عبارت «بسم اللّه الرحمن الرحیم» نخستین عبارت قرآن است که در اول سوره علق (اقرا) بر پیامبر (صلی الله علیه وآله) نازل شد و در احادیث شیعی این عبارت سرآغاز قرآن معرفی شده است.
تعبیر «اهلبیت» در قرآن تنها در دو موضع به کار رفته است؛ یکی در داستان حضرت ابراهیم(ع) و دیگری در آیه مشهور تطهیر. این دو آیه، بهویژه آیه ۳۳ سوره احزاب، همواره محور بررسیهای تفسیری و روایی درباره جایگاه اهلبیت پیامبر(ص) بودهاند.
آیات ۱۶ تا ۲۳ سوره فتح، پیروزی جبهه حق را نه یک آرزو، بلکه وعدهای الهی معرفی میکند. قرآن با یادآوری سنتهای تغییرناپذیر خداوند، تأکید دارد که هرگاه مؤمنان با ایمان، اطاعت و استقامت در میدان بمانند، نصرت الهی فرا میرسد و هیچ قدرتی توان تغییر این وعده را نخواهد داشت.
حجتالاسلام والمسلمین محمدهادی فلاح با استناد به آیه «وَمَا لَکُمْ أَلَّا تُنْفِقُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ» گفت: خداوند پس از معرفی انفاق بهعنوان عملی الهی، قرآنی و از سیره اهلبیت(ع)، ترک آن را مورد توبیخ قرار داده و از بندگان میپرسد چرا از نعمتهایی که همه از جانب اوست، در راه خدا انفاق نمیکنند.
آیه 61 سوره بقره بیانگر حکم تشریعی است، نه تکوینی؛ یعنی مسلمانان مأمورند اهل کتاب را در چارچوب نظام جزیه تحت حاکمیت خود قرار دهند.
در میان آثار و میراث علمی شهید امام خامنهای (ره)، تفسیر قرآن جایگاه ممتازی دارد.
هفدهم محرم،ابرهه با ارتشی بزرگ و فیلهایی که در آن زمان نماد قدرت نظامی بودند به سمت مکه حرکت کرد، اما سرنوشت این لشکرکشی به شکلی رقم خورد که قرآن تنها در چند آیه آن را روایت کرده است. داستان اصحاب فیل یادآوری میکند که در تاریخ، قدرت نظامی همیشه تعیینکننده نهایی نبوده است.
بسیاری قرآن را کتابی برای روایت گذشته میدانند، اما برخی مفسران معاصر تلاش کردهاند نشان دهند آیات قرآن برای حل مسائل امروز هم سخن دارند. محمدجواد مغنیه، مفسر لبنانی و نویسنده تفسیر الکاشف، از جمله کسانی بود که قرآن را متنی زنده برای جامعه معاصر میدانست.
بر اساس روایتی منسوب به امام صادق، تلاوت سوره علق در شب یا روز و وفات پس از آن، پاداشی همانند شهید و مجاهد در رکاب محمد بن عبدالله دارد. این روایت بیانگر فضیلت تلاوت این سوره است و به معنای جایگزینی قرائت آن با حکم فقهی جهاد نیست.
آیه چهارم سوره فتح با تأکید بر تعبیر «لِیَزْدَادُوا إِیمَانًا مَعَ إِیمَانِهِمْ» نشان میدهد که ایمان، حقیقتی ایستا و یکمرحلهای نیست، بلکه مسیری پیوسته برای رشد، تعالی و رسیدن به مراتب بالاتر معنوی است؛ مسیری که در پرتو خودسازی، عمل صالح و نزول سکینه الهی، مؤمن را از توقف و رضایت به حداقلها بازمیدارد.
سوره دخان از دشمنانی سخن میگوید که در هنگام سختی وعده ایمان میدهند، اما پس از رفع عذاب پیمان خود را میشکنند. این آیات هشداری روشن است که عهدشکنی از ویژگیهای همیشگی دشمنان حق است و نمیتوان به وعدههای آنان اعتماد کرد.
ایمان واقعی، آگاهانه است، نه مقلدانه یا متعصبانه. ایمانی که از روی تقلید یا تعصب باشد، با اولین فشار (مثل آهن گداخته) از بین میرود، اما ایمان مبتنی بر آگاهی و بصیرت، در سختترین شرایط هم استوار میماند.
امروزه دشمنان با استفاده از ابزارهای پیشرفته رسانهای و «زخرف القول»، سعی در انحراف افکار عمومی دارند.
روایتی منسوب به امام صادق علیهالسلام که در آن پس از توصیه به ازدواج، دستور طلاق داده میشود، بهعنوان شاهدی برای افزایش رزق از مسیر طلاق مطرح شده است؛ بررسی دقیق متن روایت و آیات مرتبط نشان میدهد این برداشت، با مقصود اصلی روایت فاصله دارد.
در میانه هجوم دشمن خدا در آیه ۶۰ سوره روم با لحنی قاطع امید را زنده میکند و میفرماید که «وعده خدا در پیروزی شما بر دشمن، حق است» آیهای که به مؤمنان اطمینان میدهد این تقابل، سرانجامی جز پیروزی ندارد، حتی اگر در ظاهر، دشمن دست بالا را داشته باشد.
فعل امر «قل» در قرآن برای ترویج گفتوگو، نشاندادن جدایی منبع وحی از پیامبر و تأکید بر الهی بودن خود قرآن آمده است، نه صرفاً فرمانی بیرونی به پیامبر.
در اوج قدرتنمایی دشمن، خدا در آیه ۱۹ سوره روم یادآوری میکند که «يُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ…»؛ خداست که مرگ را به زندگی و بالعکس بدل میکند. یعنی همان قدرتی که مرده را زنده میکند، میتواند شکست را به پیروزی تبدیل کند، پس وقتی با خدا هستیم، دشمن راهی جز شکست ندارد.
یهودیان در قرآن به دلیل کفر آگاهانه و دشمنی با حق، نه صرفاً یهودی بودن، مورد لعن (دوری از رحمت الهی) قرار گرفتهاند.
دوست صمیمیات پشتسرت حرف زده و دلخور هستی، بهجای انتقام و افشاگری، سکوت کن. هر لحظه که جلوی زبانت را میگیری، خدا درحال پاککردن یک گناه از نامۀ عمل توست.
شیطان با سیاستی تدریجی و گام به گام در زندگی انسان نفوذ میکند و مقابله با آن فقط با تقویت ارتباط با خدا، عمل به آموزههای دینی و انتخاب سبک زندگی مبتنی بر تقوا امکانپذیر است.
حجتالاسلام میرجلیلی گفت: در این روزها که همه چیز در حال لرزش است، به یاد داشته باشید که خداوند خود، چهار عامل آرامش و استقامت را برای شما فعال کرده است. شما قویتر از آن هستید که فکر میکنید.
حضرت آیتالله خامنهای رهبر شهید انقلاب، در دیدار نمایندگان مجلس(۱۳۷۶/۰۳/۰۷ ) در بیانات خود به تفسیر سوره الفاتحه(حمد) پرداختند.
نامگذاری های متفاوت برخی مؤلفان در سده های پیشین از حیث کتابشناسی، بیانگر نگاه های نو و بدیع آنان در ارتباط با نوشتن و تألیف آثار ایشان بوده است.
معبودهای باطل و اولیا و رهبران غیر الهی، به «خانه عنکبوت» تشبیه شده اند که سست ترین و بی پایه ترین خانه هاست، زیرا نه دیوار دارد و نه سقف و نه در و پیکر که بتواند صاحبش را از گرما و سرما و غیره حفظ کند و به اندازه ای سست است که با اندک بادی می لرزد و تار و پودش در هم می ریزد.
خداوند متعال با این تعبیر و تشبیه کوتاه و رسا دشمنان دین اسلام را به شدّت تحقیر و نقشه آنان را کور و ضعیف معرفی کرده است. «تاریخ اسلام سند زنده ای است بر تحقّق عینی این پیشگویی بزرگ قرآن، چرا که از نخستین روز ظهور اسلام توطئه های گوناگون برای نابودی آن چیده شد.
پرسش درباره چرایی مداخله نکردن خداوند در برابر ظلمهای گسترده، از جمله سوالات پرتکرار ذهنی و اعتقادی است. قرآن کریم در آیه ۶۱ سوره نحل، با نگاهی حکیمانه به این موضوع پرداخته و پاسخی روشن درباره سنت الهی در مهلت دادن به انسانها ارائه میدهد.
بر اساس قرآن، پیامبر خدا معجزهای جز خود قرآن نداشته است. مشرکان بارها از ایشان معجزهای غیر از قرآن طلبیدند؛ اما خداوند همواره این درخواست را رد کرد .
قرآن در آیات ۱۴ تا ۲۱ سوره قصص از لغزشی بزرگ در زندگی موسی(ع) پیش از رسالت میگوید، قتلی ناخواسته که با توبهای صادقانه و بخشش الهی همراه شد.
شیخ حسین انصاریان گفت: امروز در برخی جوامع اروپایی، معیار زندگی «خوش بودن به هر شکل» شده است؛ دین و اعتقادات تا جایی محترماند که برایشان منفعت دلاری داشته باشد.
بررسی آیات قرآن کریم نشان میدهد ریاکاری نهتنها موجب نابودی اعمال عبادی میشود، بلکه در مواردی همردیف شرک، نشانه نفاق و دلیل فقدان ایمان واقعی به خدا و روز قیامت معرفی شده است؛ گناهی پنهان که قرآن با تعابیری تند نسبت به پیامدهای آن هشدار میدهد.