن مختار خونریزی زیادی کرد و تعدد زیادی از یاران مختار را کشت.

به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، مصعب بن زبیر بن عوام یکی از ده پسر زبیر است.(۱) وى از مهم­ترین حاکمان زبیرى بود که به جز مدت کوتاهى در تمام دوره‏اى که عراق زیر سلطه زبیریان بود، بر آن حکومت کرد. (۲)همچنین او نخستین کسی بود که در عراق درهم و دینار سکه زد. وی این کار را به دستور برادرش عبدالله که فرمانروای حجاز بود، انجام داد.(۳) مصعب در شکست مختار نقش اساسی داشت و سقوط حکومت مختار ثقفی در عراق به دست او صورت گرفت.

وقایع پس از سقوط مختار

وی پس از غلبه بر مختار خونریزی زیادی کرد و تعدد زیادی از یاران مختار را کشت.(۴) همچنین او هنگامی که عبدالملک مخالفان خود در شام را به قتل رساند، با مشورت عده ای از درباریان به فکر تصرف عراق افتاد. از طرفی بسیاری از اشراف و بزرگان عراق نیز برای او نامه نوشته و او را به عراق دعوت کردند.(۵) وقتی عبدالملک به طرف عراق حرکت کرد، مصعب به مقابله با او شتافت. عبدالملک به خاطر دوستی و رفاقتی که از قبل با او داشت، پیش از جنگ از او درخواست کرد که با هم سخن بگویند(۶) یا کار را به شورا ارجاع دهند. (۷)مصعب نپذیرفت و این در حالی بود که اکثر سربازان و فرماندهان سپاه او فریفته‌ی وعده و وعیدهای عبدالملک شده و به مروانیان پیوستند.(۸)

وى تا آخر مقاومت کرده و در واپسین دم از عروه بن مغیره، سیره حسین بن على(ع) را در هنگام شهادت پرسید. او نیز گفت: حسین بن على حاضر به پذیرش حکم ابن زیاد نشد، در آن موقع مصعب گفت:

برگزیدگان خاندان هاشم در طف (کربلا) سنتی را پایه‌­ریزی کردند و این سنت را براى مردم باقى گذاشته که باید از آن ها پیروى کنند.(۹) به دنبال آن مصعب تا آخر ایستادگی کرد تا این که کشته شد. این رویداد در نیمه جمادی الاولی سال ۷۲(ه.ق) اتفاق افتاد.(۱۰) وی هنگام مرگ ۳۶ سال داشت.(۱۱)

بعد ازقتل مصعب، عبدالله بن زبیر در جنگ با عبد الملک مروان کشته شد. (۱۲) و این امر در ماه جمادی الاخره سال ۷۳ اتفاق افتاد. (۱۳) به این صورت حکومت آل زبیر به پایان رسید.

پی نوشت ها:

۱. ابن سعد،الطبقات الکبرى، تحقیق محمد عبد القادر عطا، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۰، ط الأولى، ج ۵، ص ۱۴۰.

۲. البلاذرى، فتوح البلدان، بیروت، دار و مکتبه الهلال، ۱۹۸۸، ص ۴۵۰ – ۴۴۸.

۳. ابن خلدون، دیوان المبتدأ و الخبر فى تاریخ العرب و البربر و من عاصرهم من ذوى الشأن الأکبر، تحقیق خلیل شحاده، بیروت، دار الفکر، ط الثانیه، ۱۴۰۸، ج ۱، ص ۳۲۳.

۴.تاریخ یعقوبی، بیروت، مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، ج ۲، ص ۲۶۵؛ ابن ابى الحدید معتزلى، شرح نهج البلاغه، انتشارات کتابخانه آیت الله مرعشى قم، ۱۴۰۴ ه، ج۳، ص۲۹۸و۲۹۷.

۵. ابن الأثیر، الکامل فی التاریخ، بیروت، دار صادر – دار بیروت، ۱۳۸۵، ج ۴، ص ۳۲۳.

۶. ابن قتیبه، المعارف، تحقیق ثروت عکاشه، القاهره، الهیئه المصریه العامه للکتاب، ۱۹۹۲، ط الثانیه، ج۲، ص ۳۵

۷. ابن اثیر، پیشین، ج ۴، ص ۳۲۶.

۸. مسعودی، مروج الذهب، تحقیق اسعد داغر، قم، دار الهجره، ۱۴۰۹، چاپ دوم، ج ۳، ص ۱۰۹.

۹. البلاذرى،انساب الأشراف، تحقیق محمد باقر المحمودی، بیروت، مؤسسه الأعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۴، ط الأولى، ج ۷، ص ۹۲.

۱۰. ابن سعد، همان، ج۵، ص ۱۴۰.

۱۱. نویری، نهایه الارب فی فنون الادب، ترجمه محمود مهدوی دامغانی، تهران، چاپخانه سپهر، ۱۳۶۴، چاپ اول، ج ۶، ص ۱۰۵.

۱۲. تاریخ طبری، ترجمه ابو القاسم پاینده،‏ تهران‏، ناشر: اساطیر، سال چاپ: ۱۳۷۵ ش‏، چاپ پنجم، ‏ج‏۸، ص۳۴۸۷.

۱۳. طبری، تاریخ طبری، قاهره، مطبعه الاستقامه بالقاهره، ۱۳۵۸ه -۱۹۳۹م، ج۵، ص۲۹.

/ منبع: مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی