اگر دانشمندان ایرانی می‌گفتند «ما نمی‌توانیم»

به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، گاهی این جمله از روی ناآگاهی گفته می‌شود و گاهی هم از روی نوعی خودکم‌بینی تاریخی؛ انگار سهم ایران در ساخت دنیای امروز، فقط تماشاکردن پیشرفت دیگران بوده است. اگر تاریخ علم را ورق بزنیم، چیزی که می‌بینیم، نتیجه تلاش هزاران دانشمند از ملت‌های مختلف است اما نقش ایرانیان خیلی وقت‌ها پررنگ‌تر است.

بنابر روایت فارس، فناوری امروز، یک‌شبه در آزمایشگاه‌های مدرن متولد نشده است. هر گوشی هوشمند، هر ماهواره، هر دوربین و حتی هر جمله‌ای که هوش مصنوعی برای ما می‌نویسد، روی شانه صدها دانشمند ایستاده است؛ دانشمندانی که بعضی از مهم‌ترین آن‌ها، قرن‌ها پیش در ایران زندگی می‌کردند.

هوش مصنوعی؛ نوه‌ای که خوارزمی هرگز ندید

اگر قرار باشد یک نفر را پدربزرگ دنیای دیجیتال بنامیم، خوارزمی یکی از جدی‌ترین گزینه‌هاست.

هوش مصنوعی، موتور جست‌وجوی گوگل، اینستاگرام، بازی‌های رایانه‌ای، بانکداری الکترونیک و حتی ساده‌ترین ماشین‌حساب گوشی، یک ویژگی مشترک دارند؛ همه آن‌ها با الگوریتم کار می‌کنند.

الگوریتم یعنی مجموعه‌ای از دستورهای مرحله‌به‌مرحله برای حل یک مسئله.

جالب است بدانید واژه Algorithm که امروز در همه دانشگاه‌های دنیا تدریس می‌شود، از نام محمد بن موسی خوارزمی گرفته شده است.

خوارزمی روشی منظم برای حل مسئله ارائه کرد که بعدها به زبان مشترک رایانه‌ها تبدیل شد.

شاید اگر خوارزمی امروز زنده بود و می‌دید میلیون‌ها نفر هر روز از هوش مصنوعی می‌پرسند «امروز چی بپوشم؟ یا غذا چی درست کنم؟»، حسابی تعجب می‌کرد.

ابن‌هیثم

اگر از یک نفر بپرسید چه کسی باعث شد امروز بتواند سلفی بگیرد، احتمالاً نام یکی از شرکت‌های سازنده تلفن همراه را می‌آورد. اما داستان خیلی قدیمی‌تر از این حرف‌هاست.

ابن‌هیثم با آزمایش‌های دقیق خود ثابت کرد نور از اجسام وارد چشم می‌شود. همین پژوهش‌ها، پایه علم اپتیک شد.

نتیجه آن را امروز هر روز در دستمان می‌بینیم؛ دوربین تلفن همراه، لنز دوربین، عینک، میکروسکوپ، تلسکوپ، فیبر نوری، لیزر و حتی هدست‌های واقعیت مجازی.

ابوریحان بیرونی؛ مردی که قبل از گوگل‌مپ، زمین را اندازه گرفت

وقتی تاکسی اینترنتی موقعیت شما را پیدا می‌کند یا نقشه تلفن همراهتان نزدیک‌ترین مسیر را نشان می‌دهد، پشت این فناوری مجموعه‌ای از دانش‌های ریاضی و جغرافیاست.

ابوریحان بیرونی هزار سال پیش، با ابزارهایی که امروز بیشتر شبیه وسایل موزه هستند، اندازه زمین را با دقتی شگفت‌انگیز محاسبه کرد و درباره مختصات جغرافیایی پژوهش‌های مهمی انجام داد.

شاید او هرگز فکر نمی‌کرد روزی نوجوانی فقط برای پیداکردن نزدیک‌ترین آبمیوه‌فروشی، از دانشی استفاده کند که او در شکل‌گیری آن نقش داشته است.

خیام؛ شاعری که در کنار شعر مهندسی هم ادامه داد

نام خیام که می‌آید، بیشتر ما رباعیاتش را به یاد می‌آوریم. اما خیام فقط شاعر نیست؛ او یکی از بزرگ‌ترین ریاضی‌دانان تاریخ است.

پژوهش‌های او درباره جبر و هندسه، بعدها در توسعه نرم‌افزارهای مهندسی، طراحی سه‌بعدی، بازی‌های رایانه‌ای، انیمیشن و بسیاری از محاسبات پیچیده کاربرد پیدا کرد.

اگر خیام امروز وارد یک استودیوی بازی‌سازی می‌شد، از دیدن اژدهایی که با کمک معادلات ریاضی روی صفحه حرکت می‌کند، بیشتر از همه تعجب می‌کرد.

فناوری، تاریخچه طولانی دارد

هوش مصنوعی، ماهواره، GPS، دوربین دیجیتال، پزشکی نوین و ده‌ها فناوری دیگر، حاصل زنجیره‌ای از کشف‌ها و ایده‌ها هستند؛ زنجیره‌ای که در میان حلقه‌های مهم آن، نام دانشمندان ایرانی نیز دیده می‌شود.

رهبر شهید انقلاب، آیت‌الله سید علی خامنه‌ای، در یکی از سخنرانی‌های خود به ریشه نگاه «نمی‌توانیم» اشاره کرده‌اند و می‌گویند: «در دوره پهلوی یکی از رایج‌ترین تبلیغات، “نمی‌توانیم” بود. از بچگی این‌طور بار آمده بودیم که جنس ایرانی مساوی است با بد بودن و نامرغوب بودن… درحالی‌که این موضوع ۱۸۰ درجه با واقعیت فرق دارد. این ملت، ملتی است که از همه جهت می‌تواند؛ می‌تواند تولید کند، می‌تواند رشد بدهد، می‌تواند ابتکار کند، می‌تواند مرزهای علم و فناوری را بشکند و جلو برود.» (۱)

و در جای دیگر فرموده بودند: « اين ملت، يك ملت نخبه‌پرور است؛ به معناى حقيقى كلمه» (۲) و آرزویشان این بود که: « من چند سال پیش گفتم شما پنجاه سال دیگر، چهل سال دیگر این آینده را تصویر کنید که در دنیا هر کسی بخواهد به یافته‌های تازهٔ علمی دست پیدا کند، مجبور بشود زبان فارسی یاد بگیرد؛ همّت را این قرار بدهید. کاری کنید که در دنیا دیگران محتاج دانش شما باشند، مجبور باشند زبان شما را یاد بگیرند تا به دانش شما دست پیدا کنند؛ این کار هم ممکن است؛ این کار ممکن است.» (۳)

اگر دانشمندان ایرانی می‌گفتند ما نمی‌توانیم امروز دنیا چطور جایی بود؟

۱: بیانات در دیدار جمعی از پیشکسوتان جهاد و شهادت و خاطره‌گویان دفتر ادبیات و هنر مقاومت‌؛ ۱۳۸۴/۰۶/۳۱

۲: بیانات در دیدار نخبگان استان سمنان؛ ۱۳۸۵/۰۸/۱۹

۳: بیانات در دیدار شرکت‌کنندگان در هفتمین همایش ملی نخبگان جوان؛۱۳۹۲/۰۷/۱۷