آیتالله سید حسن مدرس؛ نماد مقاومت در برابر استبداد
مبلغ در نظر دارد برای آشنایی مخاطبان با مفاخر و مشاهیر جهان اسلام گزارشهای تصویری منتشر کند. آیت الله سید حسن مدرس
یکی از شخصیت های مهم تاریخ معاصر است. با این شخصیت برجسته آشنا شوید:
آیتالله سید حسن مدرس (۱۲۴۹-۱۳۱۶ خورشیدی)، روحانی مجتهد، سیاستمدار اصولگرا و نماینده دورههای دوم تا ششم مجلس شورای ملی،
بهعنوان نماد مقاومت مدنی، قانونگرایی و مخالفت با استبداد و استعمار در تاریخ ایران شناخته میشود. زندگی او آینهای از تحولات ایران از
مشروطه تا روی کار آمدن رضاشاه است. این گزارش به بررسی ابعاد شخصیتی، مواضع سیاسی، اقدامات مجلس و سرانجام تراژیک او میپردازد.
تولد و خاستگاه: در سال ۱۲۴۹ خورشیدی در روستای «سرابه» اردستان در خانوادهای روحانی به دنیا آمد.
تحصیلات حوزوی: مقدمات را در اصفهان گذراند و سپس برای تحصیلات عالی به نجف اشرف مهاجرت کرد.
در محضر آیات عظام میرزای شیرازی، آخوند خراسانی و سیدمحمدکاظم یزدی شاگردی کرد و به درجه اجتهاد نائل آمد.
ویژگی شخصیتی: به زهد، سادهزیستی و بیاعتنایی به مال و مقام مشهور بود. حتی حقوق مجلس را به نیازمندان میداد.
نخستین نقشآفرینی: پس از پیروزی مشروطه، به عنوان یکی از پنچ تن علمای ناظر بر مصوبات مجلس (طبق اصل دوم متمم قانون اساسی)
انتخاب شد. این نقطه شروعحضور رسمی او در سیاست بود.نمایندگی مجلس: در دوره دوم مجلس (۱۲۸۸ ش) به وکالت مردم تهران انتخاب شد
و این نقش را تا دوره ششم (۱۳۰۷ ش) ادامه داد. او بهعنوان رئیس فراکسیوناقلیت (متشکل از ملیها، علما و مستقلین) عمل میکرد.
مواضع و اقدامات کلیدی سیاسی
الف) مخالفت با استعمار خارجی:
قرارداد ۱۹۱۹ میلادی (۱۲۹۸ ش): به رهبری وثوقالدوله منعقد شد که طی آن کنترل امور مالی و نظامی ایران عملاً به بریتانیا سپرده میشد.
مدرس به همراه گروهی از نمایندگان،با نطقهای آتشین و اقدامات پارلمانی، سنگاندازی کرد و این قرارداد را «خیانتی آشکار» خواند.
فشار افکار عمومی و مخالفتهایی مانند او باعث شد مجلس هرگز آن را تصویب نکند.
مخالفت با نفوذ شوروی: پس از کودتای ۱۲۹۹، او نسبت به نفوذ بلشویکها در شمال ایران نیز هشدار میداد.
ب) مقاومت در برابر استبداد داخلی:
مخالفت با انقراض قاجار و سلطنت رضاخان: در جلسه تاریخی ۹ آبان ۱۳۰۴، هنگامی که اکثریت مجلس (تحت فشار و تطمیع) به
انقراض قاجار و انتقال سلطنت به رضاخان رأیدادند، مدرس به تنهایی رأی مخالف داد و در نطقی تاریخی گفت: «من با این آش آشنا نیستم.
من این سلطنت را مخالف قانون اساسی میدانم.» این جمله تبدیل به شعارمقاومت شد.
اقدام به استیضاح: در دوران صدارت سید ضیاءالدین طباطبایی (کودتای ۱۲۹۹) و سپس در دوران نخستوزیری رضاخان،
بارها وزرا را استیضاح کرد. مشهورترین استیضاحاو، استیضاح رضاخان سردارسپه در سال ۱۳۰۲ به دلیل سوءاستفاده از قدرت و بیاحترامی
به مجلس بود. اگرچه استیضاح به نتیجه نرسید، اما شجاعت او را نشان داد.
ج) دفاع از قانون اساسی و حقوق مردم:
او قانون اساسی مشروطه را ضامن حقوق مردم میدانست و هرگونه اقدام فراقانونی را رد میکرد.
بر استقلال قوه مقننه از قوه مجریه تأکید داشت و معتقد بود مجلس نباید مجری دستورهای حکومت باشد.
دستگیری: با تثبیت قدرت رضاشاه و انحلال مجلس ششم در سال ۱۳۰۷، مدرس دستگیر شد.
تبعید: ابتدا به خراسان تبعید شد و در شهرهای مشهد، تربت حیدریه، تربت جام و کاشمر تحت نظارت شدید قرار گرفت.
شهادت: در غروب ۱۰ آذر ۱۳۱۶، مأموران امنیتی رضاشاه به خانهای که در آن تحت نظر بود، یورش بردند و او را به شهادت رساندند.
پیکرش مخفیانه دفن شد. پس از سقوطرضاشاه در ۱۳۲۰، آرامگاه او در کاشمر شناسایی و به عنوان زیارتگاه عمومی معرفی شد.
سیاست و دیانت: جمله معروف او «سیاست ما عین دیانت ما و دیانت ما عین سیاست ماست» نشاندهنده نگاه او به ضرورت
حضور علما در امور اجتماعی برای نظارت و هدایت است.مردمسالاری مبتنی بر قانون: او مجلسی قدرتمند و منتخب مردم را تنها
راه جلوگیری از دیکتاتوری میدانست.استقلال و عدم وابستگی: مخالفت با هرگونه قرارداد استعماری و نفوذ خارجی، اصل بنیادی
اندیشه او بود.سادهزیستی و اخلاق سیاسی: زندگی شخصی او الگویی از دوری از فساد و قدرتطلبی بود.
۱۰ آذر در تقویم رسمی ایران، به عنوان «روز مجلس» نامگذاری شده است تا یادآور مجاهدتهای مدرس در دفاع از این نهاد باشد.
تالار اصلی مجلس شورای اسلامی ایران به نام «تالار مدرس» نامیده شده است.
فیلمها، سریالها (مانند سریال «مدرس» به کارگردانی سیروس مقدم) و کتابهای متعددی درباره زندگی او ساخته و نوشته شدهاند.
آیتالله سید حسن مدرس، تجسم روحانیِ روشنفکر، قانونمدار و شجاع در یکی از حساسترین دورههای تاریخ ایران بود.
مبارزه او نه با اسلحه، که با سخنرانی، قلم، استیضاح و رأی مخالف در مجلس صورت گرفت. شکست نهایی او و شهادتش در دست دیکتاتوری،
نه تنها از اعتبارش نکاست، بلکه او را به نمادی ابدی برای دفاع از آزادیهای اساسی در برابر خودکامگی تبدیل کرد. مطالعه زندگی او امروز نیز
درسهای عمیقی در باب مسئولیتپذیری روشنفکران، استقلال قوای حکومتی و قیمت دفاع از قانون ارائه میدهد.
ارسال دیدگاه
مجموع دیدگاهها : 0در انتظار بررسی : 0انتشار یافته : 0