بعد از کشتن مختار عاقبت آل زبیر چه شد؟

سقوط حكومت مختار ثقفی در عراق به دست مصعب بن زبير صورت گرفت. وي پس از غلبه بر حکومت و کشتن مختار خونريزي زيادي كرد و تعدد زيادي از ياران مختار را كشت.

به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، مصعب بن زبير بن عوام يكي از ده پسر زبير است.(1) وى از مهم­ترين حاكمان زبيرى بود كه به جز مدت كوتاهى در تمام دوره‏اى كه عراق زير سلطه زبيريان بود، بر آن حكومت كرد. (2)همچنين او نخستين كسي بود كه در عراق درهم و دينار سكه زد. وي اين كار را به دستور برادرش عبدالله كه فرمانرواي حجاز بود، انجام داد.(3) مصعب در شكست مختار نقش اساسي داشت و سقوط حكومت مختار ثقفي در عراق به دست او صورت گرفت.

وقایع پس از سقوط مختار

وي پس از غلبه بر مختار خونريزي زيادي كرد و تعدد زيادي از ياران مختار را كشت.(4) همچنين او هنگامي كه عبدالملك مخالفان خود در شام را به قتل رساند، با مشورت عده اي از درباريان به فكر تصرف عراق افتاد. از طرفي بسياري از اشراف و بزرگان عراق نيز براي او نامه نوشته و او را به عراق دعوت كردند.(5) وقتي عبدالملك به طرف عراق حركت كرد، مصعب به مقابله با او شتافت. عبدالملك به خاطر دوستي و رفاقتي كه از قبل با او داشت، پيش از جنگ از او درخواست كرد كه با هم سخن بگويند(6) يا كار را به شورا ارجاع دهند. (7)مصعب نپذيرفت و اين در حالي بود كه اكثر سربازان و فرماندهان سپاه او فريفته‌ي وعده و وعيدهاي عبدالملك شده و به مروانيان پيوستند.(8)

وى تا آخر مقاومت كرده و در واپسين دم از عروة بن مغيره، سيره حسين بن على(ع) را در هنگام شهادت پرسيد. او نيز گفت: حسين بن على حاضر به پذيرش حكم ابن زياد نشد، در آن موقع مصعب گفت:

برگزيدگان خاندان هاشم در طف (كربلا) سنتي را پايه‌­ريزي كردند و اين سنت را براى مردم باقى گذاشته كه بايد از آن ها پيروى كنند.(9) به دنبال آن مصعب تا آخر ايستادگي كرد تا اين كه كشته شد. اين رويداد در نيمه جمادي الاولي سال 72(ه.ق) اتفاق افتاد.(10) وي هنگام مرگ 36 سال داشت.(11)

بعد ازقتل مصعب، عبدالله بن زبير در جنگ با عبد الملك مروان كشته شد. (12) و اين امر در ماه جمادي الاخره سال 73 اتفاق افتاد. (13) به اين صورت حكومت آل زبير به پايان رسيد.

پي نوشت ها:

1. ابن سعد،الطبقات الكبرى، تحقيق محمد عبد القادر عطا، بيروت، دار الكتب العلمية، 1410، ط الأولى، ج 5، ص 140.

2. البلاذرى، فتوح البلدان، بيروت، دار و مكتبة الهلال، 1988، ص 450 – 448.

3. ابن خلدون، ديوان المبتدأ و الخبر فى تاريخ العرب و البربر و من عاصرهم من ذوى الشأن الأكبر، تحقيق خليل شحادة، بيروت، دار الفكر، ط الثانية، 1408، ج 1، ص 323.

4.تاريخ يعقوبي، بيروت، مؤسسة الاعلمي للمطبوعات، ج ۲، ص ۲۶۵؛ ابن ابى الحديد معتزلى، شرح نهج البلاغة، انتشارات كتابخانه آيت الله مرعشى قم، 1404 ه، ج3، ص298و297.

5. ابن الأثير، الكامل في التاريخ، بيروت، دار صادر – دار بيروت، 1385، ج 4، ص 323.

6. ابن قتيبة، المعارف، تحقيق ثروت عكاشة، القاهرة، الهيئة المصرية العامة للكتاب، 1992، ط الثانية، ج2، ص 35

7. ابن اثير، پيشين، ج 4، ص 326.

8. مسعودي، مروج الذهب، تحقيق اسعد داغر، قم، دار الهجرة، 1409، چاپ دوم، ج 3، ص 109.

9. البلاذرى،انساب الأشراف، تحقيق محمد باقر المحمودي، بيروت، مؤسسة الأعلمي للمطبوعات، 1394، ط الأولى، ج 7، ص 92.

10. ابن سعد، همان، ج5، ص 140.

11. نويري، نهايه الارب في فنون الادب، ترجمه محمود مهدوي دامغاني، تهران، چاپخانه سپهر، 1364، چاپ اول، ج 6، ص 105.

12. تاريخ طبري، ترجمه ابو القاسم پاينده،‏ تهران‏، ناشر: اساطير، سال چاپ: 1375 ش‏، چاپ پنجم، ‏ج‏8، ص3487.

13. طبري، تاريخ طبري، قاهره، مطبعه الاستقامه بالقاهره، 1358ه -1939م، ج5، ص29.

/ منبع: مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی