پول و ثروت به‌خودی‌خود نه نشانه رستگاری است و نه تضمینی برای سعادت انسان؛ آنچه به دارایی ارزش واقعی می‌دهد، مسیر مصرف و نیتی است که پشت آن قرار دارد. قرآن کریم در آیات پایانی سوره «لیل»، بخشش مال برای رضای خدا را نشانه تقوا معرفی می‌کند و در ادامه، سوره‌های «ضحی» و «شرح» از تبدیل نعمت به مسئولیت، توجه به نیازمندان و یافتن گشایش در دل سختی‌ها سخن می‌گویند؛ مفاهیمی که نشان می‌دهند ثروت زمانی ارزشمند است که انسان را از خود فراتر ببرد و به خدا و بندگان او نزدیک‌تر کند.
تعبیر «فَوَیْلٌ لِلْمُصَلِّینَ» در نگاه نخست شگفت‌آور است؛ چگونه ممکن است قرآن درباره «نمازگزاران» هشدار دهد؟ پاسخ را باید در ادامه آیه و مجموعه‌ای از آیات مرتبط با نماز جست‌وجو کرد؛ جایی که غفلت، بی‌اعتنایی، ریا، کسالت و ضایع کردن نماز، در برابر حقیقت عبادتی قرار می‌گیرد که قرار است یاد خدا را در زندگی انسان زنده کند و او را از فحشا و منکر بازدارد.
قرآن کریم در سوره مطففین از اثری سخن می‌گوید که گناه به‌تدریج بر قلب انسان می‌گذارد؛ زنگاری که اگر ادامه یابد، می‌تواند انسان را از درک حقیقت و قرب الهی دور کند. این سوره با ترسیم دو سرنوشت متفاوت برای فاجران و ابرار، از «سجین» و «علیین» سخن می‌گوید و نشان می‌دهد انتخاب‌ها و اعمال انسان در دنیا چگونه می‌تواند در سرنوشت او در آخرت ظهور پیدا کند.
میرزا مهدی الهی قمشه‌ای برای بسیاری با ترجمه‌ای از قرآن شناخته می‌شود که سال‌ها در خانه‌های فارسی‌زبانان خوانده شده است؛ اما پشت این نام، زندگی عالمی قرار دارد که حوزه و دانشگاه، فلسفه و عرفان، عقل و شهود را در کنار یکدیگر نشاند. او از شاگردی استادانی چون سیدحسن مدرس تا تدریس فلسفه و تربیت شاگردانی همچون علامه حسن‌زاده آملی و آیت‌الله جوادی آملی، مسیری را پیمود که در نهایت از او یکی از چهره‌های برجسته سنت حکمت جامع در ایران معاصر ساخت.
اگر قرآن خود را «بیانگر همه چیز» معرفی می‌کند، چرا نام بسیاری از پدیده‌های طبیعی، فرمول‌های علمی و حتی برخی جزئیات احکام در آن دیده نمی‌شود؟ آیا این یک تناقض است یا «همه چیز» در این آیه معنایی متفاوت دارد؟ پاسخ را باید در مأموریت اصلی قرآن جست‌وجو کرد؛ کتابی که برای هدایت انسان نازل شده، نه برای آنکه جای دانشنامه‌های علمی را بگیرد.
سال‌ها دعوت، استغفار و یادآوری نعمت‌های الهی نتوانست قوم نوح(ع) را از مسیر شرک بازگرداند. قرآن کریم در آیات پایانی سوره نوح، پرده از لجاجتی برمی‌دارد که دیگر تنها یک گناه فردی نبود، بلکه بیم آن می‌رفت نسل‌های بعدی را نیز گرفتار گمراهی کند.
استجابت دعا تنها به گفتن خواسته و انتظار برای برآورده شدن آن محدود نمی‌شود؛ در آموزه‌های قرآن و اهل‌بیت(ع)، عواملی مانند اخلاص، معرفت، عمل صالح، حلال‌خوری، رقت قلب و دوری از گناه در مسیر اجابت دعا نقش دارند. در این گزارش، مهم‌ترین توصیه‌های دینی درباره چگونگی دعا کردن، عوامل تسریع در استجابت و دلایلی که ممکن است موجب تأخیر یا عدم اجابت دعا شوند را مرور می‌کنیم.
مهدویت در آموزه‌های امام صادق(ع) جایگاهی ویژه دارد و بخش قابل توجهی از روایات آن حضرت به این موضوع اختصاص یافته است. در میان روایات مربوط به مهدویت، بیشترین احادیث به امام صادق(ع) و پدر بزرگوارشان بازمی‌گردد. همچنین بر اساس روایات تفسیری موجود از امام صادق(ع)، ۲۰۴ آیه از قرآن کریم درباره موضوعات مرتبط با مهدویت مورد توجه قرار گرفته است.
خانه مؤمن تنها محل سکونت نیست؛ می‌تواند با نماز، دعا و مناجات، به محیطی نورانی و آرام‌بخش تبدیل شود. آیت‌الله جوادی آملی در تفسیر سوره حجر، به توصیه‌ای کمتر مورد توجه درباره «مصلی» در خانه اشاره کرده‌اند.
اگر این قرآن بر کوه نازل می‌شد، کوه با همه استواری‌اش در برابر عظمت کلام الهی خاشع و متلاشی می‌شد، اما پرسش اصلی اینجاست که انسانی که مخاطب این قرآن است، چرا گاهی در برابر پیام آن چنین بی‌تفاوت می‌ماند؟
ناصر مهدوی، پژوهشگر حوزه فلسفه و دین در گفتگو با مبلغ اظهار داشت: اصل این است که قرآن و مخاطب آن، انسان است و هیچ واسطه‌ای میان انسان و خداوند وجود ندارد. اگر انسان‌ها با مشکلی مواجه شدند، در آن صورت به یک متخصص مراجعه کنند؛ اگر او واقعاً متخصص باشد و بتواند به پرسش‌ها پاسخ دهد.
رحلت پیامبر اسلام، نه تنها پایان یک زندگی، بلکه پایان یک جریان پیوسته و روزمره از نزول آیات الهی بر قلب انسان بود. سکوت وحی پس از ایشان، برای اصحاب و امت، لحظه‌ای تکان‌دهنده و سؤال‌برانگیز بود؛ لحظه‌ای که آسمان دیگر بر زمین نازل نمی‌شد و بشر در ظاهر، در برابر جهانی پیچیده، بی‌واسطه وحی ایستاده بود. اما این خاموشی، آغازی برای بلوغ و مسئولیت‌پذیری جامعه انسانی بود.
رهبر معظم انقلاب در این بخش از مباحث تفسیری «کتاب هدایت»، شکر را حالتی درونی و اثرگذار معرفی می‌کنند که اگر در متن عبادت، به‌ویژه نماز، حضور یابد، کیفیت و وزن معنوی آن عمل را در نزد خداوند متعال افزایش می‌دهد.
آیه چهلم سوره مبارکه حج با چندین نشانه ادبی، نصرت یاری‌کنندگان دین خدا را وعده‌ای قطعی، اطمینان‌بخش و تخلف‌ناپذیر معرفی می‌کند.
عبارت «بسم اللّه الرحمن الرحیم» نخستین عبارت قرآن است که در اول سوره علق (اقرا) بر پیامبر (صلی الله علیه وآله) نازل شد و در احادیث شیعی این عبارت سرآغاز قرآن معرفی شده است.
تعبیر «اهل‌بیت» در قرآن تنها در دو موضع به کار رفته است؛ یکی در داستان حضرت ابراهیم(ع) و دیگری در آیه مشهور تطهیر. این دو آیه، به‌ویژه آیه ۳۳ سوره احزاب، همواره محور بررسی‌های تفسیری و روایی درباره جایگاه اهل‌بیت پیامبر(ص) بوده‌اند.
آیات ۱۶ تا ۲۳ سوره فتح، پیروزی جبهه حق را نه یک آرزو، بلکه وعده‌ای الهی معرفی می‌کند. قرآن با یادآوری سنت‌های تغییرناپذیر خداوند، تأکید دارد که هرگاه مؤمنان با ایمان، اطاعت و استقامت در میدان بمانند، نصرت الهی فرا می‌رسد و هیچ قدرتی توان تغییر این وعده را نخواهد داشت.
حجت‌الاسلام والمسلمین محمدهادی فلاح با استناد به آیه «وَمَا لَکُمْ أَلَّا تُنْفِقُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ» گفت: خداوند پس از معرفی انفاق به‌عنوان عملی الهی، قرآنی و از سیره اهل‌بیت(ع)، ترک آن را مورد توبیخ قرار داده و از بندگان می‌پرسد چرا از نعمت‌هایی که همه از جانب اوست، در راه خدا انفاق نمی‌کنند.
آیه 61 سوره بقره بیانگر حکم تشریعی است، نه تکوینی؛ یعنی مسلمانان مأمورند اهل کتاب را در چارچوب نظام جزیه تحت حاکمیت خود قرار دهند.
در میان آثار و میراث علمی شهید امام خامنه‌ای (ره)، تفسیر قرآن جایگاه ممتازی دارد.
هفدهم محرم،ابرهه با ارتشی بزرگ و فیل‌هایی که در آن زمان نماد قدرت نظامی بودند به سمت مکه حرکت کرد، اما سرنوشت این لشکرکشی به شکلی رقم خورد که قرآن تنها در چند آیه آن را روایت کرده است. داستان اصحاب فیل یادآوری می‌کند که در تاریخ، قدرت نظامی همیشه تعیین‌کننده نهایی نبوده است.
بسیاری قرآن را کتابی برای روایت گذشته می‌دانند، اما برخی مفسران معاصر تلاش کرده‌اند نشان دهند آیات قرآن برای حل مسائل امروز هم سخن دارند. محمدجواد مغنیه، مفسر لبنانی و نویسنده تفسیر الکاشف، از جمله کسانی بود که قرآن را متنی زنده برای جامعه معاصر می‌دانست.
بر اساس روایتی منسوب به امام صادق، تلاوت سوره علق در شب یا روز و وفات پس از آن، پاداشی همانند شهید و مجاهد در رکاب محمد بن عبدالله دارد. این روایت بیانگر فضیلت تلاوت این سوره است و به معنای جایگزینی قرائت آن با حکم فقهی جهاد نیست.
آیه چهارم سوره فتح با تأکید بر تعبیر «لِیَزْدَادُوا إِیمَانًا مَعَ إِیمَانِهِمْ» نشان می‌دهد که ایمان، حقیقتی ایستا و یک‌مرحله‌ای نیست، بلکه مسیری پیوسته برای رشد، تعالی و رسیدن به مراتب بالاتر معنوی است؛ مسیری که در پرتو خودسازی، عمل صالح و نزول سکینه الهی، مؤمن را از توقف و رضایت به حداقل‌ها بازمی‌دارد.
سوره دخان از دشمنانی سخن می‌گوید که در هنگام سختی وعده ایمان می‌دهند، اما پس از رفع عذاب پیمان خود را می‌شکنند. این آیات هشداری روشن است که عهدشکنی از ویژگی‌های همیشگی دشمنان حق است و نمی‌توان به وعده‌های آنان اعتماد کرد.
ایمان واقعی، آگاهانه است، نه مقلدانه یا متعصبانه. ایمانی که از روی تقلید یا تعصب باشد، با اولین فشار (مثل آهن گداخته) از بین می‌رود، اما ایمان مبتنی بر آگاهی و بصیرت، در سخت‌ترین شرایط هم استوار می‌ماند.
امروزه دشمنان با استفاده از ابزارهای پیشرفته رسانه‌ای و «زخرف القول»، سعی در انحراف افکار عمومی دارند.
روایتی منسوب به امام صادق علیه‌السلام که در آن پس از توصیه به ازدواج، دستور طلاق داده می‌شود، به‌عنوان شاهدی برای افزایش رزق از مسیر طلاق مطرح شده است؛ بررسی دقیق متن روایت و آیات مرتبط نشان می‌دهد این برداشت، با مقصود اصلی روایت فاصله دارد.
در میانه هجوم دشمن خدا در آیه ۶۰ سوره روم با لحنی قاطع امید را زنده می‌کند و می‌فرماید که «وعده خدا در پیروزی شما بر دشمن، حق است» آیه‌ای که به مؤمنان اطمینان می‌دهد این تقابل، سرانجامی جز پیروزی ندارد، حتی اگر در ظاهر، دشمن دست بالا را داشته باشد.
فعل امر «قل» در قرآن برای ترویج گفت‌وگو، نشان‌دادن جدایی منبع وحی از پیامبر و تأکید بر الهی بودن خود قرآن آمده است، نه صرفاً فرمانی بیرونی به پیامبر.