تاب‌آوری در جنگ؛ چگونه از فرسودگی روانی عبور کنیم؟

جنگ و سایه شوم آن فقط در میدان نبرد جریان ندارد؛ اضطراب آینده، بی‌ثباتی اقتصادی، اخبار مبهم و نگرانی‌های اجتماعی هم ذهن و روان مردم را درگیر می‌کند. کارشناسان معتقدند تاب‌آوری، مهم‌ترین عامل عبور جامعه از چنین شرایط پیچیده‌ای است. اما این تاب‌آوری چگونه شکل می‌گیرد و مردم برای حفظ آرامش و امید چه باید بکنند؟

به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، در روزهایی که سایه جنگ و پیامدهای آن، زندگی روزمرهٔ مردم را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد، مسئلهٔ «تاب‌آوری» بیش از هر زمان دیگری اهمیت پیدا می‌کند.

بسیاری تصور می‌کنند تاب‌آوری فقط به معنای تحمل شرایط سخت است؛ در حالی که این مفهوم، ابعاد گسترده‌تری دارد و به توانایی حفظ ثبات روانی، امید، همبستگی اجتماعی و مدیریت احساسات در شرایط بحرانی مربوط می‌شود.

بنابر روایت فارس، کارشناس تربیتی دکتر مریم فرضی دربارهٔ ابعاد مختلف تاب‌آوری در شرایط جنگ توضیح می‌دهد.

جنگ‌ها روی نقطهٔ تاب‌آوری مردم متمرکز می‌شوند

«اساساً مشخص‌ترین نقطهٔ هر جنگی، مسئلهٔ تاب‌آوری، صبوری و میزان بردباری مردم و حاکمیت است.» به گفتهٔ او اگرچه مسئولان و نظام حاکمیتی نیز درگیر این موضوع هستند، اما در نهایت «وزنهٔ اصلی تاب‌آوری بر دوش مردم جامعه قرار دارد.»

او توضیح می‌دهد که آثار جنگ فقط محدود به میدان نبرد نیست و به‌مرور در حوزه‌های اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی نیز خود را نشان می‌دهد؛ موضوعی که باعث شکل‌گیری نگرانی‌های عمیق دربارهٔ آینده می‌شود.

بلاتکلیفی و نگرانی؛ مهم‌ترین فرساینده‌های روانی

به گفتهٔ این کارشناس تربیتی، یکی از مهم‌ترین پیامدهای تهدید و سایه جنگ، ایجاد نوعی بلاتکلیفی ذهنی در میان مردم است؛ اینکه افراد تصویر روشنی از آینده ندارند و نمی‌دانند شرایط اقتصادی، آموزشی و اجتماعی به چه سمتی خواهد رفت.

«نگرانی دربارهٔ آینده، وضعیت مدارس و دانشگاه‌ها، مشکلات اقتصادی و حتی اختلال در کسب‌وکارها، مستقیماً با مسئلهٔ تاب‌آوری در ارتباط است.» او تأکید می‌کند که طولانی شدن این شرایط و نرسیدن اخبار شفاف و دقیق، می‌تواند احساس ناامنی و بی‌ثباتی را در جامعه افزایش دهد.

تاب‌آوری فقط حضور فیزیکی نیست

اما تاب‌آوری دقیقاً به چه معناست؟ فرضی در پاسخ به این پرسش توضیح می‌دهد «تاب‌آوری فقط به معنای حضور فیزیکی در میدان یا ادامهٔ زندگی روزمره نیست؛ بلکه باید همراه با عقلانیت، امید، بصیرت‌افزایی و تبیین‌گری باشد.»

او معتقد است جامعه زمانی تاب‌آور خواهد بود که بتواند احساس ناامیدی، خشم و سرگردانی را کاهش دهد و به سمت همدلی و همگرایی حرکت کند.

مراقب خشم و فرسودگی روانی باشیم

فرضی هشدار می‌دهد که فشارهای روانی ناشی از سایه‌ی شوم جنگ و تهدید قلدرمآبانه دشمن وحشی، ممکن است برخی افراد را به سمت عصبانیت‌های ناگهانی یا فرسودگی عاطفی سوق دهد. به گفتهٔ او «خیلی وقت‌ها افراد به دلیل شرایط موجود، به نقطهٔ جوش می‌رسند و دچار خشم‌های آنی یا ماندگار می‌شوند.»

به همین دلیل، کنترل هیجانات و مدیریت احساسات در این شرایط اهمیت زیادی دارد؛ چراکه گسترش خشم و ناامیدی، می‌تواند انسجام اجتماعی را تضعیف کند.

همدلی اجتماعی، مهم‌ترین ابزار عبور از بحران

این کارشناس تربیتی تأکید می‌کند که در چنین شرایطی، جامعه بیش از هر زمان دیگری به همگرایی و هم‌افزایی نیاز دارد. او می‌گوید «باید نگرانی‌ها و گسست‌های اجتماعی را خنثی کنیم و تا جایی که می‌توانیم به ترمیم همدلی و اعتماد اجتماعی کمک کنیم.»

به اعتقاد فرضی، تاب‌آوری زمانی معنای واقعی پیدا می‌کند که مردم بتوانند در کنار تحمل سختی‌ها، احساس امید و توان عبور از بحران را نیز در خود حفظ کنند.

وی در پایان تأکید می‌کند که تاب‌آوری، یک مفهوم صرفاً شعاری نیست، بلکه مهارتی اجتماعی و روانی است که می‌تواند جامعه را از فرسودگی نجات دهد.

«تاب‌آوری یعنی حضوری همراه با امید، عقلانیت و احساس پیروزی؛ احساسی که کمک می‌کند مردم بتوانند بر مشکلات اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی غلبه کنند و در دل بحران، امید خود را حفظ کنند.»