«بازخوانی نگاه امیر مومنان (ع) به زن، حقیقتی فراتر از شبهه ها»

به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، تفسیر صحیح خطبه هشتاد نهج البلاغه شرح زیر است:

حضرت علی(ع) در خطبه ۸۰نهج‌البلاغه می‌فرمایند:
مَعَاشِرَ النَّاسِ اِنَّ النِّسَاءَ نَوَاقِصُ الْاِیمَانِ. نَوَاقِصُ الْحُظُوظِ. نَوَاقِصُ الْعُقُولِ.فَاَمَّا نُقْصَانُ اِیمَانِهِنَّ فَقُعُودُهُنَّ عَنِ الصَّلَاهِ وَ الصِّیَامِ فِی اَیَّامِ حَیْضِهِنَّ.وَاَمَّا نُقْصَانُ عُقُولِهِنَّ فَشَهَادَهُ امْرَاَتَیْنِ کَشَهَادَهِ الرَّجُلِ الْوَاحِدِ.وَاَمَّا نُقْصَانُ حُظُوظِهِنَّ فَمَوَارِیثُهُنَّ عَلَی الْاَنْصَافِ مِنْ مَوَارِیثِ الرِّجَالِ.فَاتَّقُوا شِرَارَ النِّسَاءِ وَ کُونُوا مِنْ خِیَارِهِنَّ عَلَی حَذَرٍ.وَلَا تُطِیعُوهُنَّ فِی الْمَعْرُوفِ حَتَّی لَا یَطْمَعْنَ فِی الْمُنْکَرِ

اى مردم! زنان از نظر ایمان و بهره اقتصادى و موهبتِ عقل، کاستى هایى دارند; امّا کاستى ایمانِ آنها، به دلیل آن است که از نماز و روزه در ایّام عادت باز مى مانند، و گواهِ کاستى عقول آنان این است که شهادت دو نفر از آنان همچون شهادت یک مرد است، و امّا کاستى بهره اقتصادى آنها دلیلش این است که سهم ارث آنان، نصف سهم مردان است. حال که چنین است از زنان بد بپرهیزید و مراقب نیکان آنها باشید و در اعمال نیک (به صورت اطاعت بى قید و شرط) از آنان اطاعت نکنید، تا در اعمال بد، از شما انتظار پیروى نداشته باشند.

تفسیر درست نگاه امام علی ها به «زن» برای بیان مفاهیم این ،خطبه مقام زن نگاه قرآن و مقصود امیرمؤمنان باید کتاب جداگانه ای نوشت بنده در بین تمام دانشمندان تفسیری عالی تر از بیان علامه محمدتقی جعفری ندیده ام. عده ای در استناد این خطبه به امام شک کرده‌اند؛ با فرض صحت استناد خطبه مطالبی را تقدیم می‌کنیم:

یک: امام علی به متن قرآن کریم آگاه است و نخستین دست پرورده مستقیم رسول الله صلى الله علیه وسلم در تمام ابعاد و مصداق بارز عترت و تفسیرگر قرآن است انبوه روایات گواه این ادعاست.

دو: تمام تعبیرات قرآنی مانند «انسان»، «مؤمنان»، «متقون»، «مَن» و «الذین»، شامل زن ومردمی‌شود. آیه یا روایتی پیدا نمی‌کنید که در رسیدن به‌سعادت، میان مرد و زن تفاوت قائل شده باشد؛ حتی برای الگو دو زن را معرفی کرده است: مریم و آسیه. رسول خدا صلى الله علیه وسلم و امیرمؤمنان نگاه بسیار تکریم آمیزی به زن داشتند ونگاه سایر ائمه هم نگاه تجلیل گرانه بوده است.

سه: کتاب‌های جهان در عصر بعثت و نگاه جاهلیت به زن و کتاب‌های امروزی در نقد فمینیسم، افراط و تفریط را در نگاه به زن بیان کرده‌اند؛ خوب است آنها را با نگاه عالی اسلام مقایسه کنید.

چهار: در آغاز خطبه آمده است که امام این کلام را درباره زنانی همچون عایشه فرموده‌اند که محور جنگ جمل بود.

پنج: اشتباهی که برخی مرتکب شده‌اند، تفسیر غلط از «عقل» است. خوب است به روایات و تفسیر مثنوی مولوی از اقسام عقل مراجعه کنید. عقل نظری و عقل عملی با هم متفاوت‌اند. عقل نظری مرتبط با منطق و ریاضیات و فلسفه است و چینش استدلال، های صغرا و کبرایی؛ از سوی دیگر عقل عملی درباره ارزش‌هاست. که علامه جعفری نظر امام را مرتبط با عقل نظری زن می‌دانند که در قیاس با مرد متفاوت است، اما در عقل عملی و رسیدن به قله های بلندِ خلافت الهی تفاوتی میان زن و مرد نیست امام علی در همین کلام، بحث شهادت دادن را آورده اند که دو زن برابر با یک مرد است. دلیل آن عاطفی تر بودن زن است و غلبه عواطف برعقل، اما در اسلام مواردی داریم که به شهادت دادن یک زن نیز اکتفا شده است.

شش: دلیلی که امام برای کاستی ایمان زن آورده اند مرتبط با نخواندن نماز و روزه در ایام عادت ماهیانه زن است. این کاستی با دستوراتی که به زن داده اند همچون نشستن بر سجاده و ذکر گفتن جبران می شود. مرد هم اگر عبادتش را متوقف کند، دچار چنین کاستی هایی‌می شود. در ایام عادت، حرکات نماز به زن آسیب می‌زند.

هفت: کاستی سوم نکوهش نیست؛ زیرا نگاه اسلام به برخورداری اقتصادی نگاه اصیل نیست. اصالت با معنویت است. مواردی هست که در برخورداری از ارث تفاوتی میان زن و مرد نیست؛ مثل پدرو مادری که از فرزند ارث می‌برند. امام علی در نامه سی و یکم زن را دسته گل ریحانه معرفی کرده، اند و برخورد ایشان با زنانشان شهره تاریخ و حدیث است. امام هراس داشتند که زنان دستاویز بهره برداری های سیاسی و نظامی بشوند که در جنگ جمل چنین شد.زن در تمامی کمالات معنوی پا به پای مرد پیش می رود. تربیت فرزند و بزرگ کردن انسان‌های بزرگ به عواطف سرشار نیاز دارد. که هر کجا عواطف به میدان بیاید قضاوت قاطعانه و اجرای حدود الهی تحت تأثیر قرار خواهد گرفت.

برگرفته از کتاب برشانه‌های اقیانوس نوشته استادعلی رهبر