از نگاه امام رضا (ع)، جسم انسان همچون زمینی پاک است که با مراقبت و رسیدگی، همواره بارور و سرزنده میماند؛ اما غفلت از آن، زمینه نابودی و فرسودگی را فراهم میکند.
امیرالمؤمنین علی(ع) در روایتی از کتاب «الخصال»، رزمندگان را به پرهیز از سخنان بیهوده و اهتمام به ذکر خدا هنگام رویارویی با دشمن سفارش میکنند و این دو را از مهمترین آداب حضور در میدان نبرد برمیشمارند.
در آموزههای اسلامی، نیکی به پدر و مادر از مهمترین سفارشهای دینی به شمار میرود و روایات، دعای خیر والدین را منشأ برکت و دعای بدِ برحق آنان را تأثیرگذار دانستهاند. با این حال، در کنار این هشدارها، پیامبر اکرم(ص) و ائمه اطهار(ع) بارها پدران و مادران را از نفرین کردن فرزندان برحذر داشته و بر گذشت، مهربانی و تربیت همراه با محبت تأکید کردهاند.
روایات اهلبیت(ع) ابعاد گوناگونی از شخصیت و دوران غیبت حضرت ولیعصر(عج) را تبیین کردهاند. امیرالمؤمنین علی(ع) نیز در حدیثی که در کتاب کمالالدین نقل شده، با توصیف حضرت مهدی(عج) به غربت و تنهایی آخرین حجت الهی در عصر غیبت اشاره میکنند؛ غربتی که مسئولیت منتظران را در شناخت، یاد و یاری آن حضرت بیش از پیش یادآور میشود.
نه برتریجویی و نه خودکمبینی؛ دوستی که خود را بزرگتر از دوستش میبیند، مدام تحقیر میکند و دوستی که خود را کوچکتر میبیند، مدام فداکاریِ افراطی میکند. هر دو، تواضع را نقض میکنند. تواضع واقعی آن است که بدانی تو و دوستت دو انسان با ارزشهای برابر هستید، هرچند تواناییها و نقشهایتان متفاوت باشد، پذیرش خطاهای هم؛ وقتی قدر خود را بدانی، میدانی که معصوم نیستی، پس در برابر خطای دوستت سختگیر نیستی و از او انتظار بینقصی نداری.
امیرالمؤمنین حضرت علی علیهالسلام در بخشی از خطبه ۲۳ نهجالبلاغه، با دعایی سرشار از معرفت، از خداوند متعال جایگاه شهیدان، همراهی با سعادتمندان و همنشینی با پیامبران را درخواست میکنند.
امیرالمؤمنین علی علیهالسلام در روایتی، جایگاه والای شهادت و دلبستگی خویش به آن را بیان میکنند.
در روایتی پیامبر اکرم(ص) گریه بر مصائب حضرت زینب(س) را همسنگ گریه بر امام حسن و امام حسین(ع) دانسته است.
امام مهدی (عج) در فرازی از زیارت ناحیه مقدسه، عمق اندوه و دلدادگی خود به امام حسین (ع) را با عبارتی تأثیرگذار بیان میکنند: «هر صبح و شام بر تو میگریم و در مصیبتت به جای اشک، خون میگریم.» این روایت که در بحارالأنوار نقل شده، جلوهای از پیوند همیشگی با حماسه عاشورا و مظلومیت سیدالشهدا(ع) را به تصویر میکشد.
امام صادق(ع) در روایتی، از اشتیاق بیپایان فرشتگان برای زیارت امام حسین(ع) در کربلا خبر میدهند؛ بهگونهای که همواره گروهی از فرشتگان به این سرزمین مقدس فرود میآیند و گروهی دیگر عروج میکنند، در رفتوآمدی پیوسته که نشان از جایگاه والای کربلا در عالم ملکوت دارد.
عاشورا، نقطه اوج تقابل حق و باطل و ماندگارترین جلوه ایثار در تاریخ اسلام است؛ حماسهای که پیام آن در سخنان پیامبر اکرم(ص) و اهلبیت(ع) بارها تبیین و بر زنده نگه داشتن یاد و راه سیدالشهدا(ع) تأکید شده است.
در روایتی منسوب به پیامبر اکرم(ص) آمده است که در روز قیامت همه چشمها گریان خواهند بود، مگر چشمی که بر مصیبت امام حسین(ع) اشک ریخته باشد؛ چشمی که به تعبیر این روایت، با رضایت و بشارت الهی وارد بهشت خواهد شد.
روایتی از امام رضا(ع) در کتاب «عیون اخبار الرضا(ع)» بر اهمیت حفظ کرامت انسانی و پرهیز از هرگونه تبعیض در برخورد اجتماعی تأکید دارد و نشان میدهد که تفاوتگذاری میان فقیر و غنی حتی در سادهترین رفتارها مانند سلام، در نگاه دینی رفتاری ناپسند شمرده میشود.
در این حدیث، ابیذر به مخاطب خود میآموزد که بزرگترین بدی به محبوبترین فرد، همان گناهی است که انسان نسبت به خود مرتکب میشود. رهبر شهید انقلاب با شرح این روایت بیان میکنند که محبت واقعی انسان به خویشتن تنها با ترک معصیت معنا پیدا میکند.
رهبر شهید انقلاب با اشاره به حدیث «فَإِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تَعْمَلَ بِالصَّبْرِ مَعَ الْیَقِینِ فَافْعَل»، صبر را در سه عرصه بلا، اطاعت و ترک معصیت معنا کردند و بر نقش یقین در آسان شدن صبر تأکید نمودند.
امام موسی کاظم علیهالسلام در روایتی از اهمیت کنترل زبان و تأثیر آن بر حفظ عزت و شخصیت انسان سخن گفتهاند. ایشان میفرمایند: «زبانت را نگه دار تا عزیز گردی»؛ توصیهای اخلاقی که بر نقش گفتار در کسب احترام و جایگاه اجتماعی تأکید دارد.
سـزاوار نـیـست کـسی کـه بـزرگی خـدا را می شناسد، خود بزرگ بین باشد؛ زیرا بلندمرتبگی کسانی که عظمت خدا را می دانند، در این است که افتادگی کنند و عزّت کسانی که جلال و شکوه خدا را می شناسند، در این است که اظهار ذلّت کنند.
حضرت رضا(ع) می فرماید: هرگاه تو را سحر کردند، دست خود را تا برابر چهرهات بالا بیاور و بگو: «بسمالله العظیم، بسمالله العظیم، رب العرش العظیم».
امام هادی(ع) در روایتی از کتاب تحف العقول، آشکار کردن کارها و برنامهها پیش از کامل شدن و استحکام یافتن آنها را موجب آسیب و ناکامی دانسته و بر ضرورت صبر و تدبیر در پیشبرد امور تأکید کردهاند.
غدیر صرفاً اعلام یک فضیلت برای امیرالمؤمنین(ع) نبود؛ بلکه معرفی «پرچم هدایت» و «معیار تشخیص جبهه حق» در طول تاریخ بود. از همین رو امام حسن عسکری(ع) فلسفه حدیث غدیر را شناساندن حزبالله در روزگار اختلافها و آشوبهای فکری دانستهاند؛ زیرا هرگاه راهها مشتبه شود، تمسک به ولایت علی(ع) راه تشخیص حق از باطل خواهد بود.
سخنان و کلمات ائمه معصومین(ع) در دنیای پرهیاهو و پر از تنش امروز می تواند راهبرد و مرهمی بر زخمهایی باشد که از رهگذر ارتباطات اجتماعی به انسان می رسد.
همه انسان ها با هر عقیده و اندیشه ای خواهان برکت در زندگی خود هستند، به همین خاطر روزمره جملاتی مانند" خدا به زندگی شما برکت دهد!، خدا در مالت برکت دهد! خدایا در زندگی و مالم برکت ده! " را می شنویم. در برکت، جنبه الهی و معنوی هم بسیار تأثیرگذار است و به فزونی، تعالی و ماندگاری نعمت کمک کرده و انسان را به سلامت دنیوی و سعادت اخروی نزدیک میسازد.
امیرالمؤمنین علیهالسلام در روایتی به اخلاق و رفتار حضرت فاطمه علیهاالسلام در زندگی مشترک اشاره کردهاند.
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم در روایتی به گناهکارترین فرد در سرزمین عرفات اشاره کردهاند.
امیرالمومنین علی علیهالسلام در حدیثی عامل شعله ور شدن لجاجت در انسانها را بیان کردند.
امیرالمؤمنین علی علیهالسلام در حدیثی، با اشاره به غیبت حضرت مهدی(عج)، از فراگیر شدن فتنهها، انکار امامت و در عین حال تداوم حضور حجت الهی در میان مردم تا زمان ظهور سخن میگویند.
مواعظ و توصیههای امام محمد باقر(ع) در احادیث بسیار هستند که در روایتها نقل شده است.
امام علی (ع) در حدیثی درباره خودشناسی و خداشناسی توصیه کردهاند.
حضرت آیتالله شهید خامنهای در شرح حدیثی از پیامبر اکرم(ص) در ابتدای درس خارج فقه، به اهمیت مدارا با مردم در روابط اجتماعی اشاره کردهاند.
از آنجایی که سخنان و پندهای هر یک از معصومان (علیهم السلام) از منبع وحیانی سرچشمه میگیرد، ناخداگاه بر قلب مینشیند و بر فرهنگ افراد اثر میگذارد. چه بسا انسانهای گمراهی که به واسطه مواجهه با این احادیث روحبخش قلبشان متحول شده و به سوی ارزشهای دینی سوق یافتهاند. از این جهت است که امام باقر در روایتی فرمودند: «إنَّ حَدِیثَنا یُحْیِی القُلُوبَ؛ احادیث ما قلبها را زنده میکند.»