قاعده کلی در تبدیل نعمت به نقمت/برگی از المیزان

به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، در تفسیر المیزان درباره آیه ۵۴ سوره انفال آمده است:

ذلک بان الله لم یک مغیرا نعمه انعمها على قوم حتى یغیروا ما بانفسهم…

یعنى عقابى که خداوند معاقبین را با آن عذاب مى کند همیشه به دنبال نعمت الهى اى است که خداوند قبل از آن عقاب ارزانى داشته، به این طریق که نعمت را برداشته عذاب را به جایش مى گذارد و هیچ نعمتى از نعمتهاى الهى به نقمت و عذاب مبدل نمى شود مگر بعد از تبدل محلش که همان نفوس انسانى است، پس نعمتى که خداوند آن را بر قومى ارزانى داشته وقتى به آن قوم افاضه مى شود که در نفوسشان استعداد آن را پیدا کنند و وقتى از ایشان سلب گشته و مبدل به نقمت و عقاب مى شود که استعداد درونیشان را از دست داده و نفوسشان مستعد عقاب شده باشد.

و این خود یک قاعده کلیى است در تبدیل نعمت به نقمت و عقاب، و از این جامع تر آیه شریفه (ان الله لا یغیر ما بقوم حتى یغیروا ما بانفسهم ) است (چون این آیه شامل تغییر نعمت و نقمت هر دو است ) گو اینکه آیه مورد بحث در تبدل نعمت به نقمت روشن تر است.

و به هر حال، پس اینکه فرمود: (ذلک بان الله لم یک مغیرا…)، از قبیل تعلیل به امرى عام و تطبیق آن بر موردى خاص است، و معنایش این است که مشرکین قریش را به گناهانشان گرفتن و ایشان را به این عقاب شدید معاقب کردن و نعمت خدایشان به عقاب شدید مبدل گشتن فرعى است از فروع سنت جارى الهى، و آن سنت این است که خداوند نعمتى را که به قومى بدهد تغییرش ‍ نمى دهد مگر آنکه آن قوم آنچه را که در نفوس دارند تغییر دهند.

و اینکه فرمود: (و ان الله سمیع علیم ) تعلیل دیگرى است بعد از آن تعلیل، و ظاهرش – بطورى که سیاق به آن اشعار دارد – این است که منظور از آن: (و ذلک بان الله سمیع علیم ) بوده و معنایش این است که مشرکین را به کیفر گناهانشان گرفتن براى این بود که خدا دعاهاى شما را مى شنید، و به حوائج شما دانا و به استغاثه شما شنوا است، لذا دعاى شما را مستجاب نمود و دشمنان شما را که به آیات خدا کفر مى ورزیدند عذاب کرد.

احتمال هم دارد که منظور از آن این باشد که این عذاب براى این بود که خدا گفتار مشرکین را مى شنید و به کردار ایشان دانا بود، لذا به کیفر آن عذابشان کرد. ممکن هم هست که هر دو احتمال مقصود باشد.

منبع: شفقنا