دید و بازدید در فرهنگ اسلامی

به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، زیارت برادران دینی رفتن و دیدار مؤمنان  مورد سفارش اولیاء دین است؛ كه هم رابطه های درونی آحاد امّت را استوارتر می سازد، هم محبّتها را می افزاید و هم كدورتها را می زداید و هم خدا و رسول را خوشحال می سازد؛ و چه كار نیكی بهتر از این؟ …

بنابر روایت موسسه تحقیقات و نشر معارف اهل بیت(ع)، بجاست كه این گونه دیدارها به خاطر خدا و با انگیزه خلوص و عمل به سنّت دین باشد، نه روی طمعهای دنیوی و انگیزه های مادّی و سودگرایانه و سوداگرایانه!

محتوای دیدارها

گاهی رفت و آمدها و زیارتها، به جای سودمندی، زیانبار است و به جای آنكه بهره تربیتی یا پاداش اخروی داشته باشد، محصولی جز افزایش گناه یا هدر رفتن فرصتها ندارد. هوشیاران می كوشند از همه دیدارها سود ببرند و از تباهی فرصت، جلوگیری كنند.

باید با حصارشكنی خود و زندگی خود را از انزوا درآورد و روحیه جمعی و تعاون و همزیستی را تقویت كرد. آنان كه پای خود و خانواده خود را از رفت و آمد با افراد باایمان و خانواده های شریف و بافرهنگ می برند، راه خیر را به روی خود می بندند. مگر نه اینكه این گونه انزواها، حالتی از یأس برای انسان پدید می آورد و افسرده می سازد و نشاط از چنین زندگیهایی رخت برمی بندد؟!

امام صادق(ع) به اصحاب خویش سفارش می فرمود:

«تَزاوَرُوا و تلاقوا و تَذاكروا اَمْرَنا وَ اَحْیوهُ 

به دیدار و ملاقات یكدیگر بروید و «امر» ما را یاد كنید و به یاد هم آرید و آن را زنده نگهدارید.»

این حدیث، محتوای سازنده و تربیتی و جهت دار و هدفدار بودن دیدارها را تبیین می كند. ملاقاتهایی كه شیعیان اهل بیت داشتند، محتوایی مكتبی داشت و به توصیه امام، می بایست در راستای احیای امر و زنده نگهداشتن مرام و مكتب و فلسفه سیاسی امامت شد، تا «امّت»، روح و جان یابد و به بیراهه نیفتد. آنكه برادر مؤمن خود را دیدار می كند، پاداشی بزرگتر از شخصِ دیدارشده دارد.

بهره های دیدار

مناسب است در سایه ملاقاتها و دید و بازدیدها، خانواده ها و افراد، از دردها و مشكلات یكدیگر آگاه شوند و در حدّ توان، در رفع آنها بكوشند. مشورت و همدلی و همدردی، گوشه ای از این بهره ها است. تشریك مساعی در حلّ معضلات و رسیدگی به نیازمندان، گوشه ای دیگر.

«خیثمه» می گوید: خدمت حضرت امام باقر(ع) رسیدم تا با آن حضرت خداحافظی كنم. امام فرمود:

ای خیثمه! هر كدام از دوستان و هواداران ما را دیدی، سلام ما را به آنان برسان و آنان را به تقوای الهی توصیه كن و سفارش كن كه توانگرانشان به فقیران سر بزنند، توانمندان به ناتوانان سركشی كنند، زندگان در تشییع جنازه مردگان شركت كنند، در خانه های هم، یكدیگر را دیدار كنند. این گونه دیدارها سبب احیاء امر ما (خطّ ولایت و رهبری اهل بیت) می گردد .

اگر دیدارها، چنین بركتهایی نداشته باشد، جز اتلاف وقت و سرمایه چیزی نیست!

وقتی جمعی دور هم می نشینند و ساعاتی را به صحبت می گذرانند، در جمع بندی پایانی، اگر دیدند از آن همه صحبت، چیزی نه در یاد مانده، نه سودی به كف آمده، دریغ از آن اتلاف فرصت! امّا اگر بحثهای علمی و اجتماعی، به روشنگری افكار كمك كند، نقل خاطرات و سرگذشتها، برای دیگران عبرت آموز و راهگشا باشد، بازگویی حالات دیگران، حسّ همدردی و كمك رسانی را تقویت كند، اینجاست كه ملاقات، به بهره وری رسیده است.

زیارت مؤمن 

در یك جامعه ایمانی، همبستگی اهل ایمان ضروری است. این پیوند، در سایه دیدارها پدید می آید و استحكام می یابد. در روایات، بابی تحت عنوان زیارة المؤمن است كه به این گونه دیدارها تأكید دارد. امام صادق(ع) فرموده است:

«مازارَ مسلمٌ اَخاهُ المسلمَ فی اللّه ِ وَللّه ِ الاّ ناداهُ اللّه ُ عزّ و جلّ: ایها الزّائرُ طِبْتَ وَ طابَتْ لَكَ الجنّةُ

هیچ مسلمانی برادر دینی اش را در راه خدا و برای خدا زیارت نمی كند، مگر آنكه خدای متعال به او ندا می دهد: ای دیداركننده! خوش به حالت، بهشت برای تو سزاوار و گوارا باد!

در این دیدارها، دو ركن وجود دارد: دیداركننده و دیدارشده (زائر و مَزور). آنكه پیشقدم در زیارت می شود، فضیلت بیشتری دارد و پاداشی افزونتر. این سخن پیامبر اكرم(ص) است كه فرمود:

«الزّائر اَخاهُ المسلم اَعْظَمُ اَجْرا مِنَ المَزُور

آنكه برادر مؤمن خود را دیدار می كند، پاداشی بزرگتر از شخصِ دیدارشده دارد

آنان كه «كار» را بهانه كاستن از دیدارها و صله رحمها و رفت و آمدها می كنند، باید خود اینها را هم كار به حساب آورند، بلكه از بهترین كارها. این، اقتدا به سیره رسول اكرم(ص) است اگر چه احوالپرسی تلفنی هم خیلی خوب است و نوعی صله رحم محسوب می شود، ولی جای دیدار حضوری را پر نمی كند.

است. در حدیث است: هرگاه پیامبر خدا یكی از مسلمانان را سه روز نمی دید، از حال او می پرسید. در پاسخ سؤال پیامبر، اگر می گفتند كه غایب است (مثلاً سفر رفته) برایش دعا می كرد. اگر حاضر بود، به دیدارش می رفت و اگر بیمار بود به عیادتش می شتافت.

دیدار حضوری

برخی به هر دلیل، عیادت و زیارت و احوالپرسی شان «غیر حضوری» است. می كوشند تا از طریق این و آن، یا از راه تلفن و نامه احوالپرسی كنند و تماس داشته باشند. گرچه از این رهگذر، «كسب اطّلاع» می توان كرد؛ ولی دیدار رویاروی و نشست و گفتگوی چهره به چهره، حلاوت و بركتی دیگر دارد.

در احادیث، عنوانِ «تزاور» و «ملاقات» مطرح است. دیدن و ملاقات كردنِ حضوری. البته احوالپرسی تلفنی هم خیلی خوب است و نوعی صله رحم محسوب می شود، ولی جای «دیدار حضوری» را پر نمی كند. نامه نوشتن به اقوام و دوستان نیكو است، امّا بار سفر بستن و حضورا خدمت پدر و مادر و بستگان و آشنایان رسیدن و آنان را شاد كردن، ثوابی مضاعف و تأثیری افزونتر دارد. می گویید نه؟ امتحان كنید!

شما خودتان از دیدار چهره برادر یا فرزند یا دوست بیشتر خوشحال می شوید ـ اگر از سفر آیند ـ یا از شنیدن صدایشان از آن سوی سیمهای مخابرات؟ تازه، این خودش نشان محبّت بیشتر و صمیمیت و یكدلی در رابطه ها است. اگر هنگام درگذشت یكی از اقوام، از دوستان و آشنایانتان كسی تلگراف تسلیت بفرستد، یا آنكه از شهر و محله خود پیش شما آمده، از نزدیك در غمتان شریك شود و در مراسمتان شركت كند، كدام یك را صمیمی تر می یابید؟ رفت و آمد خودتان با دیگران نیز چنین است. هرگز به تلفن و نامه قناعت نكنید و «صدا» و «دستخط» و «عكس» را به جای دیدار حضوری ننشانید.

«اُویس قرنی» را شنیده اید كه از مادر اجازه گرفت و از «یمن» به «مدینه» آمد، تا محبوبش، محمد مصطفی(ص) را یك بار ببیند و برگردد … و چنان شد كه پیامبر اكرم(ص) فرمود: من بوی بهشت را از سوی قَرَن می شنوم، چه بسیار مشتاق تو هستم، ای اویس قرن! «تَفُوحُ روایحُ الجنّةِ مِن قِبَلِ قَرَن، واشوقاه الیكَ یا اویسَ القَرَن!»

دیدار برادران، سبب انبساط خاطر و باروری اندیشه است، هر چند كوتاه و اندك باشد.

در همین دیدارهای حضوری است كه نشاط خاطر و بهره وری از تجارب و سخنان نهفته است. امام هادی(ع) فرموده است:

«مُلاقاةُ الاِخوان نَشْرَةٌ وَ تلقیحُ العَقْلِ وَ اِنْ كانَ نَزْرا قَلیلاً»

«دیدار برادران، سبب انبساط خاطر و باروری اندیشه است، هر چند كوتاه و اندك باشد.» با این همه آثار و بركات، دیگر چه جای درنگ و بهانه جویی و عذرتراشی برای ترك مراوده و رفت و آمد؟! برای این گونه دیدارها، باید در پی بهانه بود و هر فرصتی را مغتنم شمرد، … البتّه تا حدّی كه به مزاحمت نیانجامد و موجب اتلاف وقت دیگری نشود.

وقتی كسی از مسافرت برمی گردد، یا خداوند به كسی فرزندی عنایت می كند، یا ازدواجی صورت می گیرد، یا خانه جدیدی خریداری می شود، یا خدای ناكرده بیماری و كسالتی برای كسی پیش می آید، اینها همه بهانه «تجدید عهد» و دیدار حضوری است. حتّی اگر او هم مهمانی ندهد، ولی در صورت فراهم بودن شرایط، رفتن به دیدار و گفتنِ خوشامدی، تهنیتی، تبریكی ، تسلیتی، خدا شفا دهدی، چشم روشنی و … مناسب است و این «دیدارها مایه تحكیم دوستیها است.»

پیامبر رحمت فرمود: «الزّیارةُ تُنْبِتُ المودَّةَ»

«دیدار، دوستی آور است.»

دیدار كریمانه

چه خوب كه در دیدارها، قصد قربت كنید و اینها را به حساب خدا بگذارید. اگر معامله و سودا هم می كنید، با خدا سودا كنید، تا اجر ببرید. نگویید: من چند بار رفته ام، آنها نیامده اند، نوبتی هم كه باشد، حالا نوبت آنها است … در بهره وری از ثواب و پاداش الهی كه نباید این گونه محاسبات را به میان كشید. درست است كه هر «دید»ی، «بازدید»ی دارد و هر سلامی، علیكی و هر نامه ای جوابی! ولی گاهی هم باید كریمانه و بزرگوارانه برخورد كرد. دیدار مؤمن، دیدار خدا است و چقدر ثواب دارد. در حدیث قدسی آمده است كه خداوند می فرماید:

«اَیما مُسلِمٍ زارَ مُسلما فَلَیسَ ایاهُ زارَ، اِیای زارَ وَ ثوابُهُ عَلی اَلجَنَّةُ».

«هر مسلمانی كه به دیدار مسلمانی برود، او را نه، بلكه مرا زیارت كرده است و پاداش او بر عهده من، بهشت است. چه چیزی بالاتر از این؟ دیدار مؤمن، همپای دیدار خدا!»

از امام باقر و امام صادق(علیهماالسلام) روایت است:

«هر مؤمنی كه به قصد دیدار مؤمن دیگر بیرون رود و او را همراه با معرفت به حقوقش زیارت كند، به پاداش هر گامش در این راه، خداوند حسنه ای برای او می نویسد و سیئه ای از او محو می كند و درجه ای می افزاید. چون در بزند، درهای آسمان به رویش باز می شود و چون با یكدیگر ملاقات و مصافحه و معانقه كنند، خدای متعال رو به فرشتگان كرده و مباهات می كند كه: دو بنده ام را بنگرید! به خاطر من با هم دوستی و دیدار می كنند. بر من است كه از این پس از عذاب، مصونشان دارم. و چون برگردد، فرشتگان بدرقه اش می كنند و اگر تا شبِ بعد، از دنیا برود، از حساب، معاف می شود …»

وقتی دیدارها این همه فضیلت و ثواب و آثار دنیوی و اخروی دارد، چه محرومند آنان كه به بهانه های مختلف یا لجاجتها و اندیشه های كودكانه و حقیرانه، با هم قهر یا ترك رفت و آمد می كنند و درهای بركت را به روی خویش می بندند!گرمای دلها در سایه دیدارهای صمیمانه و معاشرتهای مخلصانه و آمیخته به صداقت و مودّت است. كانون زندگی و خانواده ها را گرمتر كنیم، با معاشرت و مودّت و دیدار ….

منبع: اخلاق معاشرت، جواد محدثی