تاریخ ایران
علل و عوامل کودتای ۲۸ مرداد چه بود؟
۷۰ سال پیش در چنین روزی دولت ملی دکتر مصدق با دخالت و برنامهریزی دولتهای بریتانیا و آمریکا و عوامل داخلیشان سرنگون شد.
از برداشتن خاک تربت تا روایت بازسازی حرم امام حسین(ع)
ناصرالدینشاه درباره گنبد حضرت امام حسین(ع) متذکر میشود که: «بنای گنبد متبرکه امام حسین علیه السلام اولاً از آل بویه بوده است بعد از خلافت عباسیان محقر و مخفف ساخته بودند، آقا محمد خان مرحوم از نو ساخته، بزرگ کردند، گنبد را طلا گرفتند، نقره ضریح از خاقان مغفور [فتحعلی شاه] است، طلای منارهها که از نصف به بالاست، از زن خاقان مرحوم، از دختر مصطفی خان عمو، آینه را مردم به شراکت ساختهاند، نقره ضریح حضرت عباس از والده شاه مرحوم محمد شاه است. اما نقرهاش بسیار نازک است که همه ریخته است.»
ماجرای کتاب دیده نشده مشروطیت/«مقیم و مسافر» مشروطه را چگونه میدید؟
انقلاب مشروطیت ایران در اوایل سده چهاردهم هجری خورشیدی، نقطهعطفی بنیادین و سرنوشتساز در تاریخ سیاسی، اجتماعی و اندیشگی معاصر ایران بهشمار میرود.
روایت تازه از زیارتگاه اسلامی آرامگاه کوروش/ آرامگاه کوروش پس از ورود اسلام به ایران «مشهد مادر سلیمان» نامیده شد
یافتهای تازه در جریان مرمت کاروانسرای تاریخی پاسارگاد نشان میدهد آرامگاه کوروش قرنها پس از سقوط هخامنشیان، به عنوان «مشهد مادر سلیمان» یکی از زیارتگاههای مهم فارس بوده است.
شیخ صفیالدین اردبیلی برای ایران چه کرد؟
چهارم مرداد ماه سالروز استقرار سلسله صفویه در ایران، در تقویم رسمی کشور به نام روز شیخ صفیالدین اردبیلی نامگذاری شده و به تبع آن، هفته اردبیل گرامی داشته میشود اما خیلی از ما از اقدامات او برای انسجام ملی اطلاع کافی نداریم.
صلح بدون عدالت، پایدار نمیماند؛ عبرتی از پیمانهای تاریخ ایران/ از آماسیه تا گلستان چه درسی میگیریم؟
تاریخ ایران نشان میدهد صلحی که بر پایه زور، تحمیل و بیاعتمادی شکل بگیرد، لزوماً به معنای پایان جنگ نیست؛ چنانکه پیمان آماسیه و عهدنامه گلستان، نمونههایی از صلحهای شکنندهای بودند که با تغییر موازنه قدرت و حلنشدن ریشههای اختلاف، خود به مقدمهای برای منازعات تازه تبدیل شدند.
روایتی متفاوت از زنان دوره قاجار!
نتایج یک پژوهش در بررسی جایگاه زنان در دوران قاجار نشان میدهد که تصویر رایج از حضور حاشیهای و منفعل زنان، با واقعیتهای تاریخی این دوره چندان همخوانی ندارد. برخی از شواهد تاریخی نشان میدهند که زنان ایرانی، با وجود محدودیتهای اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و حتی سیاسی نقشهایی فعال و قابلتوجه داشتهاند. این نقشآفرینی بهویژه در دوران مشروطه، به شکل مشخصتری نمایان شد.
ریشه انتقام در فرهنگ ایرانی شیعی؛ رسالت تاریخی پرچمهای سرخ چیست؟
کینخواهی ایرانیان صرفا معطوف به صالحان است. از همین رو شاهنامه قبل از طرح مساله کینخواهی ایرج و سیاوش ابتدا به شخصیت پردازی ایرج و سیاوش میپردازد.
سیستان در آتش غیرت دینی؛ روایت قیام خونخواهی شهدای کربلا
در سال ۶۲ هجری قمری، مردم سیستان در واکنش به فاجعه کربلا، حرکتی اعتراضی علیه حاکم اموی انجام دادند؛ حرکتی که در برخی منابع از آن به عنوان یکی از نخستین قیامهای خونخواهانه پس از عاشورا یاد شده است.
چگونه ناتوانی دولت قاجار و ظلم دشمن،«قحطی بزرگ»را در جنگ جهانی رقم زد؟
علیرغم اعلام بیطرفی دولت ضعیف قاجار، موقعیت استراتژیک ایران باعث شد تا ارتشهای بریتانیا، و روسیه تزاری خاک این کشور را به میدان نبرد خود تبدیل کنند.
«پیوند ایرانیان با اهلبیت(ع) بخشی از هویت فرهنگی و عاطفی ماست»
کارگردان انیمیشن «شمشیر و اندوه» با اشاره به روایت این اثر از زاویه دید یک شخصیت ایرانی گفت: پیوند ایرانیان با اهلبیت(ع) تنها یک موضوع اعتقادی نیست، بلکه بخشی از هویت فرهنگی و عاطفی جامعه ایرانی محسوب میشود.
سیر تطور عزاداری محرم در ایران؛ از حکومت آلبویه تا تکیه دولت تهران
آیینهای سوگواری ماه محرم که امروزه با شکوهی خاص برگزار میشود، ریشههای عمیقی در پیشینه تاریخی ایرانیان دارد.
۱۵ خرداد؛ روزی که فریاد ملت ایران، تاریخ را لرزاند
قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲، نقطه عطفی در تاریخ معاصر ایران بود؛ روزی که خروش بیمحابای مردم، در پاسخ به دستگیری مرجع بزرگ شیعه، امام خمینی (ره)، فضای اختناقآلود آن زمان را شکافت و نوید بیداری داد. این روز، صرفاً یک حادثه سیاسی نبود، بلکه انفجاری از خشم فروخورده مردمی بود که از سالها ظلم، تبعیض، استبداد، و غربزدگی رنج میبردند و حالا پرچمداری برای اعتراض یافته بودند.
نهضت امام خمینی(ره)؛ پیوند مرجعیت دینی و کنش سیاسی
حضرت امام در آغاز نهضت، از فضلای برجسته حوزه علمیه قم و مدرس درس خارج فقه بودند که با تمرکز بر تربیت روحانیون متعهد و اصلاح ساختار حوزهها، راهبردی برای ایجاد تحول جدی در ایران و مواجهه با تحولات سیاسی جهان اسلام اتخاذ کردند.
گزارش ساواک از مخالفت یهودیان با کاهش جمعیت یهود
سندی از بولتن ساواک در سال ۱۳۵۴ از برگزاری جلسه یهودیان در هتل کینگر با حضور ۷۰ نفر حکایت دارد. در این جلسه، یکی از شرکتکنندگان اعلام میکند: «یهودیان نباید تحت تأثیر شعارهای تنظیم خانواده قرار گیرند؛ ما باید تا میتوانیم تولید نسل کنیم تا قدرت یهودیان را در دنیا تحکیم بخشیم.» این سند نشاندهنده رویکرد متفاوت یهودیان در قبال سیاستهای کنترل جمعیت رژیم پهلوی است.
قیام موثر آیتالله کاشانی علیه اسرائیل
او دستور داد که دو ساعت رادیو به مسجد شاه وصل و جریان میتینگ را پخش کنند. در آن میتینگ آقای نواب صفوی و آقای کاشانی نیز شرکت کرده بودند و فشار جمعیت در صحن مسجد به قدری بود که نردههای آهنی جلوی شبستان شکست.
آثار هنری در پرتو علم و دین خلق میشوند
یک پیشکسوت میراث فرهنگی گفت: آثار هنری خودبهخود تولید نمیشوند، بلکه تحت تأثیر تاریخ، علم، دین و... ایجاد میشوند و اگر کسی آشنایی و تخصص کافی در خصوص این مؤلفهها نداشته باشد، در زمره هنرمندان قرار نمیگیرد.
«نبرد نامداران»؛ روایت وفاق ملی از دل اسطورهها
بازی «نبرد نامداران» با گردهمآوری قهرمانان اساطیری و تاریخی ایران، بازی استراتژیک موبایلی محسوب میشود و تصویری از وفاق و همبستگی ملی را بازآفرینی کرده است.
چرا زبان فارسی ارجمند است
«در مملکت خود بنده بودن» تعبیری است که سیدفخرالدین شادمان برای توصیف سرنوشت ملتی به کار میبرد که زبان و فرهنگ خود را فراموش کرده و شیفته ظواهر تمدن بیگانه شده است. از نگاه او، جامعهای که نتواند بر پایه زبان و هویت فرهنگی خود با جهان جدید روبهرو شود، به تدریج استقلال فکری و شخصیت تاریخیاش را از دست میدهد. از همین رو شادمان زبان فارسی را نه صرفاً یک ابزار ارتباطی، بلکه یکی از بنیادیترین عناصر بقا و تداوم هویت ایرانی میدانست.
راز پیوند چندین ساله بهائیان با پهلوی چیست؟
دوران پهلوی فضای بسیار مناسبی برای بهائیان بود و مناصب مهم دولتی از سوی شاه به آنها واگذار شد؛ از جمله دکتر ایادی به عنوان دکتر مخصوص شاه و هویدا نخستوزیر بهائی، که در زمان او بهائیان مناصب کلیدی را اشغال کردند.
صفآرایی نوجوانان ایرانی در برابر غارتگران تاریخ در «هیسطوری»
300 هزار نوجوان در پویش «هیسطوری 2» صدای مقاومت نسل جدید میشوند.
طبقات فرودست در جنبش مشروطه چه نقشی داشتند؟/ تاریخ «فراموششدگان»
فرودستان با تبدیل «درد نان» به «مطالبه نظم»، بستری را فراهم کردند که نخبگان سیاسی توانستند بر روی آن، بنای مشروطیت را پایهگذاری کنند.
فرصت تمدنی صفویه و شکلگیری منظومه فکری و نهادی تشیع
تمدنسازی شیعی در دوره صفویه صرفاً یک محصول تصادفی قدرت سیاسی نبود، بلکه حاصل همافزایی میان دولت، نخبگان علمی و نهادهای حوزوی بود؛ همافزاییای که به تشیع امکان داد ضمن حفظ هویت خود، در برابر دشمنان و رقبای تاریخیاش مصونتر و منسجمتر ظاهر شود.
حماسه جاوید مقاومت ملی ایرانیان و پرچمداری رئیسعلی در پاسداری از وطن
با آغاز جنگ جهانی اول، علیرغم اعلام بیطرفی ایران، دولت انگلیس با نقض آشکار تمامیت ارضی کشورمان، نیروهای خود را در بوشهر پیاده کرد در این لحظه رئیسعلی دلواری با تکیه بر فتوای مراجع قیام کرد.
ایران باستان؛ امپراتوریای که جهان مدرن را ساخت
مقاله «چگونه ایران باستان جهان مدرن را شکل داد» در (rts) شبکه ملی صربستان با هماهنگی رایزنی فرهنگی کشورمان منتشر شد.
سیاهپوشانِ قدرتِ خفیه؛ بازخوانی نقش فروغی در گذار به استبداد پهلوی
فروغی؛ معمار فراماسونِ«استبداد منور»که با تلفیق روشنفکری سیاستورزی پنهان، جادهصافکن سلطه پهلوی در ایران شد.
دورانی که ۴۰ درصد ایرانیان طی ۲ سال از صفحه روزگار محو شدند!
در دل جنگ جهانی اول، ایران بیطرف اعلام شد اما قربانی بزرگ جاهطلبی قدرتها گشت؛ قحطی و مرگ، نیمی از جمعیت کشور را بلعید، در حالی که اسناد این فاجعه همچنان در لابهلای اسرار انگلیس مدفون مانده است.
روایت ایران در عصر گذار
تحلیلگران از شکلگیری «دستگاه تفکر ملی»، بازگشت هویت جمعی و اهمیت روایت صادقانه از تجربه تاریخی سخن گفتند.
شیخ بهایی میان عقلانیت اداری،شریعت مذهبی و هویت ایرانی آشتی برقرار کرد
در دورانی که ایران پس از قرنها تشتت، تحت پرچم صفویه به یک وحدت ملی و مذهبی دست مییافت، شیخ بهایی به عنوان نقطه اتکای معنوی این حکومت مقتدر، نقشی ایفا کرد که فراتر از یک عالم دینی ساده بود.
از میراث مقاومت ملی تا مجاهدت عباس میرزا در صیانت از ایران
دوره قاجار و بهویژه عصر جنگهای ایران و روس، یکی از آزمونهای دشوار برای بقای ملی بود؛ دورانی که در آن شاهزادهای نستوه به نام عباس میرزا، پرچم مقاومت را در برابر ماشین جنگی دشمن برداشت.
